Trả lời nhanh
Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời là đoạn trích sử thi Ê-đê (Tây Nguyên) trong Ngữ văn 10 Kết nối tri thức. Đoạn trích kể việc Đăm Săn bất chấp lời can ngăn, vượt đường xa đến đòi bắt Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ, bị nữ thần từ chối và cuối cùng chết trong Rừng Sáp Đen. Qua đó, sử thi ca ngợi khát vọng chinh phục tự nhiên, vươn tới cái phi thường của người anh hùng, đồng thời gợi suy ngẫm về giới hạn của con người.
Những điều cần biết trước khi soạn bài
Sử thi Đăm Săn
- Thể loại: sử thi anh hùng của dân tộc Ê-đê, được lưu truyền bằng hình thức kể khan (vừa kể vừa hát) bên bếp lửa nhà dài.
- Tác giả: sáng tác dân gian, mang tính tập thể, truyền miệng qua nhiều thế hệ nghệ nhân.
- Nhân vật trung tâm: Đăm Săn, người tù trưởng giàu mạnh, tài giỏi, đã lập nhiều chiến công như đánh thắng các tù trưởng Mtao Grư, Mtao Mxây để bảo vệ buôn làng.
- Vị trí đoạn trích: thuộc phần cuối tác phẩm, khi Đăm Săn đã đạt đến đỉnh cao danh vọng và muốn làm những việc vượt khỏi thế giới con người.
Đặc trưng thể loại cần nhớ khi đọc
| Đặc trưng | Biểu hiện trong đoạn trích |
|---|---|
| Nhân vật anh hùng | Đăm Săn mang tầm vóc phi thường, đại diện cho sức mạnh và khát vọng của cộng đồng. |
| Không gian, thời gian | Không gian rộng lớn, kì vĩ (rừng núi trùng điệp, nơi ở rực rỡ của nữ thần); thời gian quá khứ thần thoại. |
| Lời kể | Trang trọng, nhiều câu văn nhịp điệu; dùng so sánh, phóng đại, liệt kê và lặp lại (trùng điệp). |
| Yếu tố kì ảo | Con người đi tìm thần linh, rừng sáp nuốt người, nhà của nữ thần rực rỡ khác thường. |
Tóm tắt đoạn trích Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời
Đăm Săn tìm đến nhà Đăm Par Kvây, được tiếp đón theo đúng phong tục người Ê-đê. Khi biết chàng định đi bắt Nữ Thần Mặt Trời về làm vợ, Đăm Par Kvây hết lời can ngăn vì con đường ấy đầy hiểm nguy và đã có người bỏ mạng. Đăm Săn không nghe, khẳng định ý chí của mình rồi lên đường. Chàng vượt qua rừng rậm, đến được nơi ở của nữ thần và bày tỏ ý định. Nữ Thần Mặt Trời từ chối, khuyên chàng quay về. Đăm Săn giận dữ bỏ đi, phi ngựa vào Rừng Sáp Đen; sáp chảy mềm, chàng cùng ngựa lún dần và chết ở đó.
Bố cục đoạn trích
- Phần 1 (từ đầu đến khi Đăm Săn lên đường): Đăm Săn đến nhà Đăm Par Kvây, nói rõ ý định và gạt bỏ lời can ngăn.
- Phần 2 (hành trình và cuộc gặp gỡ): Đăm Săn đến nơi ở của Nữ Thần Mặt Trời và bị từ chối.
- Phần 3 (còn lại): Đăm Săn bỏ đi trong giận dữ và chết trong Rừng Sáp Đen.
Soạn bài: Trước khi đọc
Phần này yêu cầu em chia sẻ hiểu biết, cảm nhận của bản thân, không có đáp án cố định. Em có thể chuẩn bị theo hai hướng:
- Về người anh hùng: nêu một nhân vật anh hùng em ngưỡng mộ (trong truyện cổ, lịch sử hoặc đời thực) và phẩm chất nổi bật của người đó, ví dụ lòng dũng cảm, ý chí vượt khó, tinh thần vì cộng đồng.
- Về khát vọng chinh phục tự nhiên: nhắc đến các câu chuyện thần thoại về việc con người muốn hiểu và chế ngự thiên nhiên (Thần Trụ Trời, Prô-mê-tê và loài người…) hoặc những thành tựu thật như chinh phục vũ trụ, đỉnh núi cao.
Soạn bài: Trong khi đọc
Khi đọc, em chú ý các câu hỏi gợi ý bên lề. Dưới đây là gợi ý trả lời theo từng điểm dừng (diễn đạt lại ý hỏi).
Hình ảnh Đăm Săn khi đến nhà Đăm Par Kvây
Đăm Săn xuất hiện với dáng vẻ oai phong, tự tin của một tù trưởng giàu mạnh. Các chi tiết miêu tả tầm vóc, trang phục, cách đi đứng đều được phóng đại, cho thấy chàng là người phi thường, đáng nể. Xem thêm: Chi tiết mô tả Đăm Săn khi đến nhà Đăm Par Kvây.
