Trả lời nhanh
Cuộc tu bổ lại các giống vật là một truyện thần thoại Việt Nam kể việc Ngọc Hoàng sai các Thiên thần xuống bù đắp những bộ phận còn thiếu cho muôn loài, qua đó giải thích một số đặc điểm, thói quen quen thuộc của con vật (vịt co một chân khi ngủ, chó hay nhấc một chân sau, chim chới với thử chân trước khi đậu). Khi soạn bài, em cần chỉ ra các đặc trưng thần thoại (nhân vật thần, không gian và thời gian thuở sơ khai, cốt truyện giải thích nguồn gốc), so sánh với Prô-mê-tê và loài người và rút ra cách đọc một truyện thần thoại.
Câu 1 (trang 22, SGK Ngữ văn 10 Tập 1): Kiểm tra kĩ năng đọc hiểu thần thoại
Yêu cầu: đọc văn bản và hoàn thành bảng các đặc điểm của thể loại thần thoại. Gợi ý trả lời:
| Đặc điểm | Biểu hiện trong truyện (kèm nhận xét) |
|---|---|
| Nhân vật | Ngọc Hoàng là vị thần tối cao có quyền năng nặn ra vạn vật; ba vị Thiên thần thay Ngọc Hoàng mang nguyên liệu xuống tu bổ cho muôn loài. Các con vật cũng là nhân vật: biết nói, biết kéo nhau đến xin bộ phận còn thiếu. Nhân vật thần mang sức mạnh phi thường nhưng lại hành xử gần gũi như con người (làm vội nên thiếu sót, phải xoay xở khi hết nguyên liệu). |
| Không gian | Không gian vũ trụ rộng lớn, mơ hồ: nơi Ngọc Hoàng ngự và thế gian nơi muôn loài sinh sống; không gắn với địa danh cụ thể nào. |
| Thời gian | Thời gian cổ xưa, thuở sơ khai khi vạn vật mới được tạo ra, chưa hoàn chỉnh; không xác định bằng năm tháng cụ thể. |
| Cốt truyện | Xoay quanh việc hoàn thiện cơ thể các giống vật, gồm chuỗi sự việc nối tiếp: Ngọc Hoàng làm vội nên nhiều con vật còn khiếm khuyết → Thiên thần mang nguyên liệu xuống tu bổ → các loài lần lượt đến xin → nguyên liệu cạn dần → chó, vịt và một số loài chim đến muộn, Thiên thần phải dùng chân ghế, chân hương để chắp chân cho chúng. |
| Yếu tố kì ảo | Thần nặn ra vạn vật, con vật biết nói, chân ghế và chân hương biến thành chân của con vật. |
| Nhận xét chung | Đây là truyện thần thoại suy nguyên (giải thích nguồn gốc) về thế giới loài vật: người xưa dùng trí tưởng tượng để lí giải vì sao các con vật có hình dáng và thói quen như ngày nay. Giọng kể hồn nhiên, hóm hỉnh, gần với đời sống thường ngày của người Việt. |
Xem lời giải riêng: Câu 1 trang 22 Ngữ văn 10 Tập 1.
Câu 2 (trang 22, SGK Ngữ văn 10 Tập 1): So sánh với truyện Prô-mê-tê và loài người
Điểm giống nhau
- Cùng thuộc thể loại thần thoại, nhân vật chính là các vị thần có quyền năng sáng tạo muôn loài.
- Cùng đặt câu chuyện vào thuở sơ khai, khi thế giới chưa hoàn chỉnh, và cùng có mục đích giải thích nguồn gốc, đặc điểm của muôn loài.
- Thú vị là cả hai truyện đều có tình huống “phân phát đến cuối thì hết”: trong thần thoại Hy Lạp, Ê-pi-mê-tê ban hết các phẩm chất cho loài vật nên đến lượt con người không còn gì; trong truyện Việt Nam, nguyên liệu tu bổ cạn sạch khi chó, vịt và chim mới tới.
Điểm khác nhau
| Tiêu chí | Prô-mê-tê và loài người | Cuộc tu bổ lại các giống vật |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Thần thoại Hy Lạp | Thần thoại Việt Nam |
| Trọng tâm | Sự ra đời của muôn loài và đặc biệt là con người; ca ngợi vị thần hết lòng vì con người. | Việc sửa sang, bổ sung cho những con vật đã có nhưng còn khiếm khuyết. |
| Cách sáng tạo | Muôn loài được nặn từ đất và nước; mỗi loài được ban một “vũ khí” riêng để tự vệ. | Con vật được nặn vội nên thiếu bộ phận; phần bù đắp lấy từ nguyên liệu của trời, cuối cùng phải dùng cả đồ vật quen thuộc như chân ghế, chân hương. |
| Điều được giải thích | Vì sao con người khác loài vật (dáng đứng thẳng, được trao lửa, có trí tuệ). | Những thói quen nhỏ của con vật: vịt, chó nhấc một chân; chim thử chân trước khi đậu. |
| Giọng điệu | Trang trọng, đề cao tầm vóc lớn lao của thần. | Dí dỏm, gần gũi; thần cũng có lúc vội vàng, lúng túng như người thường. |
Xem lời giải riêng: Câu 2 trang 22 Ngữ văn 10 Tập 1.
Câu 3 (trang 22, SGK Ngữ văn 10 Tập 1): Bài học về cách đọc thần thoại
Sau khi đọc truyện, em có thể rút ra một số kinh nghiệm khi đọc một văn bản thần thoại:
- Xác định nhân vật thần và quyền năng của họ, đồng thời để ý những nét “rất người” ở các vị thần, vì đó là cách người xưa gửi gắm cách nhìn của mình về thế giới.
