Trả lời nhanh
Hai câu có phó từ đứng trước: «Em đã làm xong bài tập» (đã – trước động từ «làm»); «Bầu trời hôm nay rất xanh» (rất – trước tính từ «xanh»). Hai câu có phó từ đứng sau: «Con mèo nhảy lên bàn» (lên – sau động từ «nhảy»); «Bạn ấy chạy nhanh quá» (quá – sau tính từ «nhanh»). Lưu ý: phó từ bổ nghĩa cho động từ, tính từ chứ không bổ nghĩa cho danh từ.
Phó từ là gì? Đứng ở đâu trong câu?
Phó từ là những từ chuyên đi kèm động từ hoặc tính từ để bổ sung ý nghĩa về thời gian, mức độ, sự phủ định, sự tiếp diễn, khả năng, kết quả, hướng… Phó từ không gọi tên sự vật hay hoạt động, nên tự nó không làm thành phần chính của câu.
Vì vậy, đề bài ghi «đứng trước danh từ» (như nhiều bạn tìm kiếm) thực ra chưa chính xác. Đề chuẩn là: đặt hai câu có phó từ đứng trước động từ, tính từ và hai câu có phó từ đứng sau động từ, tính từ. Muốn bổ nghĩa cho danh từ, ta dùng từ khác như số từ, lượng từ, chỉ từ («những», «ba», «này»…).
Bảng nhớ nhanh các phó từ thường gặp
| Vị trí | Ý nghĩa | Ví dụ phó từ |
|---|---|---|
| Đứng trước | Thời gian | đã, đang, sẽ, sắp, vừa, mới |
| Tiếp diễn tương tự | cũng, vẫn, cứ, còn, đều, lại | |
| Mức độ | rất, hơi, khá, quá, cực kì | |
| Phủ định | không, chưa, chẳng, chả | |
| Cầu khiến | hãy, đừng, chớ | |
| Đứng sau | Mức độ | lắm, quá |
| Khả năng | được | |
| Kết quả, hướng | ra, vào, lên, xuống, đi, mất |
Mẹo nhớ: phó từ chỉ thời gian, phủ định, cầu khiến thường «đi trước dẫn đường»; phó từ chỉ kết quả, hướng, khả năng thường «theo sau». Riêng chỉ mức độ thì cả hai phía đều có: «rất đẹp» và «đẹp lắm».
Hai câu có phó từ đứng trước động từ, tính từ
- Em đã làm xong bài tập Toán.
Phó từ «đã» đứng trước động từ «làm», chỉ quan hệ thời gian (việc diễn ra rồi). - Bầu trời hôm nay rất xanh.
Phó từ «rất» đứng trước tính từ «xanh», chỉ mức độ.
Có thể thay bằng câu khác nếu muốn đa dạng: «Cô ấy vẫn chăm chỉ học bài», «Lan chưa về nhà», «Bạn hãy giữ trật tự».
Hai câu có phó từ đứng sau động từ, tính từ
- Con mèo nhảy lên bàn.
Phó từ «lên» đứng sau động từ «nhảy», chỉ hướng của hành động. - Bạn ấy chạy nhanh quá.
Phó từ «quá» đứng sau tính từ «nhanh», chỉ mức độ.
Câu dự phòng: «Mẹ nấu ăn ngon lắm», «Minh giải được bài toán khó», «Chú chim bay vào lồng».
Vì sao phó từ không đứng trước danh từ?
Hãy so sánh: «Em đang học» đúng, vì «học» là động từ. Còn «đang bàn», «rất sách» thì sai hoặc lạ, vì «bàn», «sách» là danh từ. Những cách nói như «rất đàn ông», «đã trưa rồi» chỉ xuất hiện trong lời nói có sắc thái đặc biệt, hoặc là kiểu tỉnh lược («đã là trưa rồi»). Khi làm bài kiểm tra, em không nên lấy ví dụ như vậy.
Lỗi thường gặp khi làm bài
- Nhầm phó từ với động từ. «Lên» trong «Con mèo nhảy lên bàn» là phó từ chỉ hướng, nhưng trong «Lên lớp 7» thì «lên» là động từ chính. Phải xét vai trò trong câu.
- Nhầm phó từ với tính từ. «Vừa» trong «vừa đến» là phó từ; trong «Áo này vừa người» là tính từ.
- Quên gạch chân và nói rõ từ được bổ nghĩa. Bài tự luận nên ghi: phó từ nào, đứng trước hay sau, bổ nghĩa cho từ nào, chỉ ý nghĩa gì.
- Đặt phó từ sai vị trí. «Lắm» và «được» chỉ đứng sau, không nói «lắm đẹp».
Bài luyện tập
Bài 1. Tìm phó từ trong các câu sau và cho biết nó đứng trước hay sau từ được bổ nghĩa:
- Trời sắp mưa rồi.
- Bé ngủ say quá.
- Đừng nói chuyện trong giờ học.
Đáp án. (a) «sắp» – đứng trước động từ «mưa», chỉ thời gian. (b) «quá» – đứng sau tính từ «say», chỉ mức độ. (c) «đừng» – đứng trước động từ «nói», chỉ ý cầu khiến (khuyên ngăn).
Bài 2. Đặt một câu có phó từ phủ định đứng trước tính từ và một câu có phó từ chỉ khả năng đứng sau động từ.
Gợi ý. «Bài văn này không hay.» (không – trước tính từ «hay»); «Nam đọc được bản đồ.» (được – sau động từ «đọc»).
Bài 3. Chữa câu sai: «Hôm qua em rất cuốn sách.»
Đáp án. Phó từ «rất» không đứng trước danh từ «cuốn sách». Sửa: «Hôm qua em đã đọc cuốn sách ấy» hoặc «Cuốn sách ấy rất hay».
Câu hỏi thường gặp
Phó từ có đứng trước danh từ được không?
Thông thường là không. Phó từ chỉ bổ nghĩa cho động từ và tính từ. Muốn bổ nghĩa cho danh từ, ta dùng số từ, lượng từ hoặc chỉ từ. Một số cách nói như «rất đàn ông» chỉ là cách dùng đặc biệt trong giao tiếp.
Phó từ đứng trước động từ, tính từ thường chỉ những ý nghĩa gì?
Chủ yếu là thời gian (đã, đang, sẽ), tiếp diễn tương tự (cũng, vẫn), mức độ (rất, hơi), phủ định (không, chưa) và cầu khiến (hãy, đừng).
Phó từ đứng sau động từ, tính từ gồm những từ nào?
Thường là phó từ chỉ mức độ (lắm, quá), khả năng (được) và kết quả, hướng (ra, vào, lên, xuống, đi).
Làm sao phân biệt phó từ với động từ khi cùng một từ?
Em xem từ đó có phải là từ chính chỉ hoạt động hay chỉ đi kèm để bổ sung ý nghĩa cho từ khác. Ví dụ «lên» trong «nhảy lên bàn» là phó từ; trong «lên lớp 7» là động từ.