Trả lời nhanh
Văn minh Ấn Độ cổ – trung đại có năm nhóm thành tựu chính: tôn giáo (Hin-đu giáo, Phật giáo), chữ viết (từ chữ trên con dấu sông Ấn đến chữ Phạn), văn học (Kinh Vê-đa, sử thi Ma-ha-bha-ra-ta và Ra-ma-y-a-na), kiến trúc – điêu khắc (cột đá, chùa, tháp, đền, lăng mộ) và khoa học – kĩ thuật (hệ chữ số 0–9, thiên văn, luyện kim, y học).
Đề bài và cách làm
Câu hỏi 1 trang 43 Lịch sử 10 (Kết nối tri thức): Hãy giới thiệu một số thành tựu cơ bản của văn minh Ấn Độ thời kì cổ – trung đại.
Câu hỏi dùng động từ “giới thiệu”, nên em chỉ cần nêu tên thành tựu kèm một ví dụ tiêu biểu, không cần phân tích sâu. Cách gọn nhất là chia theo năm lĩnh vực: tôn giáo, chữ viết, văn học, kiến trúc – điêu khắc, khoa học – kĩ thuật. Còn ý nghĩa của các thành tựu thì thuộc câu hỏi sau, xem tại bài hướng dẫn riêng.
Các thành tựu cơ bản của văn minh Ấn Độ
1. Tôn giáo
- Hin-đu giáo: phát triển từ tín ngưỡng Bà-la-môn cổ, thờ ba vị thần chính là Brahma (sáng tạo), Vishnu (bảo tồn), Shiva (huỷ diệt). Đây là tôn giáo có đông tín đồ nhất ở Ấn Độ.
- Phật giáo: ra đời khoảng thế kỉ VI TCN, gắn với Thích Ca Mâu Ni (Siddhartha Gautama), đề cao từ bi, bình đẳng và con đường giải thoát khỏi khổ đau. Về sau Phật giáo truyền ra nhiều nơi ở châu Á, trong đó có Việt Nam.
2. Chữ viết
Dấu vết chữ viết xuất hiện sớm ở thời văn minh sông Ấn, trên các con dấu bằng đá (loại chữ này đến nay chưa giải mã trọn vẹn). Sau đó xuất hiện nhiều hệ chữ khác, nổi bật là chữ Bràhmi và chữ Phạn (Sanskrit), tạo nền cho nhiều chữ viết ở Nam Á và Đông Nam Á.
3. Văn học
- Kinh Vê-đa: tập thánh ca, văn khấn và kiến thức tôn giáo – xã hội của người Ấn cổ.
- Hai bộ sử thi lớn: Ma-ha-bha-ra-ta và Ra-ma-y-a-na, kể về chiến tranh, đạo lí và lòng trung thành; được truyền bá rộng rãi, ảnh hưởng cả đến văn hoá Đông Nam Á.
4. Kiến trúc và điêu khắc
Nghệ thuật Ấn Độ gắn chặt với tôn giáo, nên mỗi tôn giáo để lại một nhóm công trình riêng:
- Phật giáo: cột đá, chùa hang, tháp Phật (tiêu biểu như tháp Sanchi, cột đá thời vua A-sô-ca).
- Hin-đu giáo: các đền thờ với nhiều tượng thần được chạm khắc tinh xảo.
- Hồi giáo (từ thời trung đại): thánh đường, cung điện, lăng mộ; nổi tiếng nhất là lăng Taj Mahal ở Agra.
5. Khoa học – kĩ thuật
| Lĩnh vực | Thành tựu tiêu biểu |
|---|---|
| Toán học | Sáng tạo hệ chữ số 0–9 (kể cả số 0) mà nay vẫn dùng; tính số pi gần đúng khoảng 3,1416. |
| Thiên văn học | Hiểu biết về Mặt Trời, các hành tinh; xây dựng lịch. |
| Vật lí – Hoá học | Có quan niệm về nguyên tử và lực hút của Trái Đất; luyện kim giỏi (ví dụ cột sắt ở Delhi hàng thế kỉ vẫn ít bị gỉ). |
| Y – Dược học | Ghi chép về bệnh lí, giải phẫu, thuốc và phẫu thuật. |
Mẹo nhớ nhanh
Em dùng câu “Tôn – Chữ – Văn – Kiến – Khoa” để nhớ thứ tự năm nhóm thành tựu. Với phần khoa học, nhớ cụm “Toán – Thiên – Lí Hoá – Y”. Khi viết bài, mỗi nhóm chỉ cần 1–2 ví dụ cụ thể là đủ điểm.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm chữ số Ả Rập với chữ số Ấn Độ: hệ chữ số 0–9 do người Ấn sáng tạo, sau đó người Ả Rập tiếp thu và truyền sang châu Âu nên mới gọi là “chữ số Ả Rập”.
- Liệt kê thiếu lĩnh vực: nhiều bạn chỉ nêu kiến trúc và toán học mà quên tôn giáo, văn học.
- Lẫn Hin-đu giáo với Phật giáo: Phật giáo có người sáng lập là Thích Ca Mâu Ni; Hin-đu giáo hình thành dần từ tín ngưỡng Bà-la-môn, không có một người sáng lập duy nhất.
- Gán mọi công trình Hồi giáo cho thời cổ đại: các thánh đường, lăng mộ Hồi giáo thuộc thời trung đại.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Hai bộ sử thi nổi tiếng của Ấn Độ là ……… và ……….
Đáp án: Ma-ha-bha-ra-ta; Ra-ma-y-a-na. - Đúng hay sai? “Chữ số 0–9 do người Ả Rập sáng tạo ra.”
Đáp án: Sai. Người Ấn Độ sáng tạo, người Ả Rập chỉ truyền bá sang châu Âu. - Tự luận ngắn: Vì sao kiến trúc, điêu khắc Ấn Độ lại chủ yếu là chùa, tháp, đền?
Gợi ý: vì nghệ thuật gắn chặt với tôn giáo; các công trình được xây dựng để thờ cúng và truyền bá Phật giáo, Hin-đu giáo, Hồi giáo.
Xem thêm
- Ý nghĩa các thành tựu của văn minh Ấn Độ
- Lập bảng thành tựu Ai Cập, Trung Hoa, Ấn Độ
- Giải SGK Lịch sử 10 Bài 5
- Lý thuyết Lịch sử 10 Bài 5
- Trắc nghiệm Lịch sử 10 Bài 5
Câu hỏi thường gặp
Thành tựu nổi bật nhất của văn minh Ấn Độ cổ - trung đại là gì?
Thường nhấn mạnh hai thành tựu: hệ chữ số 0–9 trong toán học và hai tôn giáo lớn là Hin-đu giáo, Phật giáo. Các thành tựu này ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều khu vực, kể cả Đông Nam Á.
Hai bộ sử thi nổi tiếng của Ấn Độ là gì?
Là Ma-ha-bha-ra-ta và Ra-ma-y-a-na. Hai tác phẩm này kể về chiến tranh, đạo lí, lòng trung thành và được truyền bá rộng rãi.
Vì sao kiến trúc Ấn Độ gắn với tôn giáo?
Vì các công trình như chùa, tháp Phật, đền Hin-đu, thánh đường và lăng mộ Hồi giáo được xây để thờ cúng và truyền bá tín ngưỡng, nên phong cách chịu ảnh hưởng trực tiếp của từng tôn giáo.
Người Ấn Độ cổ đại có đóng góp gì cho toán học?
Họ sáng tạo hệ chữ số 0–9 (có số 0) mà nay cả thế giới dùng, đồng thời tính được số pi gần đúng khoảng 3,1416.