Trả lời nhanh
Đời sống vật chất của cư dân Chăm-pa dựa trên nông nghiệp lúa nước kết hợp thủ công nghiệp (gốm, dệt, rèn, đóng thuyền, xây dựng gạch đá), khai thác lâm thổ sản và thương mại đường biển sôi động. Sinh hoạt thường ngày: ăn cơm gạo, cá, rau quả; mặc đồ vải quấn, đeo trang sức; ở nhà sàn; đi lại bằng thuyền, voi, ngựa.
Dàn ý nhanh để nhớ
Khi gặp câu hỏi này, em chia câu trả lời thành hai khối: sản xuất (làm ra của cải) và sinh hoạt (ăn, mặc, ở, đi lại). Mẹo nhớ: “Nông – Thủ – Thương – Ăn Mặc Ở Đi”, tức nông nghiệp, thủ công nghiệp, thương mại, rồi bốn nhu cầu sinh hoạt.
1. Nông nghiệp: nền tảng kinh tế chính
- Cây trồng chủ yếu là lúa nước. Cư dân canh tác ở các đồng bằng nhỏ hẹp ven biển miền Trung, nơi đất đai không rộng nên phải biết khai thác khéo léo.
- Kĩ thuật thủy lợi. Người Chăm đắp đập, đào mương, dùng guồng nước để đưa nước vào ruộng cao, giúp trồng lúa ổn định ngay cả khi mùa khô kéo dài.
- Công cụ và sức kéo. Họ dùng công cụ sắt, cày do trâu bò kéo; có nơi lúa được trồng nhiều vụ trong năm.
- Cây trồng khác. Ngoài lúa còn có cây ăn quả, cau, dừa, mía, bông… vừa phục vụ đời sống vừa làm hàng hóa trao đổi.
Vì sao thủy lợi quan trọng? Dải đất miền Trung hẹp, sông ngắn, dốc, mùa mưa và mùa khô phân hóa rõ. Muốn có lúa đều đặn thì phải biết điều tiết nước. Đây là ý giải thích hay, nên có thêm vào bài để được điểm cao hơn.
2. Thủ công nghiệp và khai thác lâm thổ sản
| Ngành | Nét chính |
|---|---|
| Làm gốm | Sản xuất đồ dùng sinh hoạt; gạch, ngói phục vụ xây dựng |
| Dệt | Dệt vải bông, tơ lụa, thổ cẩm để mặc và trao đổi |
| Rèn, kim khí | Làm công cụ sản xuất, vũ khí, đồ trang sức, đồ thờ cúng |
| Đóng thuyền | Phục vụ đánh cá, đi lại và buôn bán đường biển |
| Xây dựng | Xây đền tháp bằng gạch, đá với kĩ thuật cao, tiêu biểu là các cụm tháp ở miền Trung |
| Khai thác lâm thổ sản | Trầm hương, ngà voi, sừng tê giác, gỗ quý… vừa dùng vừa bán |
Ngoài ra, cư dân ven biển còn đánh bắt hải sản và làm muối, là nguồn thực phẩm quan trọng.
3. Thương mại: thế mạnh của Chăm-pa
Nằm trên tuyến hàng hải nối Ấn Độ Dương với Biển Đông, Chăm-pa có nhiều cảng thị ven biển. Thương nhân Chăm buôn bán với Trung Quốc, các nước Đông Nam Á và xa hơn nữa.
- Hàng xuất: trầm hương, ngà voi, sừng tê giác, gỗ quý, vàng, sản vật rừng.
- Hàng nhập: đồ gốm sứ, tơ lụa, hương liệu và nhiều hàng hóa khác của thương nhân nước ngoài.
- Cảng thị tiêu biểu: khu vực Hội An (Quảng Nam cũ, nay thuộc Đà Nẵng), Thị Nại (Bình Định cũ, nay thuộc Gia Lai)… là nơi tàu thuyền nhiều nước ghé nghỉ, tiếp nước ngọt và trao đổi hàng.
Thương mại đem lại nguồn thu lớn cho các vương quốc Chăm, đồng thời tạo điều kiện giao lưu văn hóa với bên ngoài.
