Trả lời nhanh
Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới là văn bản thần thoại trong Bài 1 Ngữ văn 10 tập một (Kết nối tri thức), do nhà nghiên cứu Nguyễn Đổng Chi sưu tầm, kể lại. Văn bản gồm ba truyện: Thần Trụ Trời, Thần Sét, Thần Gió. Qua hình tượng các vị thần khổng lồ, kì lạ, người Việt cổ giải thích sự hình thành trời đất, núi sông và các hiện tượng sấm sét, gió bão, đồng thời gửi gắm ước mơ hiểu và chinh phục thiên nhiên.
1. Tác giả Nguyễn Đổng Chi
- Nguyễn Đổng Chi (1915–1984), sinh ở Phan Thiết, quê gốc xã Ích Hậu, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh, trong một gia đình nhà nho yêu nước.
- Ông là nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, sử học hàng đầu, từng làm quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu Hán Nôm.
- Công trình tiêu biểu: Lược khảo về thần thoại Việt Nam (1956), bộ Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam (5 tập). Năm 1996, cụm công trình này được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.
- Ông được xem là người đặt nền móng cho việc nghiên cứu thần thoại Việt Nam một cách hệ thống.
2. Tóm tắt Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới
Thần Trụ Trời
Thuở xa xưa, trời đất còn là một khối hỗn độn tối tăm. Một vị thần khổng lồ bỗng đứng dậy, lấy đầu đội trời lên, rồi đào đất, đá đắp thành cột chống trời. Cột càng cao, trời càng bị đẩy lên, trời và đất tách làm hai: đất phẳng như cái mâm vuông, trời tròn như cái bát úp. Khi trời đã cao và khô cứng, thần phá cột, ném đất đá khắp nơi; đá thành núi, thành đảo, đất thành gò đống, cao nguyên, chỗ đào đất trở thành biển. Sau thần Trụ Trời, nhiều vị thần khác tiếp tục công việc: đào sông, trồng cây, đếm cát, kể sao. Câu hát dân gian còn ghi lại: “Nhất ông đếm cát, / Nhì ông tát bể, / Ba ông kể sao…”.
Thần Sét
Thần Sét, còn gọi là Thiên Lôi hay ông Sấm, là tướng của Ngọc Hoàng, chuyên thi hành luật trời ở trần gian. Thần có gương mặt dữ tợn, tiếng quát vang dội và một lưỡi búa đá để trừng phạt kẻ có tội. Mùa đông thần ngủ, khoảng tháng Hai, tháng Ba mới dậy làm việc. Vì nóng nảy, có lần thần đánh nhầm người vô tội nên bị Ngọc Hoàng phạt nằm im cho gà thần mổ. Từ đó thần sợ tiếng gà, và người dưới trần mỗi khi thấy chớp thường giả tiếng gọi gà để dọa thần.
Thần Gió
Thần Gió có hình dạng kì quặc: không có đầu, sở hữu chiếc quạt thần làm ra gió nhỏ hay bão lớn theo lệnh Ngọc Hoàng. Một lần thần vắng nhà, đứa con nghịch quạt, gió thổi bay mất rá gạo của một người nghèo vừa xin được để nấu cháo cho vợ ốm. Người ấy kiện lên trời. Ngọc Hoàng phạt con thần Gió xuống trần chăn trâu cho người mất gạo, sau lại hóa thành cây ngải gió để báo trước gió bão cho con người.
3. Thể loại thần thoại (kiến thức trọng tâm Ngữ văn 10)
Thần thoại là loại truyện kể dân gian ra đời sớm nhất, phản ánh cách người xưa nhận thức và lí giải thế giới. Khi học thần thoại lớp 10, em cần nắm các đặc trưng sau và đối chiếu với văn bản:
| Đặc trưng | Biểu hiện trong văn bản |
|---|---|
| Đề tài: nguồn gốc vũ trụ, tự nhiên, con người | Sự phân chia trời đất, nguồn gốc núi, biển; nguyên nhân có sấm sét, gió bão |
| Nhân vật: các vị thần có sức mạnh và hình dạng phi thường | Thần Trụ Trời khổng lồ, bước một bước qua cả vùng đất; thần Gió không đầu; thần Sét cầm búa đá |
| Cốt truyện: đơn giản, xoay quanh việc làm của thần | Mỗi truyện ngắn, tập trung vào một hành động lớn hoặc một sự việc giải thích hiện tượng |
| Không gian: vũ trụ rộng lớn, cõi trời và trần gian | Trời đất hỗn độn, thiên đình, mặt đất |
| Thời gian: quá khứ xa xưa, không xác định | “Thuở ấy”, khi chưa có vũ trụ và muôn loài |
| Chức năng: giải thích thế giới bằng trí tưởng tượng | Giải thích “trời tròn, đất vuông”, tục giả tiếng gà khi có sấm, tên cây ngải gió |
Thần thoại Việt Nam nhiều truyện đã bị mai một hoặc hòa lẫn với truyền thuyết, cổ tích khi được ghi chép, nên các công trình sưu tầm như của Nguyễn Đổng Chi có giá trị lớn trong việc giữ lại diện mạo của thể loại này.