Cảnh tiếp đón và phong tục người Ê-đê
Cảnh tiếp khách hiện lên với nhà dài, ghế, chiêng, rượu cần và những nghi thức trò chuyện trang trọng giữa chủ và khách. Qua đó, em thấy đời sống cộng đồng của người Ê-đê: hiếu khách, coi trọng lễ nghi, sinh hoạt gắn với nhà dài và âm nhạc cồng chiêng. Xem thêm: Cảnh tiếp đón Đăm Săn trong nhà Đăm Par Kvây.
Lời khuyên của Đăm Par Kvây và thái độ của Đăm Săn
Đăm Par Kvây can ngăn vì hiểu rõ con đường đến chỗ Nữ Thần Mặt Trời rất nguy hiểm, nhiều người đi mà không trở về. Đó là lời khuyên của người từng trải, xuất phát từ sự quý trọng Đăm Săn. Ngược lại, Đăm Săn gạt đi, khẳng định quyết tâm bằng lời lẽ mạnh mẽ, tự tin đến mức ngạo nghễ. Thái độ ấy vừa thể hiện ý chí phi thường, vừa báo trước bi kịch. Tham khảo: Lời khuyên của Đăm Par Kvây và Thái độ của Đăm Săn khi nghe lời khuyên.
Vì sao Nữ Thần Mặt Trời từ chối Đăm Săn?
Nữ thần thuộc thế giới thần linh, còn Đăm Săn là người trần. Giữa hai cõi có ranh giới không thể xoá bỏ, nên cuộc hôn nhân mà Đăm Săn mong muốn là điều không thể. Lời từ chối của nữ thần dứt khoát nhưng không thù địch, thậm chí còn có ý cảnh báo chàng về hiểm nguy trên đường về. Xem: Vì sao Nữ Thần Mặt Trời từ chối Đăm Săn.
Phản ứng của Đăm Săn và cảnh trong Rừng Sáp Đen
Bị từ chối, Đăm Săn giận dữ, tự ái và bỏ đi ngay, không chấp nhận thất bại. Chàng phi ngựa vào rừng sáp; sáp mềm chảy ra, ngựa và người lún dần. Cảnh này được kể chậm, nhiều chi tiết lặp lại, khiến người nghe cảm nhận rõ sự giằng co giữa sức mạnh con người và sức mạnh tự nhiên, cuối cùng con người thua cuộc.
Soạn bài: Sau khi đọc
Tóm tắt sự kiện chính và phẩm chất người anh hùng
Chuỗi sự kiện: đến nhà Đăm Par Kvây và quyết đi → vượt đường đến nhà nữ thần → bị từ chối → chết trong Rừng Sáp Đen. Các sự kiện cho thấy Đăm Săn có ý chí mạnh mẽ, lòng dũng cảm, khát vọng vươn tới cái lớn lao và cả niềm kiêu hãnh của người đứng đầu cộng đồng. Tham khảo thêm: Tóm tắt sự kiện chính trong đoạn trích.
Nghệ thuật kể chuyện của sử thi
- Lời người kể trang trọng, giàu nhịp điệu, thường dùng câu dài cân đối như để hát.
- So sánh, phóng đại làm nổi bật tầm vóc nhân vật và vẻ kì vĩ của không gian.
- Lặp lại (trùng điệp) ở lời thoại và hành động giúp người nghe dễ nhớ và tạo không khí cuốn hút khi kể khan.
- Đối thoại giữa các nhân vật bộc lộ rõ tính cách: Đăm Par Kvây điềm tĩnh, Đăm Săn quyết liệt, nữ thần từ tốn mà dứt khoát.
Ý nghĩa hình tượng Nữ Thần Mặt Trời
Nữ Thần Mặt Trời tượng trưng cho thiên nhiên, vũ trụ với sức mạnh lớn lao, đồng thời là cái đẹp và ước mơ mà con người khao khát chiếm lĩnh. Việc nữ thần từ chối nhắc rằng có những giới hạn con người chưa thể vượt qua. Xem: Ý nghĩa hình tượng Nữ Thần Mặt Trời.
Suy nghĩ về cái chết của Đăm Săn
Cái chết của Đăm Săn có thể hiểu theo hai mặt. Một mặt, đó là kết cục tất yếu khi con người đòi vượt quá giới hạn của mình, coi thường lời khuyên và sức mạnh tự nhiên. Mặt khác, đó là cái chết bi tráng: Đăm Săn ngã xuống khi đang theo đuổi khát vọng lớn lao, không lùi bước. Vì thế, người Ê-đê vừa thương tiếc vừa tôn vinh chàng. Em nên trình bày quan điểm riêng và chứng minh bằng chi tiết. Tham khảo: Cái chết của Đăm Săn trong Rừng Sáp Đen.
