Trả lời nhanh
Dao động thủy triều trong tháng lớn nhất vào ngày trăng tròn và ngày không trăng (đầu tháng và giữa tháng âm lịch). Khi đó Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất nằm thẳng hàng, lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời cộng hưởng với nhau nên tạo ra triều cường, nước lên cao nhất và xuống thấp nhất.
Đề bài
Dao động thủy triều trong tháng lớn nhất vào các ngày nào sau đây?
A. Trăng tròn và không trăng.
B. Trăng khuyết và không trăng.
C. Trăng tròn và trăng khuyết.
D. Trăng khuyết đầu tháng và trăng khuyết cuối tháng.
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác nhau giữa các đề; em hãy chọn theo nội dung “trăng tròn và không trăng”.
Đáp án: A. Trăng tròn và không trăng
Vào ngày không trăng (mùng 1 âm lịch) và ngày trăng tròn (khoảng 15, 16 âm lịch), ba thiên thể Mặt Trời – Mặt Trăng – Trái Đất nằm trên một đường thẳng. Lực hút của Mặt Trăng và Mặt Trời cùng tác động theo một phương, cộng gộp lại, nên khối nước trên Trái Đất bị kéo phồng mạnh nhất.
Hiện tượng này gọi là triều cường: biên độ dao động (chênh lệch giữa mực nước lúc triều lên và lúc triều xuống) đạt lớn nhất trong tháng.
Vì sao các phương án còn lại sai?
- B. Trăng khuyết và không trăng: sai vì chỉ đúng một nửa. Ngày không trăng có triều cường, nhưng ngày trăng khuyết lại là lúc triều kém.
- C. Trăng tròn và trăng khuyết: sai vì cũng chỉ đúng một nửa, ngày trăng khuyết không có dao động lớn.
- D. Trăng khuyết đầu tháng và cuối tháng: sai hoàn toàn. Đây chính là các ngày có triều kém (dao động thủy triều nhỏ nhất), khi Mặt Trời và Mặt Trăng ở vị trí vuông góc so với Trái Đất.
Giải thích chi tiết: thẳng hàng và vuông góc
| Vị trí ba thiên thể | Pha Mặt Trăng | Lực hút | Kết quả |
|---|---|---|---|
| Thẳng hàng | Trăng tròn, không trăng | Cộng hưởng, cùng phương | Triều cường – dao động lớn nhất |
| Vuông góc | Trăng khuyết (thượng huyền, hạ huyền) | Một phần triệt tiêu nhau | Triều kém – dao động nhỏ nhất |
Mặt Trăng ở gần Trái Đất hơn rất nhiều nên là nguyên nhân chủ yếu sinh ra thủy triều; Mặt Trời ở xa hơn nên tác động yếu hơn. Khi hai lực “kéo cùng hướng”, thủy triều mạnh; khi hai lực “kéo lệch nhau một góc vuông”, chúng làm yếu nhau.
Mẹo nhớ: “Tròn – không: cường; Khuyết: kém”. Trăng tròn hay không trăng là ba thiên thể xếp thẳng hàng, nước dâng mạnh nhất.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ rằng chỉ có ngày trăng tròn mới có triều cường. Thực ra ngày không trăng cũng thẳng hàng (Mặt Trăng nằm giữa Mặt Trời và Trái Đất).
- Nhầm “trăng khuyết” với “không trăng”. Không trăng là lúc ta hầu như không nhìn thấy Mặt Trăng; trăng khuyết là lúc thấy nửa vầng trăng.
- Cho rằng gió là nguyên nhân chính gây thủy triều. Gió tạo ra sóng, còn thủy triều do lực hấp dẫn của Mặt Trăng và Mặt Trời.
Kiến thức cần nhớ: thủy triều
Thủy triều là hiện tượng dao động thường xuyên, có chu kì của các khối nước trong biển và đại dương. Nguyên nhân chủ yếu là sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời đối với Trái Đất, trong đó sức hút của Mặt Trăng đóng vai trò lớn hơn.
Trong một tháng âm lịch có hai lần triều cường và hai lần triều kém:
- Triều cường vào ngày không trăng (đầu tháng) và trăng tròn (giữa tháng): Mặt Trời, Mặt Trăng, Trái Đất thẳng hàng.
- Triều kém vào ngày trăng khuyết (thượng huyền và hạ huyền): Mặt Trời và Mặt Trăng ở vị trí vuông góc với nhau so với Trái Đất.
Hiểu quy luật thủy triều có ý nghĩa lớn với đời sống: ngư dân chọn thời điểm ra khơi, cảng biển điều phối tàu ra vào, nghề làm muối và nuôi trồng thủy sản ven biển tận dụng lúc triều lên – xuống. Ở nước ta, vào các đợt triều cường, nhiều đô thị ven sông, ven biển có thể bị ngập, nên người dân cần theo dõi lịch thủy triều.
Câu hỏi luyện tập tương tự
Câu 1. Dao động thủy triều nhỏ nhất vào các ngày nào?
A. Trăng tròn. B. Không trăng. C. Trăng khuyết. D. Trăng tròn và không trăng.
Đáp án: C. Ngày trăng khuyết, Mặt Trời và Mặt Trăng vuông góc so với Trái Đất nên lực hút làm yếu nhau.
Câu 2. Nguyên nhân chủ yếu sinh ra thủy triều là gì?
A. Gió thổi theo mùa. B. Sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời. C. Động đất dưới đáy biển. D. Sự chênh lệch nhiệt độ nước biển.
Đáp án: B.
Câu 3. Khi Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất nằm thẳng hàng thì thủy triều có đặc điểm gì?
Đáp án: Lực hút của Mặt Trăng và Mặt Trời cộng hưởng, xảy ra triều cường, dao động thủy triều lớn nhất.
Câu hỏi thường gặp
Triều cường xảy ra vào những ngày nào trong tháng âm lịch?
Vào ngày không trăng (khoảng mùng 1) và ngày trăng tròn (khoảng 15, 16 âm lịch), khi Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất nằm thẳng hàng.
Triều kém xảy ra khi nào?
Vào các ngày trăng khuyết (thượng huyền và hạ huyền), khi Mặt Trời và Mặt Trăng ở vị trí vuông góc với nhau so với Trái Đất.
Vì sao Mặt Trăng ảnh hưởng đến thủy triều mạnh hơn Mặt Trời?
Vì Mặt Trăng ở gần Trái Đất hơn rất nhiều, nên chênh lệch lực hút của nó lên các phần khác nhau của Trái Đất lớn hơn so với Mặt Trời.
Một tháng có mấy lần triều cường?
Thông thường có hai lần triều cường (không trăng và trăng tròn) và hai lần triều kém (hai lần trăng khuyết).