Trả lời nhanh
Đề bài trên bị cắt mất số liệu thực tế, nên ta giải theo phương pháp. Phần trăm hoàn thành kế hoạch = (số gạo thực tế bán : 12) × 100%. Phần trăm vượt kế hoạch = phần trăm hoàn thành − 100%. Ví dụ, nếu thực tế bán 15 tấn thì 15 : 12 = 1,25 = 125%, tức là vượt kế hoạch 25%.
Đề bài thường gặp
Bài toán này thường có dạng: “Một cửa hàng đặt kế hoạch tháng này bán được 12 tấn gạo, nhưng thực tế cửa hàng bán được … tấn gạo. Hỏi cửa hàng đã thực hiện được bao nhiêu phần trăm kế hoạch? Cửa hàng vượt mức kế hoạch bao nhiêu phần trăm?”
Vì phần số liệu thực tế không còn đầy đủ, bên dưới mình hướng dẫn cách làm chung rồi áp dụng vào các số tự đặt (ghi rõ là ví dụ). Em chỉ cần thay số thực tế trong đề của mình vào là ra đáp án.
Kiến thức cần nhớ
- Tỉ số phần trăm của a và b là a : b rồi nhân với 100, viết thêm kí hiệu %.
- Ở bài này, b = 12 tấn (kế hoạch) là đại lượng được lấy làm chuẩn, tức là 100%.
- Thực tế bán nhiều hơn kế hoạch: tỉ số lớn hơn 100%, phần dư là phần vượt mức.
- Thực tế bán ít hơn kế hoạch: tỉ số nhỏ hơn 100%, phần thiếu là 100% trừ tỉ số đó.
Các bước giải
- Xác định đại lượng chuẩn: kế hoạch = 12 tấn.
- Lấy số thực tế chia cho 12.
- Nhân kết quả với 100 và thêm %, được phần trăm hoàn thành kế hoạch.
- Lấy kết quả đó trừ 100% để biết vượt (hoặc thiếu) bao nhiêu phần trăm.
Ví dụ 1 (số tự đặt): thực tế bán 15 tấn
Lời giải. Tỉ số phần trăm thực tế so với kế hoạch là:
15 : 12 = 1,25 = 125%.
Cửa hàng đã thực hiện được 125% kế hoạch, nghĩa là vượt kế hoạch: 125% − 100% = 25%.
Đáp số: 125%; vượt 25%.
Ví dụ 2 (số tự đặt): thực tế bán 9 tấn
9 : 12 = 0,75 = 75%. Cửa hàng mới đạt 75% kế hoạch, chưa hoàn thành, còn thiếu 100% − 75% = 25% (tức 3 tấn).
Đáp số: 75%; chưa đạt, thiếu 25%.
Bảng tra nhanh với kế hoạch 12 tấn
| Thực tế (tấn) | Tỉ số so với kế hoạch | Kết luận |
|---|---|---|
| 6 | 50% | Thiếu 50% |
| 9 | 75% | Thiếu 25% |
| 12 | 100% | Đúng kế hoạch |
| 14,4 | 120% | Vượt 20% |
| 15 | 125% | Vượt 25% |
| 18 | 150% | Vượt 50% |
Lỗi sai thường gặp
- Lấy nhầm đại lượng chuẩn: chia cho số thực tế thay vì chia cho kế hoạch. Với 15 tấn, 12 : 15 = 80% là sai. Câu hỏi “so với kế hoạch” thì kế hoạch luôn là số chia.
- Nhầm “hoàn thành” với “vượt”: 125% là số đã hoàn thành, còn số vượt là 25%.
- Quên nhân 100 hoặc quên kí hiệu % ở kết quả.
- Lấy hiệu số tấn làm phần trăm: vượt 3 tấn không có nghĩa là vượt 3%.
Mẹo nhớ: “So với ai thì chia cho người đó”. Chia xong, đổi ra phần trăm rồi mới so sánh với 100%.
Bài luyện tập
Bài 1. Kế hoạch bán 12 tấn gạo, thực tế cửa hàng bán 13,8 tấn. Hỏi cửa hàng vượt kế hoạch bao nhiêu phần trăm?
Đáp án: 13,8 : 12 = 1,15 = 115%. Vượt 115% − 100% = 15%.
Bài 2. Kế hoạch bán 12 tấn gạo, thực tế mới bán 8,4 tấn. Cửa hàng đạt bao nhiêu phần trăm kế hoạch?
Đáp án: 8,4 : 12 = 0,7 = 70%. Còn thiếu 30% kế hoạch.
Bài 3 (ngược). Cửa hàng vượt kế hoạch 20%. Hỏi thực tế bán bao nhiêu tấn gạo?
Đáp án: Thực tế bằng 120% kế hoạch: 12 × 120 : 100 = 14,4 tấn.
Câu hỏi thường gặp
Cách tính phần trăm hoàn thành kế hoạch như thế nào?
Lấy số thực tế chia cho số kế hoạch rồi nhân với 100%. Với kế hoạch 12 tấn, phần trăm hoàn thành = thực tế : 12 × 100%.
Làm sao biết cửa hàng vượt kế hoạch bao nhiêu phần trăm?
Lấy phần trăm hoàn thành trừ đi 100%. Ví dụ hoàn thành 125% thì vượt 125% − 100% = 25%.
Nếu thực tế bán 15 tấn trong khi kế hoạch là 12 tấn thì đáp số là gì?
15 : 12 = 1,25 = 125%, tức cửa hàng hoàn thành 125% kế hoạch và vượt mức 25%.
Khi cửa hàng bán ít hơn kế hoạch thì tính thế nào?
Vẫn lấy thực tế chia cho kế hoạch. Kết quả nhỏ hơn 100%, phần chưa đạt bằng 100% trừ đi kết quả đó.