Trả lời nhanh
Trong câu “Trước lối chơi lực lượng của hàng phòng thủ đối phương, đội bóng của chúng tôi không thể ghi bàn được”, từ sai là lực lượng. Lối chơi cần một từ chỉ cách thi đấu, còn lực lượng chỉ tập hợp người hoặc sức người, không đứng được ở vị trí ấy. Cách sửa sát nghĩa cả câu là thay bằng bạo lực: “Trước lối chơi bạo lực của hàng phòng thủ đối phương…”. Một số lời giải sửa thành tấn công. Cụm “lối chơi tấn công” rất quen, nhưng lệch với chủ ngữ “hàng phòng thủ”.
Câu hỏi và các phương án
Câu sau mắc lỗi dùng từ. Chọn phương án chỉ đúng từ sai và cách sửa sát nghĩa nhất.
Đề: “Trước lối chơi lực lượng của hàng phòng thủ đối phương, đội bóng của chúng tôi không thể ghi bàn được.”
- A. Sai chính tả ở “lực lượng”, sửa thành “lực lưỡng”.
- B. Dùng từ “lực lượng” không đúng chỗ, sửa thành “bạo lực”.
- C. Sai ở “không thể”, sửa thành “không được”.
- D. Thừa từ “đối phương”, bỏ đi là câu đúng.
Đáp án: B. Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em. Nếu phiếu không có bốn lựa chọn mà yêu cầu tự sửa, em vẫn gạch lực lượng và thay bằng bạo lực hoặc thô bạo.
Vì sao B đúng
Lối chơi là cách một đội tổ chức trận đấu: lối chơi tấn công, lối chơi phòng ngự, lối chơi bóng ngắn, lối chơi kỹ thuật. Từ đứng ngay sau nó phải gọi tên kiểu chơi ấy. Lực lượng không làm việc đó. Ta nói “lực lượng mỏng”, “bổ sung lực lượng”, “lực lượng hàng thủ”, nghĩa là người, quân số, sức. Không nói “lối chơi lực lượng” như nói “lối chơi pressing”.
Câu còn cho hai manh mối để chọn từ thay. Một, người chơi theo lối ấy là hàng phòng thủ, tức nhóm cầu thủ có nhiệm vụ giữ khung thành, không phải nhóm chuyên ghi bàn. Hai, hệ quả là đội mình không thể ghi bàn. Hình ảnh khớp nhất là hàng thủ đối phương chơi rát, va chạm mạnh, siết đến mức đội mình không tạo được cơ hội. Bạo lực nói đúng mức ấy. Thô bạo cũng được, và nghe tự nhiên hơn trong lời bình bóng đá. Cả hai đều là sửa nghĩa, không phải sửa chính tả.
Câu sau khi sửa: “Trước lối chơi bạo lực của hàng phòng thủ đối phương, đội bóng của chúng tôi không thể ghi bàn được.” Chủ ngữ vẫn là “đội bóng của chúng tôi”, vị ngữ là “không thể ghi bàn được”. Cụm “trước lối chơi…” là trạng ngữ chỉ tình huống. Chỉ một từ bị thay.
Vì sao A, C, D sai
A tưởng đây là lỗi viết gần âm. Lực lưỡng nghĩa là to khỏe, vạm vỡ, dùng cho người: một cầu thủ lực lưỡng. “Lối chơi lực lưỡng” vẫn không phải tên một cách đá. Đề không sai dấu hay sai phụ âm. Lực lượng viết đúng chính tả, chỉ đặt sai chỗ.
C động vào “không thể”. Cụm này hợp với “ghi bàn được”: không có khả năng ghi bàn. Đổi thành “không được” thì ra ý cấm đoán, như thể luật không cho ghi bàn. Câu gốc không nói về luật. Sửa chỗ đúng thì câu thành đúng; sửa chỗ này thì nghĩa lệch thêm.
D cho rằng “đối phương” thừa. Từ này chỉ hàng phòng thủ của đội kia, phân biệt với hàng thủ đội nhà. Bỏ đi, câu vẫn còn “lối chơi lực lượng”, tức vẫn sai. Một câu có thể có hai chỗ lạ, nhưng ở đây chỉ một chỗ không kết hợp được.
