Trả lời nhanh
“Mẹ tôi” là văn bản trích từ tập truyện “Những tấm lòng cao cả” (1886) của nhà văn Ý Ét-môn-đô đơ A-mi-xi. Nội dung là bức thư người bố viết cho En-ri-cô sau khi cậu thiếu lễ độ với mẹ. Qua đó, tác phẩm khẳng định tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng nhất của con người.
Thông tin cần nhớ về tác phẩm Mẹ tôi
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Tác giả | Ét-môn-đô đơ A-mi-xi (1846 – 1908), nhà văn Ý |
| Xuất xứ | Trích từ tập “Những tấm lòng cao cả” (1886) |
| Hình thức | Bức thư của bố gửi con, nằm trong trang nhật ký của En-ri-cô |
| Ngôi kể | Ngôi thứ nhất (“tôi” – En-ri-cô); lời thư là giọng người bố |
| Phương thức biểu đạt | Biểu cảm là chính, có yếu tố tự sự |
| Bố cục | 2 phần |
| Chủ đề | Tình mẫu tử và bổn phận của con cái với cha mẹ |
Văn bản này nằm trong chương trình Ngữ văn 7 ở chủ đề tình cảm gia đình, cùng nhóm với “Cuộc chia tay của những con búp bê” và các bài ca dao về tình cảm gia đình.
Tác giả Ét-môn-đô đơ A-mi-xi
- Năm sinh – năm mất: 1846 – 1908. Quê ở Ô-nê-gli-a, vùng bờ biển Tây Bắc nước Ý.
- Cuộc đời: chưa đầy 20 tuổi đã là sĩ quan, tham gia chiến đấu vì độc lập, thống nhất đất nước. Năm 1891, ông gia nhập Đảng Xã hội Ý, đấu tranh cho công bằng xã hội và hạnh phúc của người lao động.
- Đặc điểm sáng tác: hoạt động xã hội và viết văn của ông gắn liền với nhau. Tình yêu Tổ quốc và lòng nhân ái là nguồn cảm hứng xuyên suốt, tạo nên chủ nghĩa nhân văn trong các trang viết.
- Tác phẩm tiêu biểu: truyện “Cuộc đời của các chiến binh” (1868), “Những tấm lòng cao cả” (1886); các tập du ký như “Tây Ban Nha”, “Hà Lan”, “Ma-rốc”; tập phê bình “Chân dung văn hào”.
Mẹo nhớ: A-mi-xi sinh năm 1846, mất năm 1908, còn tập truyện nổi tiếng ra đời năm 1886. Hai mốc đầu và cuối đều có số 46, 86 gần nhau nên dễ nhầm, hãy ghi riêng “1886 = Những tấm lòng cao cả”.
Hoàn cảnh ra đời và tình huống truyện
“Những tấm lòng cao cả” được viết dưới hình thức nhật ký của cậu bé En-ri-cô, ghi lại những chuyện xảy ra ở trường và ở nhà trong một năm học. Mỗi trang nhật ký là một bài học về tình thương, lòng dũng cảm và sự tử tế.
Đoạn trích “Mẹ tôi” xuất phát từ một lỗi lầm: khi cô giáo đến thăm nhà, En-ri-cô đã thốt ra lời thiếu lễ độ với mẹ. Người bố biết chuyện, vô cùng đau lòng và tức giận nên viết thư cho con. Đây là tình huống truyện giản dị nhưng giàu sức gợi: một lỗi nhỏ trong mắt trẻ con lại chạm vào điều thiêng liêng nhất.
Bố cục
- Phần 1 (từ đầu đến “Đọc thư bố, tôi xúc động vô cùng”): hoàn cảnh viết thư và cảm xúc của En-ri-cô khi nhận thư.
- Phần 2 (còn lại): nội dung bức thư – thái độ của bố trước lỗi lầm của con và những lời nhắc nhở về tình mẫu tử.
Nội dung chính của văn bản
1. Lỗi lầm của En-ri-cô
En-ri-cô đã có thái độ hỗn láo với mẹ ngay khi có người ngoài ở nhà. Hành động ấy khiến bố đau như bị “nhát dao đâm vào tim”. Bố không mắng ngay mà chọn cách viết thư, để con có thời gian tự đối diện với lỗi của mình.
