Trả lời nhanh
“Một năm ở Tiểu học” của Nguyễn Hiến Lê là văn bản thuộc thể loại hồi kí. Tác giả kể lại những việc có thật mà chính mình đã trải qua thời đi học, dùng ngôi thứ nhất xưng “tôi”. Nhân vật “tôi” chính là hình bóng của tác giả. Văn bản kết hợp kể chuyện với miêu tả và biểu cảm, nên người đọc thấy rõ cả sự việc lẫn cảm xúc.
1. Nắm chắc thể loại hồi kí trước khi soạn
Hồi kí là loại văn ghi lại những điều người viết đã trực tiếp tham gia hoặc chứng kiến trong quá khứ. Vì vậy sự việc trong hồi kí có thật, có thời gian, địa điểm và nhân vật cụ thể.
Em có thể nhớ nhanh bằng bốn ý sau:
- Sự việc có thật: không hư cấu như truyện ngắn hay truyện cổ tích.
- Người kể xưng “tôi”: đó là chính tác giả, kể bằng ngôi thứ nhất.
- Có cái nhìn nhìn lại: người viết kể chuyện cũ nhưng kèm suy nghĩ, cảm xúc của hiện tại.
- Phương thức kết hợp: tự sự là chính, đan xen miêu tả và biểu cảm.
2. Hướng dẫn đọc: đáp án các câu điền khuyết
Đề yêu cầu em đối chiếu văn bản với mục Tri thức đọc hiểu về hồi kí rồi hoàn thiện bốn câu. Dưới đây là đáp án gợi ý, có giải thích vì sao điền như vậy.
| Câu | Nội dung điền | Giải thích |
|---|---|---|
| 1 | Chuỗi sự việc mà tác giả là người trực tiếp trải qua (tham gia, chứng kiến). | Hồi kí chỉ kể điều chính mình đã sống, không kể chuyện nghe lại hay tưởng tượng. |
| 2 | Những sự việc có thật diễn ra ở trường tiểu học, gắn với quãng đời học trò của tác giả (nhân vật “tôi”). | Địa điểm là mái trường, thời gian là tuổi thơ đi học. |
| 3 | Người kể chuyện ngôi thứ nhất, là người kể chuyện trong tác phẩm và là hình bóng của Nguyễn Hiến Lê ngoài đời. | Dấu hiệu nhận biết: từ xưng hô “tôi”. |
| 4 | Kết hợp kể chuyện với miêu tả và biểu cảm. | Miêu tả làm cảnh, người hiện lên sinh động; biểu cảm bộc lộ tình cảm của tác giả. |
Lưu ý: một số bài soạn chép câu 1 là “tác giả là người kể”. Cách viết này chưa đủ ý, vì điều quyết định tính chất hồi kí là tác giả đã trực tiếp trải qua sự việc chứ không chỉ là người kể.
3. Cách trả lời các câu hỏi đọc hiểu
Với bài này, em nên làm theo ba bước: trước khi đọc, trong khi đọc và sau khi đọc. Em đối chiếu với văn bản trong sách để lấy chi tiết chính xác.
Trước khi đọc
Câu hỏi thường gợi em nhớ lại kỉ niệm về những năm tháng đầu đi học. Em hãy viết 3–4 câu về một người thầy (cô), một người bạn hoặc một sự việc khiến mình nhớ mãi, và nói rõ vì sao nhớ. Đây là cách đi vào bài bằng chính trải nghiệm của em.
Trong khi đọc
Ở các ô gợi ý bên lề, em chú ý ba việc:
- Gạch chân từ xưng “tôi” để xác nhận ngôi kể.
- Đánh dấu chi tiết chỉ thời gian, địa điểm, tên người, để thấy tính xác thực của hồi kí.
- Ghi lại những từ ngữ bộc lộ cảm xúc (bỡ ngỡ, xúc động, nhớ thương…) của nhân vật “tôi”.
Sau khi đọc
Khi trả lời, em theo công thức Nêu ý – Dẫn chi tiết – Nhận xét:
- Nêu ý: điều em muốn khẳng định (ví dụ: tác giả rất trân trọng thầy cô).
- Dẫn chi tiết: một sự việc hoặc lời kể trong văn bản (diễn đạt lại bằng lời mình).
- Nhận xét: chi tiết ấy cho thấy tình cảm, cách nhìn gì của tác giả.