- Chú ý không gian, thời gian: thường là vũ trụ mênh mông và thuở hồng hoang, không thể đối chiếu với lịch sử cụ thể.
- Tìm hiện tượng mà truyện muốn giải thích (nguồn gốc vũ trụ, con người, loài vật, phong tục…) và cách giải thích ấy dựa vào chi tiết nào.
- Nhận diện yếu tố kì ảo và hiểu chúng là sản phẩm của trí tưởng tượng, không đọc theo lối “đúng hay sai” của khoa học hiện đại.
- Đọc kĩ chú thích để hiểu từ ngữ cổ, địa phương và các chi tiết văn hóa (ví dụ chân hương gắn với tục thắp hương của người Việt).
- So sánh với thần thoại của dân tộc khác để thấy điểm chung trong tư duy loài người và nét riêng của từng nền văn hóa.
Xem lời giải riêng: Câu 3 trang 22 Ngữ văn 10 Tập 1.
Tóm tắt văn bản Cuộc tu bổ lại các giống vật
Tóm tắt ngắn: Thuở mới tạo ra vạn vật, Ngọc Hoàng làm vội và thiếu nguyên liệu nên nhiều con vật chưa có hình hài trọn vẹn. Ngài sai ba vị Thiên thần mang nguyên liệu xuống tu bổ. Các loài kéo nhau đến xin và nguyên liệu nhanh chóng cạn. Chó và vịt đến muộn, mỗi con còn thiếu một chân, Thiên thần đành bẻ chân ghế chắp cho chúng và dặn phải giữ gìn; vì thế vịt hay co một chân khi ngủ, chó hay nhấc một chân sau. Mấy loài chim nhỏ đến sau cùng, thiếu cả đôi chân, được gắn chân bằng chân hương kèm lời dặn phải thử cho vững rồi mới đậu; từ đó chim thường chới với thử chân trước khi đậu hẳn.
Bố cục
- Phần 1 (từ đầu đến khi Thiên thần được sai xuống): nguyên nhân của cuộc tu bổ – vạn vật được tạo ra vội vàng, còn khiếm khuyết.
- Phần 2 (tiếp theo đến chuyện chó và vịt): các loài đến xin bổ sung, nguyên liệu cạn, chó và vịt được chắp chân ghế.
- Phần 3 (còn lại): các loài chim nhỏ được gắn chân hương và thói quen thử chân trước khi đậu.
Giá trị nội dung và nghệ thuật
Nội dung
- Giải thích theo cách hồn nhiên của người xưa về hình dáng và thói quen của một số con vật gần gũi trong đời sống nông nghiệp.
- Thể hiện mong muốn khám phá, lí giải thế giới tự nhiên và tình cảm gắn bó của người Việt với muôn loài quanh mình.
- Hình ảnh vị thần vội vàng, phải chắp vá bằng chân ghế, chân hương còn ngầm gợi một nhận xét dí dỏm: thế giới không hoàn hảo ngay từ đầu, mỗi loài có những “khiếm khuyết” riêng.
Nghệ thuật
- Cốt truyện ngắn, nhiều sự việc nhỏ nối tiếp theo trình tự thời gian, dễ nhớ, dễ kể lại.
- Sử dụng yếu tố kì ảo kết hợp với chi tiết đời thường (chân ghế, chân hương), tạo màu sắc hài hước và gần gũi.
- Ngôn ngữ mộc mạc, giọng kể tự nhiên như lời kể dân gian truyền miệng; kết thúc mỗi đoạn bằng một lời giải thích “từ đó…” đặc trưng của truyện suy nguyên.
Xem thêm soạn Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo
- Soạn bài Thực hành tiếng Việt lớp 10 trang 19 Tập 1
- Soạn bài Viết văn bản nghị luận phân tích và đánh giá một truyện kể
- Soạn bài Giới thiệu, đánh giá về nội dung và nghệ thuật của một truyện kể
- Soạn bài Ôn tập trang 34
Câu hỏi thường gặp
Cuộc tu bổ lại các giống vật thuộc thể loại gì?
Truyện thuộc thể loại thần thoại Việt Nam, cụ thể là thần thoại suy nguyên, giải thích nguồn gốc hình dáng và thói quen của một số con vật.
Truyện Cuộc tu bổ lại các giống vật giải thích những hiện tượng nào?
Truyện giải thích vì sao vịt hay co một chân khi ngủ, chó hay nhấc một chân sau và các loài chim nhỏ thường chới với thử chân trước khi đậu.
Nhân vật chính trong truyện là ai?
Nhân vật thần gồm Ngọc Hoàng và các Thiên thần được sai xuống tu bổ; bên cạnh đó các con vật như chó, vịt, chim cũng tham gia như những nhân vật biết nói.
Chi tiết chân ghế, chân hương có ý nghĩa gì?
Đây là chi tiết kì ảo gắn với đồ vật quen thuộc của người Việt, tạo giọng hài hước và cho thấy người xưa lấy chính đời sống quanh mình để tưởng tượng ra cách giải thích thế giới.
Bố cục truyện Cuộc tu bổ lại các giống vật gồm mấy phần?
Có thể chia 3 phần: nguyên nhân của cuộc tu bổ, chuyện chó và vịt được chắp chân ghế, chuyện các loài chim được gắn chân hương.