2. Hình ảnh người mẹ qua lời bố kể
- Thức suốt đêm, quằn quại, khóc nức nở vì sợ mất con khi con ốm.
- Sẵn sàng hy sinh hạnh phúc của mình để con đỡ đau, như câu: “Người mẹ sẵn sàng bỏ hết một năm hạnh phúc để tránh cho con một giờ đau đớn.”
- Có thể đi ăn xin nuôi con, có thể hy sinh cả tính mạng để cứu con.
- Dịu dàng, hiền hậu, luôn cúi bên nôi trông chừng hơi thở của con.
Điều đáng chú ý: bố không tả mẹ bằng lời khen chung chung mà dùng những tình huống cụ thể, giả định gay gắt (“đi ăn xin”, “hy sinh tính mạng”). Nhờ vậy, tình yêu của mẹ hiện lên cụ thể, thuyết phục.
3. Thái độ và lời khuyên của người bố
- Cảnh cáo nghiêm khắc: lời nói hỗn láo với mẹ là điều không thể tha thứ nếu con không biết hối lỗi.
- Nhắc con nhớ về công lao của mẹ, đề cao vai trò thiêng liêng của người mẹ trong gia đình.
- Yêu cầu con không bao giờ được nói nặng lời với mẹ, phải xin lỗi mẹ và xin mẹ hôn con.
- Khẳng định tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng nhất; chà đạp lên tình cảm đó là điều đáng xấu hổ.
Lời thư vừa nghiêm khắc vừa dịu dàng. Bố giận, nhưng cái giận xuất phát từ tình thương và lòng kính trọng người vợ, người mẹ của con mình.
Giá trị nghệ thuật
- Xây dựng tình huống truyện độc đáo: một lỗi lầm nhỏ dẫn tới bức thư mang nhiều ý nghĩa giáo dục.
- Lồng câu chuyện vào một bức thư, giúp lời nhắn nhủ trực tiếp, chân thành, giàu cảm xúc.
- Kết hợp lời lẽ nghiêm khắc với giọng điệu yêu thương; dùng điệp cấu trúc và hình ảnh giàu sức gợi.
- Chi tiết khắc hoạ người mẹ cụ thể, có sức lay động.
Ý nghĩa nhan đề “Mẹ tôi”
Nhan đề do người biên soạn sách giáo khoa đặt, không phải tên gốc của tác giả. Cái tên ngắn gọn, súc tích, chỉ ra đúng trọng tâm của đoạn trích: hình tượng người mẹ giàu đức hy sinh và tình yêu thương con sâu nặng. Chữ “tôi” nhắc rằng đây là góc nhìn của một người con đang tự soi lại mình.
Giá trị nội dung và bài học
- Khẳng định vai trò to lớn của người mẹ trong gia đình, nhất là đối với con cái.
- Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng; người con phải biết nhận lỗi và sửa lỗi.
- Cách dạy con của người bố: nghiêm khắc nhưng tế nhị, đánh vào lòng tự trọng và lương tâm thay vì quát mắng.
Với học sinh, bài học thiết thực nhất là biết trân trọng mẹ bằng việc làm nhỏ hằng ngày: lời nói lễ phép, biết xin lỗi, biết chia sẻ việc nhà.
Vì sao bố chọn viết thư thay vì trách mắng?
Đây là câu hỏi hay gặp ở phần đọc hiểu. Có thể trả lời theo ba ý:
- Thư giúp bố bày tỏ đầy đủ nỗi đau và nỗi giận mà lời nói trong lúc nóng giận khó diễn đạt hết.
- Thư để con tự đọc, tự suy ngẫm trong yên lặng, nên lời răn có tác dụng sâu hơn.
- Thư giữ thể diện cho con và thể hiện sự tôn trọng giữa cha và con, dù con đang mắc lỗi.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nhầm tác giả với người bố trong thư: tác giả là A-mi-xi; người bố là nhân vật gửi thư trong tác phẩm.