4. Xuất xứ của văn bản
Ba truyện được trích theo Nguyễn Đổng Chi, phần Lược khảo về thần thoại Việt Nam, in trong cuốn Nguyễn Đổng Chi – Tác phẩm được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 2003. Đây là những truyện dân gian được nhà nghiên cứu sưu tầm và kể lại, không phải sáng tác cá nhân.
5. Bố cục
Văn bản gồm ba truyện độc lập, mỗi truyện là một phần:
- Phần 1 – Thần Trụ Trời: thần khổng lồ tách trời khỏi đất và tạo ra địa hình núi, đảo, biển.
- Phần 2 – Thần Sét: hình dạng, công việc, tính cách của thần và câu chuyện thần bị phạt.
- Phần 3 – Thần Gió: hình dạng, chiếc quạt thần và chuyện con thần Gió hóa thành cây ngải gió.
Ba truyện đi từ việc tạo lập vũ trụ (trời, đất) đến giải thích các hiện tượng tự nhiên cụ thể (sấm sét, gió), tạo thành bức tranh khá trọn vẹn về thế giới trong hình dung của người Việt cổ.
6. Giá trị nội dung
- Phản ánh cách người Việt cổ giải thích nguồn gốc trời đất, địa hình và các hiện tượng tự nhiên như sấm sét, gió bão.
- Thể hiện ước mơ hiểu, chế ngự thiên nhiên: các vị thần dù mạnh vẫn chịu luật lệ, phạm lỗi thì bị phạt.
- Gửi gắm quan niệm về công lí: người nghèo bị thiệt có thể kiện lên trời và được đền bù; kẻ làm sai, dù là thần, cũng phải chịu trách nhiệm.
- Lưu giữ tín ngưỡng, phong tục và tri thức dân gian (tục giả tiếng gà, dùng lá ngải chữa cảm gió cho trâu).
7. Giá trị nghệ thuật
- Trí tưởng tượng phóng khoáng, hình tượng nhân vật kì vĩ, khác thường, mang đậm màu sắc thần thoại.
- Các vị thần được nhân hóa gần gũi: có tính nóng nảy, biết sợ, có con nhỏ nghịch ngợm, nhờ đó vừa thiêng liêng vừa gần gũi.
- Cách kể ngắn gọn, mạch lạc; nhiều chi tiết giải thích gắn với sự vật có thật (núi, cây ngải gió, câu hát dân gian).
- Ngôn ngữ mộc mạc, giàu hình ảnh so sánh quen thuộc với đời sống nông nghiệp (mâm vuông, bát úp).
8. Gợi ý cách đọc hiểu văn bản thần thoại
- Xác định hiện tượng mà truyện muốn giải thích.
- Chỉ ra đặc điểm phi thường của nhân vật thần (hình dạng, sức mạnh, công việc).
- Tìm yếu tố không gian, thời gian mang tính vũ trụ, xa xưa.
- Rút ra cách nghĩ, ước mơ của người xưa và liên hệ với hiểu biết khoa học ngày nay. Ví dụ: ngày nay ta biết sấm sét là hiện tượng phóng điện trong khí quyển, nhưng hình tượng thần Sét vẫn cho thấy nỗi sợ và mong muốn công bằng của người xưa.
Xem thêm tác giả, tác phẩm Ngữ văn 10 Kết nối tri thức
- Tác giả – tác phẩm: Tản Viên từ Phán sự lục
- Tác giả – tác phẩm: Chữ người tử tù
- Tác giả – tác phẩm: Tê-dê
- Tác giả – tác phẩm: Chùm thơ hai-cư Nhật Bản
Câu hỏi thường gặp
Truyện về các vị thần sáng tạo thế giới gồm những truyện nào?
Văn bản gồm ba truyện thần thoại: Thần Trụ Trời, Thần Sét và Thần Gió.
Thần thoại lớp 10 có những đặc trưng gì?
Thần thoại có nhân vật là các vị thần phi thường, đề tài về nguồn gốc vũ trụ và tự nhiên, không gian vũ trụ, thời gian xa xưa không xác định và chức năng giải thích thế giới.
Thần Trụ Trời giải thích điều gì?
Truyện giải thích sự phân chia trời đất, quan niệm trời tròn đất vuông và nguồn gốc của núi, đảo, gò đống, biển cả.
Tác giả Nguyễn Đổng Chi là ai?
Nguyễn Đổng Chi (1915–1984) là nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, tác giả Lược khảo về thần thoại Việt Nam và Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam, được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996.
Vì sao người xưa giả tiếng gọi gà khi có sấm chớp?
Theo truyện Thần Sét, thần từng bị phạt cho gà thần mổ nên rất sợ gà; người xưa giả tiếng gọi gà để dọa thần Sét.