Trả lời nhanh
Thể đồng hợp là cá thể mang hai alen giống nhau thuộc cùng một gen, ví dụ AA hoặc aa. Vì vậy phương án nói “cá thể mang 2 alen khác nhau của cùng một gen” là sai: đó là định nghĩa của thể dị hợp (Aa). Cơ thể đồng hợp khi tự thụ phấn cho đời con đồng nhất về cặp gen đó.
Đề bài và hướng xử lý
Câu hỏi thường gặp có dạng: “Thể đồng hợp là gì?”, trong đó có phương án mở đầu “Là cá thể mang 2 alen khác nhau thuộc cùng một gen…”. Chỉ cần nhớ đúng từ khoá giống nhau hay khác nhau là chọn được đáp án.
- Phương án nói “2 alen khác nhau” → mô tả thể dị hợp → loại.
- Phương án nói “2 alen giống nhau của cùng một gen” → mô tả thể đồng hợp → chọn.
Khái niệm thể đồng hợp
Ở sinh vật lưỡng bội, mỗi tính trạng do một cặp alen quy định, một alen nhận từ bố, một alen nhận từ mẹ. Nếu hai alen trong cặp đó giống nhau, cá thể là thể đồng hợp (còn gọi là thể thuần chủng về cặp gen đó).
- Đồng hợp trội: AA (hai alen trội).
- Đồng hợp lặn: aa (hai alen lặn).
Phân biệt thể đồng hợp và thể dị hợp
| Tiêu chí | Thể đồng hợp | Thể dị hợp |
|---|---|---|
| Cặp alen | Giống nhau (AA, aa) | Khác nhau (Aa) |
| Số loại giao tử (xét 1 cặp gen) | 1 loại (A hoặc a) | 2 loại (A và a, tỉ lệ 1 : 1) |
| Tự thụ phấn / giao phối cùng kiểu gen | Đời con giống bố mẹ (di truyền ổn định) | Đời con phân li: 1 AA : 2 Aa : 1 aa |
| Biểu hiện kiểu hình | AA và aa biểu hiện tính trạng tương ứng | Biểu hiện tính trạng trội (nếu trội hoàn toàn) |
Vì sao các phương án khác dễ gây nhầm?
- Nhầm “khác nhau” với “đồng hợp”: chữ “hợp” gợi sự hợp nhau, giống nhau; “dị” nghĩa là khác.
- Nhầm với thuần chủng về nhiều tính trạng: một cá thể có thể đồng hợp về cặp gen này nhưng dị hợp về cặp gen khác (ví dụ AaBB).
- Nhầm đồng hợp = tính trạng trội: đồng hợp có thể là trội (AA) hoặc lặn (aa).
Mẹo nhớ
“Đồng = cùng, giống; dị = khác”. Viết kiểu gen ra: hai chữ giống nhau (AA, aa) là đồng hợp; hai chữ khác nhau (Aa) là dị hợp. Chú ý chữ hoa và chữ thường là hai alen khác nhau.
Ý nghĩa khi làm bài lai
Muốn có giống thuần chủng, người ta cho cá thể tự thụ phấn qua nhiều thế hệ. Với Aa tự thụ phấn: F1 có 1/2 Aa, F2 còn 1/4 Aa, tức tỉ lệ dị hợp giảm một nửa sau mỗi thế hệ và tỉ lệ đồng hợp tăng dần.
Bài luyện tập
- Trong các kiểu gen AA, Bb, dd, EeFF, kiểu gen nào là đồng hợp về tất cả các cặp gen có mặt?
Đáp án: AA và dd (Bb là dị hợp; EeFF có cặp Ee dị hợp). - Cá thể AaBBdd có mấy cặp gen đồng hợp, mấy cặp dị hợp?
Đáp án: 2 cặp đồng hợp (BB, dd), 1 cặp dị hợp (Aa). - Cá thể AABBdd giảm phân bình thường cho mấy loại giao tử? So với AaBbDd?
Đáp án: AABBdd cho 1 loại giao tử (ABd); AaBbDd cho 23 = 8 loại giao tử.
Tóm tắt
Thể đồng hợp = cá thể mang hai alen giống nhau của cùng một gen (AA hoặc aa). Hai alen khác nhau (Aa) là thể dị hợp. Đồng hợp cho một loại giao tử và di truyền ổn định qua các thế hệ tự thụ.
Câu hỏi thường gặp
Thể đồng hợp là gì?
Là cá thể mang hai alen giống nhau thuộc cùng một gen, ví dụ AA (đồng hợp trội) hoặc aa (đồng hợp lặn).
Cá thể mang 2 alen khác nhau của một gen gọi là gì?
Gọi là thể dị hợp, kiểu gen dạng Aa. Thể dị hợp cho 2 loại giao tử với tỉ lệ bằng nhau.
Thể đồng hợp có phải luôn biểu hiện tính trạng trội không?
Không. AA biểu hiện tính trạng trội, còn aa biểu hiện tính trạng lặn. Đồng hợp chỉ nói về việc hai alen giống nhau.
Vì sao thể đồng hợp được gọi là thuần chủng?
Vì nó chỉ tạo một loại giao tử về cặp gen đó nên khi tự thụ phấn, đời con giữ nguyên đặc điểm, không phân li.