Trả lời nhanh
Mèo con lớn lên nhờ quá trình lớn lên và phân chia của tế bào. Tế bào hấp thụ chất dinh dưỡng nên tăng kích thước, rồi một tế bào phân chia thành hai tế bào mới. Số lượng tế bào trong cơ thể tăng dần nên các mô, cơ quan và toàn bộ cơ thể mèo to ra theo thời gian.
Câu hỏi này nằm ở đâu trong chương trình?
Đây là câu hỏi quen thuộc trong bài về sự lớn lên và sinh sản của tế bào, thuộc môn Khoa học tự nhiên lớp 6. Câu hỏi thường dùng để dẫn vào bài, nên đáp án cần trả lời ở mức tế bào, không chỉ nói chung chung là “mèo ăn nhiều nên lớn”.
Giải thích: vì sao tế bào quyết định mèo lớn lên?
Cơ thể mèo, cũng như người và các động vật khác, được cấu tạo từ rất nhiều tế bào. Mèo mới sinh chỉ có một số lượng tế bào nhất định; mèo trưởng thành có nhiều tế bào hơn hẳn. Sự khác biệt đó đến từ hai giai đoạn nối tiếp nhau:
- Tế bào lớn lên: nhờ lấy chất dinh dưỡng (từ sữa mẹ, thức ăn) và các chất cần thiết từ môi trường, tế bào tăng dần kích thước.
- Tế bào phân chia: khi đạt kích thước nhất định, tế bào tạo ra hai tế bào con giống nó. Một tế bào thành 2, rồi 4, 8, 16…
Hai bước này lặp đi lặp lại ở rất nhiều tế bào, khiến số lượng tế bào tăng lên. Nhờ đó mèo con tăng chiều dài, chiều cao và cân nặng.
Phân biệt các khái niệm dễ nhầm
| Khái niệm | Ý nghĩa | Có phải đáp án không? |
|---|---|---|
| Lớn lên và phân chia của tế bào | Tăng kích thước và số lượng tế bào, làm cơ thể sinh trưởng | Có – đây là cơ sở của sự lớn lên |
| Trao đổi chất | Lấy chất từ môi trường, biến đổi, thải chất thừa; cung cấp nguyên liệu và năng lượng cho tế bào | Là điều kiện, không phải bản chất của việc tăng số lượng tế bào |
| Sinh sản của sinh vật | Tạo ra cá thể mới (mèo mẹ đẻ mèo con) | Không – nó làm tăng số lượng cá thể, không làm một con mèo to ra |
| Phát triển | Biến đổi về hình thái, chức năng (mọc răng, đổi màu lông, trưởng thành sinh dục) | Đi cùng sinh trưởng nhưng không đồng nhất |
Loại trừ các lựa chọn hay gặp
- “Nhờ sinh sản”: sai, vì sinh sản tạo ra mèo con mới chứ không làm mèo con có sẵn lớn thêm.
- “Nhờ ăn uống/trao đổi chất”: chưa đủ. Thức ăn chỉ cung cấp nguyên liệu và năng lượng; chính tế bào lớn lên và phân chia mới làm cơ thể to ra.
- “Nhờ hô hấp”: hô hấp giải phóng năng lượng cho hoạt động sống, không trực tiếp tạo thêm tế bào.
Mẹo nhớ
Nhớ câu: “Tế bào ăn – lớn – chia, cơ thể to ra”. Nếu đề hỏi “ở mức tế bào” hay “cơ sở của sự sinh trưởng”, em chọn ngay “lớn lên và phân chia của tế bào”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “sinh sản của tế bào” (một tế bào thành hai) với “sinh sản của sinh vật” (đẻ con).
- Cho rằng tế bào chỉ lớn lên mà không phân chia. Nếu chỉ tăng kích thước, mỗi tế bào không thể to mãi vì còn bị giới hạn về tỉ lệ bề mặt so với thể tích.
- Viết “tế bào tăng lên về số lượng” mà quên nói tế bào phải lớn lên trước khi phân chia.
Bài luyện tập
Bài 1. Một tế bào của mèo con phân chia liên tiếp 4 lần. Có bao nhiêu tế bào con được tạo ra?
Đáp án: số tế bào = 24 = 16 tế bào.
Bài 2. Có 5 tế bào, mỗi tế bào phân chia 3 lần. Tổng số tế bào mới là bao nhiêu?
Đáp án: mỗi tế bào tạo 23 = 8 tế bào, vậy 5 × 8 = 40 tế bào.
Bài 3. Vì sao mèo mẹ đẻ mèo con không được gọi là quá trình giúp mèo con lớn lên?
Đáp án: vì đó là sinh sản của sinh vật (tạo cá thể mới); mèo con lớn lên là nhờ tế bào của chính nó lớn lên và phân chia.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con lớn lên nhờ quá trình nào?
Nhờ quá trình lớn lên và phân chia của tế bào. Tế bào tăng kích thước rồi phân chia, làm số lượng tế bào tăng và cơ thể to ra.
Trao đổi chất có làm mèo con lớn lên không?
Trao đổi chất cung cấp nguyên liệu và năng lượng cho tế bào nên là điều kiện cần. Tuy nhiên, cơ sở trực tiếp làm cơ thể to ra là sự lớn lên và phân chia của tế bào.
Sinh trưởng và phát triển khác nhau thế nào?
Sinh trưởng là tăng kích thước và khối lượng cơ thể. Phát triển là những biến đổi về hình thái, cấu tạo và chức năng, như mọc răng hay trưởng thành sinh dục.
Một tế bào phân chia 5 lần tạo ra bao nhiêu tế bào?
Tạo ra 2^5 = 32 tế bào, vì mỗi lần phân chia số tế bào tăng gấp đôi.