Phong tục, tập quán, tín ngưỡng của người Ê-đê xưa
- Sinh hoạt cộng đồng gắn với nhà dài, ghế dài, chiêng ché và rượu cần.
- Lễ nghi tiếp khách trang trọng, chủ khách đối đáp có trước có sau.
- Tín ngưỡng đa thần: các hiện tượng tự nhiên như Mặt Trời được thần thánh hoá thành những vị thần có nơi ở, có tính cách.
- Quan niệm về hôn nhân: hôn nhân gắn với tập tục cộng đồng; việc Đăm Săn chủ động đi “bắt” vợ được nhiều nhà nghiên cứu xem là hành động muốn vượt khỏi khuôn khổ tục lệ quen thuộc.
So sánh quan niệm về người anh hùng với đoạn trích Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác
| Tiêu chí | Héc-to (Hy Lạp) | Đăm Săn (Ê-đê) |
|---|---|---|
| Điểm giống | Đều là người anh hùng có sức mạnh, lòng dũng cảm, đặt danh dự lên cao và sẵn sàng đối mặt với cái chết. | |
| Động lực hành động | Trách nhiệm bảo vệ thành Tơ-roa và danh dự người chiến binh | Khát vọng chinh phục cái phi thường, vươn tới thần linh, tự nhiên |
| Xung đột | Giữa tình riêng (vợ con) và nghĩa vụ cộng đồng | Giữa ý chí con người và giới hạn của tự nhiên |
| Cách thể hiện | Thiên về nội tâm, giằng xé tình cảm | Thiên về hành động, lời nói quyết liệt |
Xem bài soạn đoạn trích trước: Soạn bài Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác.
Sử thi có còn ý nghĩa với người hiện đại?
Có. Dù ra đời rất xa, sử thi vẫn giúp ta hiểu lịch sử, văn hoá và cách nghĩ của cộng đồng xưa. Những giá trị như lòng dũng cảm, khát vọng vươn lên, tinh thần trách nhiệm vẫn còn nguyên ý nghĩa; còn bài học về giới hạn của con người trước tự nhiên càng đáng suy ngẫm trong thời đại biến đổi khí hậu.
Kết nối đọc – viết: đoạn văn tham khảo
Đề gợi ý: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày suy nghĩ của em về khát vọng của Đăm Săn.
Đoạn văn mẫu: Khát vọng bắt Nữ Thần Mặt Trời của Đăm Săn là khát vọng của một con người không chịu dừng lại ở những gì đã có. Khi đã giàu mạnh, lừng lẫy khắp vùng, chàng vẫn muốn vươn tới điều lớn lao hơn: chiếm lĩnh vẻ đẹp và sức mạnh của tự nhiên. Chính khát vọng ấy khiến Đăm Săn trở thành người anh hùng tiêu biểu cho tinh thần dám nghĩ, dám làm của cộng đồng Ê-đê. Tuy nhiên, cái chết trong Rừng Sáp Đen cũng nhắc chúng ta rằng ước mơ cần đi cùng sự hiểu biết và biết lắng nghe. Với em, bài học lớn nhất từ Đăm Săn là hãy nuôi khát vọng thật lớn nhưng phải chuẩn bị đủ năng lực và tôn trọng quy luật để biến khát vọng thành hiện thực.
Mẹo học nhanh bài Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời
- Nhớ trục sự kiện bằng 4 từ khoá: Quyết – Đi – Bị từ chối – Chết.
- Khi phân tích nhân vật, luôn nêu hai mặt: khát vọng đáng trân trọng và sự kiêu hãnh dẫn đến bi kịch.
- Khi phân tích nghệ thuật, gắn với đặc trưng sử thi: lời kể trang trọng, so sánh phóng đại, trùng điệp.
Tài liệu liên quan: Tóm tắt Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời, Văn bản Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời: nội dung, tác phẩm và mục lục Soạn văn 10 Kết nối tri thức.
Câu hỏi thường gặp
Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời thuộc thể loại gì?
Đoạn trích thuộc sử thi anh hùng Đăm Săn của dân tộc Ê-đê (Tây Nguyên), một tác phẩm văn học dân gian được lưu truyền qua hình thức kể khan.
Vì sao Nữ Thần Mặt Trời từ chối Đăm Săn?
Vì nữ thần thuộc thế giới thần linh, còn Đăm Săn là người trần; giữa hai cõi có ranh giới không thể vượt qua nên cuộc hôn nhân ấy là điều không thể.
Đăm Săn chết ở đâu?
Đăm Săn cùng ngựa bị lún và chết trong Rừng Sáp Đen trên đường bỏ đi sau khi bị Nữ Thần Mặt Trời từ chối.
Bài học rút ra từ đoạn trích là gì?
Con người cần nuôi khát vọng lớn, dám vươn tới cái phi thường, nhưng cũng phải biết lắng nghe, hiểu giới hạn của bản thân và tôn trọng quy luật tự nhiên.