Trả lời nhanh
Đối tượng nghiên cứu di truyền của Menđen là đậu Hà Lan (tên khoa học Pisum sativum). Vì vậy phương án “ruồi giấm” là sai: ruồi giấm là đối tượng của Moocgan sau này. Đậu Hà Lan dễ trồng, tự thụ phấn nghiêm ngặt và có nhiều cặp tính trạng tương phản rõ rệt nên rất thuận lợi cho thí nghiệm lai.
Vì sao đáp án là đậu Hà Lan, không phải ruồi giấm?
Câu hỏi thường cho phương án A là “ruồi giấm” để đánh lừa học sinh nhớ nhầm hai nhà khoa học. Hãy ghi nhớ cặp ghép sau:
| Nhà khoa học | Đối tượng nghiên cứu | Phát hiện tiêu biểu |
|---|---|---|
| Menđen | Đậu Hà Lan | Các quy luật phân li, phân li độc lập |
| Moocgan | Ruồi giấm | Liên kết gen, hoán vị gen, di truyền liên kết với giới tính |
Mẹo nhớ: “Menđen – Mận – Hà Lan” (cùng bắt đầu bằng M, nhớ ông làm với cây trồng); “Moocgan – Mọt ruồi” (động vật nhỏ). Chỉ cần thấy tên Menđen là chọn đậu Hà Lan.
Đậu Hà Lan có những ưu điểm gì?
- Tự thụ phấn nghiêm ngặt: hoa lưỡng tính, phấn rơi lên nhụy ngay khi hoa còn kín nên cây thường thuần chủng, ít bị lẫn phấn lạ.
- Dễ làm lai nhân tạo: chỉ cần cắt bỏ nhị của hoa mẹ khi còn non rồi rắc phấn của cây bố lên nhụy.
- Nhiều cặp tính trạng tương phản rõ: hạt vàng – hạt lục, thân cao – thân lùn… dễ quan sát, dễ đếm.
- Vòng đời ngắn, dễ trồng, đẻ nhiều hạt: thu được số lượng cá thể đủ lớn để thống kê tỉ lệ.
Bảy cặp tính trạng Menđen theo dõi
| Tính trạng | Hai dạng tương phản |
|---|---|
| Hình dạng hạt | Trơn – nhăn |
| Màu sắc hạt | Vàng – lục |
| Màu hoa | Tím – trắng |
| Vị trí hoa | Mọc ở nách lá – mọc ở ngọn |
| Hình dạng quả | Quả phồng – quả có chỗ thắt |
| Màu sắc quả | Xanh lục – vàng |
| Chiều cao thân | Cao – lùn |
Phương pháp nghiên cứu làm nên thành công của Menđen
Chọn đúng đối tượng mới là một nửa; nửa còn lại là phương pháp phân tích các thế hệ lai:
- Tạo các dòng thuần chủng về từng tính trạng.
- Lai các cặp bố mẹ thuần chủng khác nhau về một hay vài cặp tính trạng tương phản, theo dõi riêng từng cặp qua F1, F2, F3.
- Đếm số cá thể mỗi kiểu hình và dùng toán thống kê để rút ra tỉ lệ (ví dụ 3 trội : 1 lặn ở F2).
- Đặt giả thuyết giải thích và kiểm chứng bằng lai phân tích.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm Menđen với Moocgan, chọn “ruồi giấm”.
- Cho rằng Menđen nghiên cứu “đậu” nói chung; đúng phải là đậu Hà Lan.
- Nghĩ rằng ông phát hiện ra nhiễm sắc thể hay gen. Thời Menđen chưa có khái niệm gen; ông gọi là “nhân tố di truyền”.
Luyện tập
Câu 1. Ai là người dùng ruồi giấm để nghiên cứu liên kết gen?
Đáp án: Moocgan.
Câu 2. Vì sao khi lai nhân tạo ở đậu Hà Lan phải cắt bỏ nhị của hoa mẹ từ khi hoa còn chưa nở?
Đáp án: Để ngăn cây mẹ tự thụ phấn, bảo đảm hạt thu được chỉ do phấn của cây bố thụ tinh.
Câu 3. Cho đậu hạt vàng thuần chủng lai với đậu hạt lục, F1 toàn hạt vàng. Cho F1 tự thụ phấn, tỉ lệ kiểu hình ở F2 là bao nhiêu?
Đáp án: 3 hạt vàng : 1 hạt lục (vàng là tính trạng trội).
Câu hỏi thường gặp
Đối tượng nghiên cứu di truyền của Menđen là gì?
Là cây đậu Hà Lan (Pisum sativum). Ông theo dõi 7 cặp tính trạng tương phản trên loài cây này để tìm ra các quy luật di truyền.
Ruồi giấm là đối tượng nghiên cứu của ai?
Của nhà khoa học Moocgan, người phát hiện hiện tượng liên kết gen, hoán vị gen và di truyền liên kết với giới tính.
Vì sao Menđen chọn đậu Hà Lan?
Vì đậu Hà Lan tự thụ phấn nghiêm ngặt, dễ lai nhân tạo, có nhiều cặp tính trạng tương phản rõ, vòng đời ngắn và cho nhiều hạt để thống kê.
Phương pháp nghiên cứu đặc trưng của Menđen là gì?
Phương pháp phân tích các thế hệ lai: dùng dòng thuần chủng, theo dõi từng cặp tính trạng qua nhiều thế hệ và dùng thống kê toán học để rút ra quy luật.