Trả lời nhanh
Tôn giáo không khởi nguồn từ Ấn Độ là Thiên Chúa giáo (Kitô giáo), Hồi giáo và Do Thái giáo – cả ba đều ra đời ở khu vực Tây Á. Nếu đề chỉ cho một lựa chọn trong nhóm Phật giáo, Ấn Độ giáo, Kỳ Na giáo, Thiên Chúa giáo hoặc Hồi giáo, em chọn Thiên Chúa giáo hoặc Hồi giáo, vì các tôn giáo còn lại đều hình thành trong môi trường văn hoá Ấn Độ.
Vì sao câu hỏi này hay gặp trong bài Ấn Độ cổ đại?
Khi học về Ấn Độ cổ đại, em được biết nơi đây là cái nôi của nhiều tôn giáo và tư tưởng lớn. Đề thi thường đặt một tôn giáo “lạ” vào giữa các tôn giáo Ấn Độ để kiểm tra em có nhớ nguồn gốc không.
Cách làm chắc nhất là nhớ theo hai nhóm: nhóm ra đời ở Ấn Độ và nhóm ra đời ở Tây Á.
Bảng nguồn gốc các tôn giáo thường gặp
| Tôn giáo | Nơi hình thành | Có khởi nguồn từ Ấn Độ không? |
|---|---|---|
| Bà La Môn giáo | Lưu vực sông Ấn – sông Hằng | Có |
| Ấn Độ giáo (Hindu giáo) | Phát triển từ Bà La Môn giáo trên đất Ấn Độ | Có |
| Phật giáo | Bắc Ấn Độ, khoảng thế kỉ VI – V TCN | Có |
| Kỳ Na giáo | Ấn Độ, cùng thời kì với Phật giáo | Có |
| Đạo Sikh | Vùng Punjab, Ấn Độ (khoảng thế kỉ XV) | Có |
| Do Thái giáo | Tây Á (vùng Palestine cổ) | Không |
| Thiên Chúa giáo (Kitô giáo) | Palestine, đầu Công nguyên | Không |
| Hồi giáo | Bán đảo Ả Rập (Mecca), thế kỉ VII | Không |
Loại trừ từng khả năng thường xuất hiện trong đề
- Phật giáo: do Thích Ca Mầu Ni (Siddhartha Gautama) sáng lập, truyền bá chủ yếu ở bắc Ấn Độ, nên thuộc nhóm tôn giáo của văn hoá Ấn Độ. Lưu ý: Ngài sinh ở Lumbini, nay thuộc Nepal, nhưng sách giáo khoa vẫn xếp Phật giáo vào thành tựu của Ấn Độ cổ đại vì nó hình thành trong xã hội và văn hoá nơi đây. Vì vậy đáp án không phải Phật giáo.
- Ấn Độ giáo / Bà La Môn giáo: chỉ nhìn tên cũng thấy gắn với Ấn Độ; đây là tôn giáo truyền thống lâu đời nhất của vùng này.
- Kỳ Na giáo: đề cao nguyên tắc không làm hại sinh linh, ra đời ở Ấn Độ.
- Thiên Chúa giáo: gắn với Giê-su, hình thành ở Palestine thuộc đế quốc La Mã, sau đó lan sang châu Âu. Đây là đáp án đúng.
- Hồi giáo: do Mu-ham-mad sáng lập ở Mecca; chỉ đến Ấn Độ muộn hơn, qua các cuộc thâm nhập và cai trị của người Hồi giáo. Đây cũng là đáp án đúng nếu đề có lựa chọn này.
Mẹo nhớ nhanh
Hãy nhớ câu: “Ấn Độ sinh ra Bà La Môn – Hindu – Phật – Kỳ Na – Sikh; Tây Á sinh ra Do Thái – Kitô – Hồi.” Gặp tên tôn giáo nào, em xếp vào nhóm đó ngay.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “tôn giáo phổ biến ở Ấn Độ” với “tôn giáo khởi nguồn từ Ấn Độ”. Ngày nay Ấn Độ có đông tín đồ Hồi giáo và cả Thiên Chúa giáo, nhưng hai tôn giáo này không ra đời ở đây.
- Nghĩ Phật giáo không phải của Ấn Độ chỉ vì hiện nay đạo Phật thịnh hành ở Đông Á, Đông Nam Á. Thực tế Phật giáo bắt nguồn từ Ấn Độ rồi mới truyền ra ngoài, trong đó có Việt Nam.
- Nhầm Ấn Độ giáo với Bà La Môn giáo là hai tôn giáo hoàn toàn khác nhau. Ấn Độ giáo là sự phát triển, cải biến từ Bà La Môn giáo.
Bài luyện tập
- Tôn giáo nào sau đây ra đời ở Ấn Độ: Kỳ Na giáo hay Do Thái giáo?
Đáp án: Kỳ Na giáo; Do Thái giáo hình thành ở Tây Á. - Nêu hai tôn giáo lớn có nguồn gốc Tây Á mà em đã học.
Đáp án: Thiên Chúa giáo và Hồi giáo (hoặc Do Thái giáo). - Em hãy giải thích vì sao nói Ấn Độ là cái nôi của nhiều tôn giáo.
Gợi ý: nơi đây ra đời Bà La Môn giáo, Phật giáo, Kỳ Na giáo, Ấn Độ giáo…; các tôn giáo này gắn với đời sống, tư tưởng của cư dân và có ảnh hưởng lan rộng ra nhiều nước châu Á.
Câu hỏi thường gặp
Tôn giáo nào không được khởi nguồn từ Ấn Độ?
Thiên Chúa giáo (Kitô giáo), Hồi giáo và Do Thái giáo đều ra đời ở Tây Á, không phải ở Ấn Độ. Tuỳ đề cho lựa chọn nào mà em chọn tôn giáo tương ứng.
Phật giáo có khởi nguồn từ Ấn Độ không?
Có. Phật giáo hình thành ở bắc Ấn Độ vào khoảng thế kỉ VI – V TCN và sau đó truyền bá sang nhiều nước châu Á.
Ấn Độ giáo và Bà La Môn giáo khác nhau thế nào?
Ấn Độ giáo (Hindu giáo) là tôn giáo phát triển từ Bà La Môn giáo, tiếp thu thêm nhiều tín ngưỡng và tư tưởng bản địa, cả hai đều gắn với Ấn Độ.
Hồi giáo hiện có ở Ấn Độ thì có phải khởi nguồn từ đây không?
Không. Hồi giáo ra đời ở bán đảo Ả Rập vào thế kỉ VII và truyền vào Ấn Độ muộn hơn; có tín đồ đông không đồng nghĩa với việc khởi nguồn ở nơi đó.