- Nhầm ngôi kể: văn bản là nhật ký của En-ri-cô nên kể ngôi thứ nhất; không phải ngôi thứ ba.
- Nhầm nhan đề: “Mẹ tôi” là nhan đề do người biên soạn đặt, không phải tên gốc.
- Chỉ nói bố “tức giận”: cần nêu đủ hai sắc thái là nghiêm khắc và yêu thương.
- Nêu sai tên tập truyện: đúng là “Những tấm lòng cao cả” (1886).
Luyện tập (có đáp án)
Câu 1. Văn bản “Mẹ tôi” được trích từ tác phẩm nào, của ai?
Đáp án: Trích từ tập truyện “Những tấm lòng cao cả” (1886) của Ét-môn-đô đơ A-mi-xi.
Câu 2. Vì sao người bố viết thư cho En-ri-cô?
Đáp án: Vì En-ri-cô đã thiếu lễ độ, thốt ra lời hỗn láo với mẹ khi cô giáo đến nhà. Bố đau lòng, tức giận và muốn con nhận ra lỗi lầm.
Câu 3. Nêu hai chi tiết cho thấy tình yêu thương con của người mẹ.
Đáp án (gợi ý): Mẹ thức suốt đêm, khóc vì sợ mất con khi con ốm; mẹ sẵn sàng bỏ hạnh phúc của mình, thậm chí hy sinh tính mạng để cứu con.
Câu 4 (vận dụng). Viết 3–4 câu nêu cảm nhận của em về lời khuyên của bố: “phải xin lỗi mẹ”.
Gợi ý: Lời khuyên cho thấy bố không chỉ muốn con im lặng nhận lỗi mà muốn con xin lỗi bằng cả tấm lòng. Xin lỗi là cách con trả lại sự tôn trọng cho mẹ, và cũng giúp con trưởng thành hơn. Em nhận ra lời nói tưởng nhỏ cũng có thể làm tổn thương người thân.
Tài liệu ôn tập cùng chủ đề
- Soạn bài Mẹ tôi ngắn nhất
- Tóm tắt Mẹ tôi ngắn gọn
- Mẹ tôi – nội dung, dàn ý phân tích, bố cục
- Sơ đồ tư duy bài Mẹ tôi
- Trắc nghiệm Mẹ tôi có đáp án
- Mẹ tôi – Ngữ văn lớp 7
Các tác phẩm khác trong chủ đề gia đình
- Cuộc chia tay của những con búp bê
- Ca dao, dân ca – những câu hát về tình cảm gia đình
- Những câu hát về tình yêu quê hương, đất nước, con người
- Những câu hát than thân
- Những câu hát châm biếm
Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Đề thi cuối kì 1 Văn 7 Kết nối tri thức: 2 đề có đáp án, dàn ý phần Viết; Soạn bài Thực hành tiếng Việt lớp 7 trang 13 tập 2 (Kết nối tri thức); Bài thơ Mẹ và quả (Nguyễn Khoa Điềm): tác giả, nội dung, phân tích.
Câu hỏi thường gặp
Văn bản Mẹ tôi của ai, trích từ tác phẩm nào?
Mẹ tôi là của nhà văn Ý Ét-môn-đô đơ A-mi-xi (1846 – 1908), trích từ tập truyện Những tấm lòng cao cả xuất bản năm 1886.
Mẹ tôi có mấy phần, nội dung mỗi phần là gì?
Văn bản chia hai phần: phần 1 là cảm xúc của En-ri-cô khi nhận thư bố; phần 2 là nội dung bức thư, gồm thái độ của bố trước lỗi lầm của con và những lời nhắc về tình mẫu tử.
Vì sao nói nhan đề Mẹ tôi không phải tên gốc?
Nhan đề do người biên soạn sách giáo khoa đặt cho đoạn trích để nêu bật trọng tâm là hình ảnh người mẹ giàu đức hy sinh, không phải nhan đề của tác giả.
Bài học rút ra từ Mẹ tôi là gì?
Tình yêu thương, kính trọng cha mẹ là tình cảm thiêng liêng; con cái phải biết nhận lỗi, xin lỗi và trân trọng công ơn của mẹ bằng lời nói, việc làm hằng ngày.