4. Sinh hoạt: ăn, mặc, ở, đi lại
- Ăn: lương thực chính là gạo (cơm, bánh), kèm cá và thủy hải sản, thịt, rau, quả; có dùng các loại gia vị, nước chấm làm từ cá.
- Mặc: chủ yếu mặc đồ vải quấn quanh người (kiểu váy, khố) và áo; tầng lớp quý tộc dùng vải lụa, đeo nhiều trang sức vàng, bạc, đá quý. Dân thường mặc giản dị hơn.
- Ở: dân thường ở nhà sàn làm bằng gỗ, tre, lợp lá, thích hợp vùng ẩm thấp, nhiều mưa; vua và quý tộc có cung điện, đền tháp bằng gạch đá.
- Đi lại: đi thuyền là chủ yếu trên sông, biển; trên bộ dùng voi, ngựa, đi bộ.
Mẫu trả lời ngắn (khoảng 6–7 dòng)
Cư dân Chăm-pa sống chủ yếu bằng nông nghiệp trồng lúa nước, biết đắp đập, đào mương, dùng guồng nước và cày bằng sức trâu bò. Thủ công nghiệp phát triển với các nghề gốm, dệt, rèn, đóng thuyền và xây đền tháp bằng gạch đá. Họ khai thác lâm thổ sản như trầm hương, ngà voi, sừng tê giác để buôn bán. Nhờ vị trí ven biển, thương mại đường biển rất phát triển với nhiều cảng thị. Trong sinh hoạt, người Chăm ăn cơm gạo với cá, rau quả; mặc đồ vải quấn, đeo trang sức; ở nhà sàn; đi lại bằng thuyền, voi, ngựa.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ kể nông nghiệp mà quên thương mại, trong khi thương mại là nét nổi bật của Chăm-pa.
- Nhầm đời sống vật chất với đời sống tinh thần (tín ngưỡng, kiến trúc, lễ hội, chữ viết). Phần này chỉ nói về kinh tế và sinh hoạt hằng ngày.
- Liệt kê rời rạc, không nêu được vai trò (ví dụ thủy lợi giúp gì, cảng thị đem lại gì).
Luyện tập
- Kể tên ba mặt hàng xuất khẩu tiêu biểu của Chăm-pa.
Đáp án gợi ý: trầm hương, ngà voi, sừng tê giác (hoặc gỗ quý, vàng). - Vì sao thương mại đường biển có điều kiện phát triển ở Chăm-pa?
Đáp án gợi ý: lãnh thổ trải dài ven biển miền Trung, có nhiều cảng tốt, nằm trên tuyến hàng hải quốc tế, lại có nhiều lâm thổ sản quý để trao đổi. - Vì sao cư dân Chăm-pa chú trọng thủy lợi?
Đáp án gợi ý: đồng bằng hẹp, sông ngắn, mùa khô thiếu nước; làm thủy lợi giúp ruộng có nước đều, tăng năng suất và ổn định lương thực.
Câu hỏi thường gặp
Kinh tế chủ yếu của cư dân Chăm-pa là gì?
Kinh tế chủ yếu là nông nghiệp lúa nước, kết hợp thủ công nghiệp, khai thác lâm thổ sản và buôn bán đường biển.
Người Chăm có kĩ thuật thủy lợi không?
Có. Họ đắp đập, đào mương và dùng guồng nước để đưa nước vào ruộng, giúp canh tác ổn định ở vùng đồng bằng hẹp ven biển miền Trung.
Chăm-pa xuất khẩu những mặt hàng nào?
Chủ yếu là lâm thổ sản quý như trầm hương, ngà voi, sừng tê giác, gỗ quý, ngoài ra còn có vàng và các sản vật khác.
Đời sống vật chất khác đời sống tinh thần ở điểm nào?
Đời sống vật chất nói về sản xuất và sinh hoạt hằng ngày như ăn, mặc, ở, đi lại, buôn bán. Đời sống tinh thần nói về tín ngưỡng, tôn giáo, chữ viết, nghệ thuật, lễ hội.