Trả lời nhanh
Ưu điểm của phương pháp chọn lọc hỗn hợp là đơn giản, dễ làm, ít tốn kém và có thể áp dụng nhanh trên diện rộng. Người ta chỉ cần chọn nhiều cá thể tốt, gộp chung để nhân giống mà không phải theo dõi riêng từng cá thể. Vì vậy, phương pháp này nhanh cải thiện chất lượng của cả quần thể giống.
Đề bài thường gặp ở dạng điền khuyết: “Ưu điểm của phương pháp chọn lọc hỗn hợp là …”. Nếu đề của em có 4 phương án, hãy chọn phương án nói về tính đơn giản, dễ làm, ít tốn kém, áp dụng rộng rãi. Những phương án nói về “kiểm tra được kiểu gen”, “tạo dòng thuần” hay “kết quả bền vững” thuộc về chọn lọc cá thể, không phải ưu điểm của chọn lọc hỗn hợp.
Chọn lọc hỗn hợp là gì?
Chọn lọc hỗn hợp (còn gọi là chọn lọc hàng loạt) là phương pháp dựa vào kiểu hình để chọn ra một số lượng lớn cá thể có đặc điểm mong muốn từ quần thể ban đầu. Các cá thể được chọn sẽ được trộn chung (hạt trộn lẫn, vật nuôi nhân chung) để làm giống cho thế hệ sau.
Các bước cơ bản:
- Gieo trồng (hoặc nuôi) giống khởi đầu trên cùng điều kiện.
- Chọn nhiều cá thể có kiểu hình tốt nhất.
- Thu hạt (hoặc ghép đôi giao phối) và trộn chung, không tách riêng từng cá thể.
- Vụ sau gieo chung, so sánh với giống khởi đầu và giống đối chứng; lặp lại nếu cần.
Vì sao đó là ưu điểm?
- Đơn giản, dễ làm: chỉ dựa vào quan sát kiểu hình, không cần lập từng dòng riêng, không cần phép thử phức tạp.
- Ít tốn kém: không cần nhiều diện tích, nhân lực và thời gian để theo dõi từng cá thể.
- Nhanh áp dụng rộng: số lượng cá thể được chọn lớn nên nhanh có lượng giống đủ cho sản xuất đại trà.
- Cải thiện giống địa phương: nâng dần tỉ lệ cá thể tốt trong quần thể có sẵn mà vẫn giữ được tính thích nghi của giống.
Hạn chế cần nhớ
Vì chỉ chọn theo kiểu hình, người chọn không biết chắc kiểu gen. Một cây to khoẻ có thể nhờ đất tốt, phân tốt chứ chưa chắc nhờ gen tốt, nên kết quả dễ không ổn định và hiệu quả thấp với các tính trạng chịu ảnh hưởng mạnh của môi trường.
So sánh với chọn lọc cá thể
| Tiêu chí | Chọn lọc hỗn hợp | Chọn lọc cá thể |
|---|---|---|
| Số cá thể chọn | Nhiều | Ít, chọn tinh |
| Cách nhân giống | Trộn chung | Nhân riêng từng cá thể thành từng dòng |
| Kiểm tra kiểu gen | Không | Có, qua so sánh đời con |
| Mức độ phức tạp, chi phí | Đơn giản, ít tốn | Phức tạp, tốn kém |
| Độ bền kết quả | Thấp hơn | Cao hơn |
Mẹo nhớ: “Hỗn hợp = hỗn hợp trộn chung = làm nhanh, làm rẻ”. “Cá thể = tách riêng từng con/cây = kỹ nhưng tốn công”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “đơn giản, ít tốn kém” là nhược điểm. Thực tế đó là ưu điểm.
- Gán cho chọn lọc hỗn hợp khả năng “kiểm tra được kiểu gen”. Đây là điểm mạnh của chọn lọc cá thể.
- Cho rằng kết quả của chọn lọc hỗn hợp luôn bền vững. Thực tế nó dễ bị ảnh hưởng bởi môi trường.
Bài luyện tập
- Câu 1. Đặc điểm nào sau đây là ưu điểm của chọn lọc hỗn hợp: (a) kiểm tra được kiểu gen của từng cá thể; (b) dễ làm, ít tốn kém; (c) tạo ra dòng thuần ngay; (d) kết quả luôn bền vững?
Đáp án: (b). - Câu 2. Vì sao chọn lọc hỗn hợp có thể cho kết quả không ổn định?
Đáp án: vì chỉ chọn theo kiểu hình, mà kiểu hình chịu ảnh hưởng của môi trường nên cá thể tốt chưa chắc có kiểu gen tốt. - Câu 3. Một hợp tác xã muốn nhanh chóng có lượng lớn hạt giống lúa địa phương tốt hơn cho cả cánh đồng, ít kinh phí. Nên dùng phương pháp nào?
Đáp án: chọn lọc hỗn hợp, vì đơn giản, rẻ và nhanh có số lượng giống lớn.
Câu hỏi thường gặp
Chọn lọc hỗn hợp có phải là chọn lọc hàng loạt không?
Trong nhiều tài liệu, hai tên gọi này được dùng cho cùng một cách: chọn nhiều cá thể tốt theo kiểu hình rồi trộn chung để làm giống cho thế hệ sau.
Nhược điểm chính của chọn lọc hỗn hợp là gì?
Không kiểm tra được kiểu gen vì chỉ dựa vào kiểu hình, nên kết quả dễ không ổn định, nhất là với tính trạng chịu ảnh hưởng mạnh của môi trường.
Khi nào nên chọn chọn lọc cá thể thay vì chọn lọc hỗn hợp?
Khi cần kết quả chính xác, bền vững hoặc muốn tạo dòng thuần có kiểm tra đời con, dù phải chấp nhận tốn công và chi phí hơn.