4. Phân biệt tự sự, miêu tả, biểu cảm trong văn bản
| Yếu tố | Dấu hiệu nhận biết | Tác dụng |
|---|---|---|
| Tự sự (kể chuyện) | Có sự việc nối tiếp nhau, có nhân vật, thời gian | Dựng lại câu chuyện đã qua |
| Miêu tả | Tả dáng vẻ, lời nói, cử chỉ, không gian lớp học | Làm người và cảnh hiện lên rõ nét |
| Biểu cảm | Từ ngữ, câu thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của “tôi” | Cho thấy tình cảm của tác giả với thầy cô, bạn bè, mái trường |
Mẹo nhớ: hỏi “chuyện gì xảy ra?” thì đó là kể; hỏi “trông như thế nào?” là miêu tả; hỏi “tác giả nghĩ gì, cảm thấy gì?” là biểu cảm.
5. Lỗi thường gặp khi soạn bài này
- Nhầm hồi kí với truyện ngắn, rồi gọi nhân vật “tôi” là nhân vật hư cấu. Trong hồi kí, “tôi” gắn với chính tác giả.
- Chỉ kể lại nội dung mà quên nhận xét tình cảm của tác giả.
- Chép nguyên văn dài trong sách thay vì diễn đạt ý chính.
6. Luyện tập nhanh
Bài 1. Đoạn văn: “Hôm nay tôi lên lớp Ba, thầy gọi tên tôi lên bảng, tay tôi run run cầm viên phấn…” thuộc thể loại nào, ngôi kể gì, có yếu tố nào?
Đáp án (ví dụ tự đặt): Nếu đây là sự việc có thật do người viết kể lại thì đó là hồi kí. Ngôi kể thứ nhất (xưng “tôi”). Có tự sự (lên bảng), miêu tả (tay run run) và biểu cảm (hồi hộp).
Bài 2. Vì sao nói “tôi” trong hồi kí khác với “tôi” trong một truyện ngắn?
Đáp án: “Tôi” trong hồi kí là chính tác giả, kể việc đã xảy ra thật. “Tôi” trong truyện có thể là nhân vật do nhà văn hư cấu, là người kể chuyện chứ không đồng nhất với tác giả.
Bài 3. Viết 3 câu nêu cảm nghĩ về một kỉ niệm tuổi học trò theo công thức Nêu ý – Dẫn chi tiết – Nhận xét.
Gợi ý: “Em nhớ nhất cô giáo lớp Một (nêu ý). Cô nắn từng nét chữ cho em trong buổi đầu tập viết (chi tiết). Điều đó cho thấy cô kiên nhẫn và thương học trò (nhận xét).”
7. Xem thêm các bài cùng văn bản
- Một năm ở Tiểu học: tác giả, bố cục, tóm tắt, dàn ý
- Bố cục bài Một năm ở Tiểu học
- Nội dung chính bài Một năm ở Tiểu học
- Các mẫu tóm tắt Một năm ở Tiểu học
- Đoạn văn cảm nhận về nhân vật tôi
- 32 câu trắc nghiệm Một năm ở Tiểu học
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Soạn văn 6 Chân trời sáng tạo ngắn gọn: đủ Tập 1, Tập 2. Bài trước: Soạn bài Thực hành tiếng Việt trang 121 lớp 6 – Chân trời sáng tạo.
Câu hỏi thường gặp
Một năm ở Tiểu học thuộc thể loại gì?
Văn bản thuộc thể loại hồi kí. Tác giả Nguyễn Hiến Lê kể lại những việc có thật trong quãng đời đi học của mình, bằng ngôi kể thứ nhất.
Nhân vật "tôi" trong Một năm ở Tiểu học là ai?
Đó là người kể chuyện xưng "tôi" và là hình bóng của chính tác giả Nguyễn Hiến Lê, vì hồi kí kể những điều tác giả đã trực tiếp trải qua.
Văn bản kết hợp những phương thức biểu đạt nào?
Văn bản lấy tự sự (kể chuyện) làm chính, kết hợp với miêu tả và biểu cảm để cảnh, người hiện lên sinh động và bộc lộ tình cảm của tác giả.
Hồi kí khác truyện ngắn ở điểm nào?
Hồi kí kể sự việc có thật mà người viết đã tham gia hoặc chứng kiến, người kể là tác giả. Truyện ngắn có thể hư cấu, người kể chuyện không nhất thiết là tác giả.