Trả lời nhanh
Công việc của thần gió là làm gió theo lệnh Ngọc Hoàng: gió nhỏ hoặc bão lớn, lâu hay mau tùy lệnh. Thần có hình dáng kì quặc, không có đầu; bảo bối là một chiếc quạt màu nhiệm. Khi phối hợp với thần Mưa, đôi khi cả thần Sét, đó là những lúc đáng sợ nhất. Những đêm thần xuống đồng bằng chơi, nổi lên trận gió xoáy mà dân gian gọi là thần Cụt Đầu. Đáp án trắc nghiệm đúng là phương án mô tả quạt và lệnh của Ngọc Hoàng, không phải thần đội trời hay thần cầm búa.
Câu hỏi và các phương án
Trong văn bản Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới (Nguyễn Đổng Chi sưu tầm), người ra đề thường yêu cầu: chú ý hình dáng và hoạt động của thần Gió. Dạng trắc nghiệm hay gặp là:
Công việc và hình dáng của thần Gió được kể ra sao?
- A. Thần khổng lồ dùng đầu đội trời, đào đất đá đắp cột để tách trời khỏi đất.
- B. Thần không có đầu, dùng quạt màu nhiệm làm gió nhỏ hoặc bão lớn theo lệnh Ngọc Hoàng.
- C. Thần bị giữ một chỗ, mỗi lần con gà của Ngọc Hoàng mổ thì gây sấm sét.
- D. Thần là người trần được ban gậy gọi mưa, đi khắp nơi cứu hạn.
Chọn B.
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em. Em đọc từng ý, đừng nhớ máy móc chữ B.
Vì sao B đúng, ba ý kia thuộc thần nào?
Ý B gom đúng hai việc đề hỏi. Hình dáng: kì quặc và không có đầu. Hoạt động: quạt ra gió, mức gió do Ngọc Hoàng định, không phải thần muốn bão lúc nào thì bão lúc ấy. Chiếc quạt là bảo bối, tức đồ vật gắn với quyền năng, giống như các truyện thần thoại dùng một vật để giải thích một hiện tượng lớn.
Ý A là thần Trụ Trời. Thần ấy lấy đầu đội bầu trời lên, rồi đắp cột đất đá cho trời khỏi sập xuống đất. Công việc nhằm giải thích vì sao có bầu trời và mặt đất tách nhau. Nhầm A khi chỉ nhớ “thần có hình khổng lồ” mà không đọc tiếp thần nào.
Ý C là thần Sét, còn gọi Thiên Lôi. Truyện kể thần bị giữ, con gà của Ngọc Hoàng thỉnh thoảng mổ, thần đau nên gây sấm sét. Bảo bối gắn với thần Sét là lưỡi búa đá để trừng phạt, không phải quạt. Nhầm C khi thấy cả thần Gió lẫn thần Sét đều làm thiên nhiên dữ và gộp làm một.
Ý D không có trong truyện. Gọi mưa là việc của thần Mưa khi phối hợp với thần Gió. Đề thêm nhân vật “người trần được ban gậy” để thử em có bám văn bản hay chỉ nhớ truyện cổ tích chung chung.
Hoạt động của thần Gió giải thích điều gì?
Người xưa chưa giải thích gió bằng khí áp và hướng gió mùa. Họ kể một vị thần có tính khí và có cấp trên. Ngọc Hoàng ra lệnh nên gió có lúc hiu hiu, có lúc bão: lâu hay mau không tùy thích của hạ giới. Cách kể ấy vừa giải thích hiện tượng, vừa gửi ý con người phải nể sức mạnh mình không điều khiển được.
Ba mức hoạt động đáng nhớ khi trả lời câu tự luận:
- Một mình thần Gió: quạt thành gió nhẹ hoặc bão, dài hoặc ngắn, theo lệnh.
- Cùng thần Mưa, có khi thêm thần Sét: những trận vừa mưa vừa gió vừa sấm, được kể là lúc đáng sợ nhất.
- Đêm thần xuống chơi giữa đồng bằng: gió xoáy đột ngột, dân gọi thần Cụt Đầu, đúng với hình dáng không đầu.
