Trả lời nhanh
Lực tiếp xúc là lực xuất hiện khi vật gây lực chạm trực tiếp vào vật chịu lực. Trong các đáp án, hãy chọn lực của tay đẩy hoặc kéo vật, lực ma sát, lực căng dây, lực đàn hồi của lò xo, lực nâng của mặt bàn. Đừng chọn trọng lực, lực hút của nam châm hay lực hút giữa các vật nhiễm điện, vì đây là lực không tiếp xúc.
Lực tiếp xúc là gì?
Khi một vật tác dụng lực lên vật khác mà hai vật phải chạm vào nhau thì lực đó gọi là lực tiếp xúc. Nếu hai vật cách nhau một khoảng mà vẫn có lực thì đó là lực không tiếp xúc (lực tác dụng từ xa).
Đề bài trắc nghiệm này thường có bốn phương án, trong đó chỉ một phương án là lực tiếp xúc, hoặc ngược lại chỉ một phương án không phải lực tiếp xúc. Vì thế em cần đọc kỹ đề hỏi “là” hay “không phải”.
Mẹo nhận biết trong 1 câu hỏi
Hãy tự hỏi: “Nếu tách hai vật ra xa nhau một chút, lực này còn không?”
- Mất lực → lực tiếp xúc (tay buông ra thì hết đẩy, dây đứt thì hết căng).
- Vẫn còn lực → lực không tiếp xúc (Trái Đất vẫn hút quả bóng khi bóng bay lên cao; nam châm vẫn hút đinh khi cách một đoạn ngắn).
Bảng phân loại các lực thường gặp
| Lực | Loại | Vì sao |
|---|---|---|
| Lực đẩy, lực kéo của tay | Tiếp xúc | Tay chạm vào vật |
| Lực ma sát | Tiếp xúc | Xuất hiện ở mặt tiếp xúc giữa hai vật |
| Lực căng của dây | Tiếp xúc | Dây buộc, chạm vào vật |
| Lực đàn hồi của lò xo | Tiếp xúc | Lò xo móc hoặc chạm vào vật |
| Lực nâng của mặt bàn | Tiếp xúc | Mặt bàn chạm vật đặt trên nó |
| Lực cản của nước, của không khí | Tiếp xúc | Nước, không khí chạm vào bề mặt vật |
| Trọng lực (lực hút của Trái Đất) | Không tiếp xúc | Tác dụng từ xa, không cần chạm |
| Lực hút hoặc đẩy của nam châm | Không tiếp xúc | Lực từ tác dụng qua khoảng cách |
| Lực giữa hai vật nhiễm điện | Không tiếp xúc | Lực điện tác dụng từ xa |
Phân tích vì sao các lực trên được xếp như vậy
- Lực kéo của dây, đẩy của tay: thấy rõ có sự chạm nhau, nên chắc chắn là lực tiếp xúc.
- Trọng lực: quả táo rụng không cần ai chạm vào, Trái Đất vẫn hút nó. Đây là ví dụ kinh điển về lực không tiếp xúc.
- Lực từ: nam châm hút được đinh sắt khi hai vật chưa chạm nhau nên là lực không tiếp xúc.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm trọng lực với lực nâng của mặt bàn. Quyển sách nằm yên trên bàn chịu hai lực: trọng lực (không tiếp xúc) và lực nâng của mặt bàn (tiếp xúc).
- Cho rằng lực cản của không khí là không tiếp xúc. Không khí có chạm vào vật nên đây là lực tiếp xúc.
- Chỉ nghĩ đến “tay” mới là tiếp xúc. Dây, lò xo, mặt phẳng, nước, không khí đều có thể gây lực tiếp xúc.
Bài luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Lực nào sau đây là lực không tiếp xúc: lực kéo của sợi dây kéo thùng hàng, lực ma sát giữa lốp xe và mặt đường, lực hút của Trái Đất lên viên phấn rơi, lực đẩy của chân lên quả bóng?
Đáp án: lực hút của Trái Đất lên viên phấn rơi, vì Trái Đất không chạm vào viên phấn mà vẫn hút nó.
Câu 2. Một học sinh dùng thước nhựa đã cọ xát vào tóc để hút các mẩu giấy vụn nằm cách thước vài mm. Lực này là tiếp xúc hay không tiếp xúc?
Đáp án: không tiếp xúc, vì thước chưa chạm vào giấy mà vẫn hút được (lực điện).
Câu 3. Kể tên hai lực tiếp xúc tác dụng lên chiếc xe đạp đang đạp trên đường.
Đáp án gợi ý: lực ma sát giữa lốp và mặt đường, lực nâng của mặt đường lên xe (ngoài ra có lực cản của không khí).
Ghi nhớ
- Lực tiếp xúc: có chạm → có lực; không chạm → hết lực.
- Lực không tiếp xúc chỉ cần nhớ ba nhóm: trọng lực, lực từ, lực điện.
- Gặp đề lạ, hãy loại ba nhóm này trước, phần còn lại thường là lực tiếp xúc.
Câu hỏi thường gặp
Lực ma sát là lực tiếp xúc hay không tiếp xúc?
Lực ma sát là lực tiếp xúc, vì nó chỉ xuất hiện ở bề mặt hai vật đang chạm vào nhau.
Trọng lực có phải lực tiếp xúc không?
Không. Trọng lực là lực hút của Trái Đất tác dụng từ xa lên vật, vật không cần chạm vào Trái Đất theo kiểu đẩy hay kéo.
Lực từ của nam châm thuộc loại lực nào?
Lực từ là lực không tiếp xúc, vì nam châm hút hoặc đẩy vật khi hai vật còn cách nhau một khoảng.
Làm sao phân biệt nhanh lực tiếp xúc và không tiếp xúc?
Hãy hỏi xem nếu hai vật tách xa nhau thì lực còn không. Lực mất đi là lực tiếp xúc, còn lực vẫn tồn tại là lực không tiếp xúc.