Trình bày diễn biến chính và ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu

1. Bối cảnh dẫn đến khởi nghĩa

Giữa thế kỉ III, nước ta (lúc đó là Giao Châu) nằm dưới ách đô hộ của nhà Ngô. Chính quyền đô hộ bắt nhân dân cống nạp nhiều sản vật quý như ngà voi, sừng tê, ngọc trai, đồi mồi, đồng thời đánh thuế và bắt phu nặng nề.

• Nguyên nhân sâu xa: mâu thuẫn giữa nhân dân ta với chính quyền đô hộ ngày càng gay gắt; ý chí giành lại độc lập vẫn âm ỉ từ thời Hai Bà Trưng.
• Nguyên nhân trực tiếp: sự bóc lột, đàn áp tàn bạo của quan lại nhà Ngô khiến nhân dân không thể sống yên.

2. Diễn biến chính

1. Năm 248: Triệu Thị Trinh, người quận Cửu Chân (vùng Thanh Hoá ngày nay), cùng anh là Triệu Quốc Đạt phát động khởi nghĩa. Nhân dân hưởng ứng đông đảo.
2. Giai đoạn phát triển: nghĩa quân đánh chiếm nhiều quận huyện, làm quân Ngô hoảng sợ; tiếng tăm của Bà Triệu lan rộng khắp Giao Châu. Theo truyền thuyết, Bà mặc áo giáp vàng, cưỡi voi ra trận và để lại lời thề: muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, đánh đuổi quân Ngô, chứ không chịu cúi đầu làm tì thiếp người ta.
3. Nhà Ngô đối phó: triều Ngô cử Lục Dận sang làm thứ sử Giao Châu, vừa dùng tiền bạc mua chuộc, vừa đưa quân đàn áp.
4. Kết thúc: do lực lượng chênh lệch, cuộc khởi nghĩa bị dập tắt sau một thời gian ngắn (khoảng vài tháng). Bà Triệu hi sinh anh dũng.

3. Ý nghĩa của cuộc khởi nghĩa Bà Triệu

• Thể hiện lòng yêu nước và ý chí bất khuất: dù bị đô hộ hơn hai thế kỉ, nhân dân ta vẫn không chịu khuất phục, sẵn sàng đứng lên giành quyền sống, quyền tự chủ.
• Tiếp nối truyền thống đấu tranh: sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng (năm 40), đây là một cuộc đấu tranh lớn, góp phần nuôi dưỡng ý chí độc lập cho các cuộc khởi nghĩa sau như Lý Bí (năm 542).
• Khẳng định vai trò của phụ nữ Việt Nam: một lần nữa người phụ nữ đứng lên lãnh đạo cuộc chiến chống ngoại xâm, để lại hình tượng anh hùng được nhân dân tôn kính, nhiều nơi lập đền thờ.
• Làm lung lay ách thống trị: khiến chính quyền đô hộ phải lo đối phó, bộc lộ sự yếu kém của chúng trước sức mạnh toàn dân.

4. Vì sao khởi nghĩa thất bại?

• Lực lượng nghĩa quân còn ít, vũ khí thô sơ, chênh lệch lớn so với quân đội nhà Ngô.
• Chưa có sự liên kết rộng rãi, lâu dài giữa các địa phương.
• Kẻ thù dùng cả biện pháp quân sự lẫn mua chuộc, chia rẽ.

5. Mẹo nhớ và lỗi hay gặp

• Mẹo nhớ: “248 – Bà Triệu – Cửu Chân – chống Ngô”. Hai Bà Trưng là năm 40, chống Hán; Bà Triệu là năm 248, chống Ngô.
• Lỗi 1: viết Bà Triệu chống nhà Hán. Đúng là nhà Ngô.
• Lỗi 2: nêu ý nghĩa quá chung chung. Cần nêu đủ: lòng yêu nước, tiếp nối truyền thống, vai trò phụ nữ.
• Lỗi 3: nói khởi nghĩa thắng lợi. Thực tế khởi nghĩa thất bại, nhưng có ý nghĩa lịch sử to lớn.

6. Câu trả lời mẫu (ngắn gọn để chép vào vở)

Diễn biến chính: Năm 248, Triệu Thị Trinh và anh là Triệu Quốc Đạt lãnh đạo nhân dân Cửu Chân khởi nghĩa chống nhà Ngô. Nghĩa quân chiếm nhiều quận huyện, sau đó bị Lục Dận đàn áp và thất bại.

Ý nghĩa: Cuộc khởi nghĩa thể hiện tinh thần yêu nước, ý chí bất khuất của nhân dân ta, tiếp nối truyền thống đấu tranh của Hai Bà Trưng và khẳng định vai trò của phụ nữ Việt Nam trong lịch sử dân tộc.

7. Luyện tập

1. Câu 1. Cuộc khởi nghĩa Bà Triệu nổ ra vào năm nào, chống chính quyền đô hộ nào?
   Đáp án: Năm 248, chống nhà Ngô.
2. Câu 2. Nêu hai điểm giống nhau giữa khởi nghĩa Hai Bà Trưng và khởi nghĩa Bà Triệu.
   Gợi ý: đều do phụ nữ lãnh đạo; đều chống ách đô hộ của phương Bắc, thể hiện lòng yêu nước.
3. Câu 3. Nhà Ngô dùng cách nào để dập tắt cuộc khởi nghĩa?
   Đáp án: cử Lục Dận sang Giao Châu, vừa mua chuộc vừa đưa quân đàn áp.