Cụm “công việc của thần gió” trong câu hỏi so sánh ba vị thần thường được tóm là: thần Trụ Trời tách trời và đất, thần Sét thi hành sự trừng phạt trên mặt đất, thần Gió làm gió. Mục đích của cả ba là giải thích thế giới, không phải kể sử. Với thần Gió, truyện còn giải thích cây ngải gió: thần có đứa con nghịch, lúc hạ giới đói kém đã quạt đổ bát gạo của người đi xin về, gạo rơi xuống ao; Ngọc Hoàng phạt, đày đứa trẻ ấy thành cây ngải gió. Chi tiết này thuộc phần sau của truyện, không thay được ý “không có đầu” và “chiếc quạt”, nhưng nếu đề hỏi ý nghĩa thì em nhắc tới nguồn gốc cây ngải.
Khi viết đoạn trả lời, em tách hai vế đúng như đề: một câu về hình dáng, một cụm về hoạt động, rồi một câu về lúc phối hợp với thần khác. Không kể lại toàn bộ thần Trụ Trời trong câu chỉ hỏi thần Gió.
Lỗi hay gặp lúc soạn bài
- Viết thần Gió “có đầu rồng, mình mây”. Đó là hình vẽ hiện đại, không phải chi tiết Nguyễn Đổng Chi ghi lại.
- Gộp quạt của thần Gió với búa của thần Sét.
- Quên Ngọc Hoàng. Nếu bỏ lệnh của Ngọc Hoàng, gió trong truyện thành hành động tùy tiện, mất ý “lâu hay mau đều có chủ”.
- Chỉ trả lời công việc, bỏ hình dáng, trong khi đề nói “chú ý hình dáng và hoạt động”.
- Kể chi tiết đứa con nghịch mà không nói quạt và bão, nên lạc sang chuyện cây thuốc.
Ba câu luyện, có đáp án
Câu 1. Bảo bối của thần Gió là gì?
- A. Lưỡi búa đá
- B. Cột chống trời
- C. Quạt màu nhiệm
- D. Con gà của Ngọc Hoàng
Đáp án: C. Búa thuộc thần Sét, cột thuộc thần Trụ Trời, gà gắn với tích sấm.
Câu 2. Dân gian gọi trận gió xoáy giữa đồng bằng vào buổi tối trời là gì?
- A. Mưa ngâu
- B. Thần Cụt Đầu
- C. Cầu vồng
- D. Sương muối
Đáp án: B. Tên gọi dân gian khớp với hình dáng không đầu của thần.
Câu 3. Công việc của thần Trụ Trời, thần Sét và thần Gió khác nhau ở điểm nào?
Đáp án: Thần Trụ Trời đội trời và đắp cột để có trời, có đất. Thần Sét dùng búa trừng phạt, tiếng sấm gắn với tích con gà mổ. Thần Gió dùng quạt tạo gió theo lệnh Ngọc Hoàng, khi xuống hạ giới thì thành gió xoáy. Cả ba đều là cách người xưa lí giải tự nhiên bằng nhân vật thần.
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em. Với câu tự luận trên lớp, em không cần chọn A, B, C, D; em viết hình dáng trước, công việc sau, rồi một câu về cây ngải gió nếu đề hỏi ý nghĩa truyện.
Câu hỏi thường gặp
Công việc của thần gió là gì?
Làm gió nhỏ hoặc bão lớn, lâu hay mau, theo lệnh Ngọc Hoàng. Bảo bối của thần là chiếc quạt màu nhiệm.
Hình dáng thần Gió có điểm gì đáng chú ý?
Thần có hình dáng kì quặc và không có đầu. Vì thế gió xoáy ban đêm được dân gian gọi là thần Cụt Đầu.
Thần Gió khác thần Trụ Trời và thần Sét ở chỗ nào?
Thần Trụ Trời đội trời, đắp cột. Thần Sét gắn với búa và tiếng sấm. Thần Gió chỉ phụ trách gió bằng chiếc quạt.
Cây ngải gió trong truyện xuất hiện vì sao?
Đứa con nghịch của thần Gió quạt đổ bát gạo của người đi xin, bị Ngọc Hoàng đày xuống trần và trở thành cây ngải gió.