Trả lời nhanh
Băng hà có tác dụng chính là dự trữ nước ngọt và cung cấp nước cho sông ngòi khi tan. Ngoài ra, băng hà còn phản xạ bức xạ Mặt Trời để điều hòa khí hậu, nạo khoét và bồi tụ để tạo địa hình băng hà, đồng thời lưu giữ dấu vết khí hậu cổ trong các lõi băng. Khi băng tan quá nhanh, mực nước biển dâng gây hại lớn.
Băng hà là gì?
Băng hà là những khối băng khổng lồ hình thành do tuyết rơi nhiều năm liền nén chặt lại, rồi trượt rất chậm theo sườn dốc hoặc lan rộng trên mặt đất. Có hai loại chính: băng lục địa phủ kín cả vùng rộng như ở Nam Cực, Grơn-len; và sông băng (băng núi) nằm trong thung lũng trên các dãy núi cao như Hy-ma-lay-a, An-pơ.
1. Dự trữ nước ngọt và cấp nước cho sông
Phần lớn nước ngọt trên Trái Đất không nằm trong sông hồ mà bị “đóng băng” ở hai cực và trên núi cao. Băng hà vì thế là kho dự trữ nước ngọt lớn nhất của hành tinh. Vào mùa nóng, băng tan chảy thành dòng nước nuôi các con sông. Nhiều sông lớn ở châu Á bắt nguồn từ vùng núi cao có băng hà, và hàng trăm triệu người ở hạ lưu dựa vào lượng nước này để uống, tưới tiêu và làm thủy điện.
2. Điều hòa khí hậu
Bề mặt băng trắng nên phản xạ phần lớn ánh nắng Mặt Trời trở lại không gian. Nhờ vậy vùng cực và vùng núi cao không nóng lên quá nhanh, góp phần giữ cân bằng nhiệt cho cả hành tinh. Khi băng tan, bề mặt tối hơn (nước, đá) hấp thụ nhiều nhiệt hơn, làm Trái Đất nóng lên nhanh hơn nữa. Đây là một vòng phản hồi nguy hiểm mà các nhà khoa học rất quan tâm.
3. Tạo ra địa hình đặc trưng
Băng hà vừa trượt vừa kéo theo đất đá nên có sức “đẽo gọt” rất mạnh.
- Xâm thực (nạo khoét): biến thung lũng sông hình chữ V thành thung lũng băng hà hình chữ U, tạo vách đá dốc, hồ băng, vịnh hẹp sâu (fio).
- Bồi tụ: khi băng tan, đá, sỏi, cát bị bỏ lại thành các đê băng tích, đồi băng tích và những tảng đá lớn nằm lạc lõng giữa đồng bằng.
Nhiều hồ nước ngọt ở Bắc Mỹ, Bắc Âu có nguồn gốc từ các hố trũng do băng hà khoét nên.
4. Lưu giữ “nhật kí” khí hậu của Trái Đất
Mỗi lớp băng lắng đọng qua từng năm giữ lại bọt khí, bụi và tro núi lửa của thời điểm đó. Khoan lõi băng ở Nam Cực, các nhà khoa học đọc được thành phần khí quyển và nhiệt độ từ hàng trăm nghìn năm trước, từ đó dự báo xu hướng khí hậu tương lai.
5. Các giá trị khác cho đời sống
- Phát triển du lịch, nghiên cứu khoa học vùng cực và vùng núi cao.
- Tạo môi trường sống cho nhiều loài đặc trưng như gấu Bắc Cực, hải cẩu, chim cánh cụt.
- Cung cấp nguồn nước cho các thị trấn miền núi và nông nghiệp ở vùng khô hạn.
Khi băng hà tan nhanh: mặt trái cần biết
Biến đổi khí hậu khiến nhiều sông băng thu hẹp nhanh. Hệ quả đầu tiên là mực nước biển dâng, đe dọa vùng ven biển và đồng bằng thấp như đồng bằng sông Cửu Long. Thứ hai, nguồn nước vào mùa khô của nhiều con sông sẽ suy giảm sau một thời gian lũ tăng bất thường. Thứ ba, các hồ băng có thể vỡ gây lũ quét ở vùng núi. Vì thế, giảm phát thải khí nhà kính chính là cách bảo vệ băng hà.
Mẹo nhớ
Dùng cụm “N – K – Đ – L”: Nước (dự trữ, cấp nước), Khí hậu (phản xạ nắng), Địa hình (khoét và bồi), Lịch sử khí hậu (lõi băng). Bốn chữ này giúp em không bỏ sót ý khi làm bài tự luận.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ nêu “cung cấp nước” mà quên vai trò điều hòa khí hậu và tạo địa hình.
- Nhầm băng hà với băng trôi (tảng băng nổi trên biển) hoặc với tuyết rơi theo mùa.
- Cho rằng băng hà tan thì nước ngọt tăng lên có lợi. Thực tế phần lớn nước tan đổ ra biển, làm nước biển dâng.
Luyện tập
- Thung lũng băng hà có hình dạng thế nào? Đáp án: hình chữ U, lòng rộng, hai bên vách dốc.
- Vì sao băng hà tan nhanh làm tăng nguy cơ ngập lụt vùng ven biển? Đáp án gợi ý: lượng nước đổ ra đại dương lớn, mực nước biển dâng cao.
- Nêu hai vai trò của băng hà đối với sông ngòi. Đáp án gợi ý: dự trữ nước, cung cấp nước vào mùa nóng và điều hòa dòng chảy.
Câu hỏi thường gặp
Băng hà có tác dụng chính trong việc gì?
Dự trữ nước ngọt và cung cấp nước cho sông khi tan chảy; ngoài ra còn điều hòa khí hậu và tạo địa hình.
Băng hà tạo ra những dạng địa hình nào?
Thung lũng hình chữ U, hồ băng, vịnh hẹp sâu (fio) do xâm thực và đê, đồi băng tích do bồi tụ.
Vì sao băng hà quan trọng với khí hậu?
Bề mặt trắng của băng phản xạ nhiều bức xạ Mặt Trời nên giúp hạn chế Trái Đất nóng lên.
Băng hà tan nhanh gây hậu quả gì?
Mực nước biển dâng, nguồn nước sông biến động, nguy cơ lũ quét do vỡ hồ băng và mất môi trường sống của sinh vật vùng cực.