Hai cách sửa đang được lưu truyền
Các lời giải không thống nhất từ thay thế. Một nhóm đổi lực lượng thành tấn công và viết “lối chơi tấn công của hàng phòng thủ”. Một nhóm đổi thành bạo lực. Cả hai đều nhận đúng từ sai. Chỗ khác nhau là từ thay có hợp cả câu hay chỉ hợp riêng với chữ “lối chơi”.
Lối chơi tấn công là cụm có thật, dùng nhiều. Nhưng gắn với hàng phòng thủ thì lệch nhiệm vụ: hàng thủ đá tấn công chỉ đúng trong vài tình huống đặc biệt, như đội dâng cao đội hình, và khi ấy hệ quả thường là trận mở, không phải là “không thể ghi bàn”. Bạo lực giải thích được hệ quả ấy mà không biến hàng thủ thành hàng công. Vì đề hỏi sửa lỗi dùng từ cho câu đứng được về nghĩa, em chọn bạo lực. Nếu đáp án chấm của lớp ghi tấn công, em biết đó là cách sửa khác trên cùng một chỗ sai, không phải một từ sai khác.
Câu này nằm trong bài tập phát hiện lỗi dùng từ, sách bài tập Ngữ văn 10, bộ Cánh diều, phần tiếng Việt đầu sách. Các câu cùng bài cũng thay một từ bị dùng lệch nghĩa, không phải sửa dấu câu. Em làm cùng một thao tác: tìm từ không kết hợp được với từ bên cạnh, rồi thay bằng từ cùng loại nhưng đúng nghĩa.
Ba câu luyện thêm
Câu 1. “Sức mưa năm nay kéo dài, ruộng đồng ngập hết.” Từ nào sai và sửa thế nào?
Đáp án: sức mưa không đi với kéo dài. Sửa thành mùa mưa: “Mùa mưa năm nay kéo dài…”. Lượng mưa cũng không “kéo dài”; cái kéo dài là khoảng thời gian mưa.
Câu 2. “Những chứng minh về một ngôi đền cổ ở đây còn rất nhiều.” Sửa từ nào?
Đáp án: chứng minh là hành động đưa lí lẽ. Ở đây cần danh từ chỉ dấu vết, hiện vật. Sửa thành minh chứng.
Câu 3. Câu nào đã đúng, không cần sửa?
- A. Trước lối chơi lực lượng, đội nhà không ghi được bàn.
- B. Trước lối chơi bạo lực của hàng thủ đối phương, đội nhà không ghi được bàn.
- C. Trước lối chơi lực lưỡng, đội nhà không ghi được bàn.
Đáp án: B. A giữ nguyên lỗi. C đổi sang một tính từ chỉ vóc dáng, vẫn không phải tên lối chơi.
Khi trình bày vào vở, em viết đủ ba ý ngắn: từ sai, vì sao sai, câu đã sửa. Đừng chỉ gạch từ mà không viết câu mới. Thầy cô chấm đủ ý khi thấy cả từ thay và câu hoàn chỉnh.
Câu hỏi thường gặp
Từ nào sai trong câu về hàng phòng thủ?
Từ lực lượng. Lối chơi cần một từ chỉ cách đá, còn lực lượng chỉ tập hợp người hoặc sức người, không ghép được thành tên một lối chơi.
Sửa thành bạo lực hay tấn công?
Cả hai đều thay đúng chỗ sai. Bạo lực hợp hơn vì chủ ngữ là hàng phòng thủ và kết quả là không ghi được bàn. Tấn công là cụm quen nhưng lệch với hàng phòng thủ.
Đây là lỗi chính tả hay lỗi dùng từ?
Lỗi dùng từ, cụ thể là kết hợp từ không đúng. Lực lượng viết đúng chính tả. Câu vẫn đủ chủ ngữ, vị ngữ, không sai ngữ pháp ở chỗ không thể.
Vì sao không bỏ từ đối phương?
Đối phương chỉ rõ hàng phòng thủ của đội kia, không thừa. Bỏ đi thì câu mất thông tin và vẫn còn cụm lối chơi lực lượng.
Lối chơi thô bạo có được chấp nhận không?
Được, nếu đề cho tự sửa. Thô bạo cũng chỉ cách đá mạnh, va chạm nhiều, hợp với việc không ghi được bàn. Bạo lực và thô bạo cùng một hướng nghĩa.