Trả lời nhanh
Nhà nước Văn Lang – Âu Lạc ra đời dựa trên bốn cơ sở: sản xuất phát triển (đồng thau, lúa nước), xã hội có phân hóa giàu nghèo, nhu cầu trị thủy – làm thủy lợi và nhu cầu chống ngoại xâm. Phương án nào nói nhà nước hình thành do thế lực bên ngoài áp đặt, do chiến tranh xâm lược của nước khác hay do mâu thuẫn giai cấp cực kì gay gắt thì đó là ý không đúng.
Đề bài và cách hiểu đúng
Đề thường hỏi: “Ý nào phản ánh không đúng cơ sở dẫn đến sự ra đời sớm của nhà nước Văn Lang – Âu Lạc?”. Đây là dạng câu hỏi phủ định, em phải tìm ý sai, không phải ý đúng.
Vì trang này không có sẵn bốn phương án gốc, thầy không bịa lại phương án. Thay vào đó, thầy tóm các cơ sở đúng để em đối chiếu với bất kì đề nào gặp phải.
Bốn cơ sở đúng dẫn đến sự ra đời của nhà nước
| Nhóm cơ sở | Nội dung chính |
|---|---|
| Kinh tế | Cư dân văn hóa Đông Sơn biết luyện đồng thau, dùng công cụ bằng đồng; nghề trồng lúa nước phát triển, có thêm chăn nuôi, đúc đồng, làm gốm, dệt vải; năng suất tăng, xuất hiện sản phẩm dư thừa. |
| Xã hội | Phân công lao động, tài sản dư thừa dẫn đến phân hóa giàu nghèo; các chiềng, chạ liên kết thành bộ, rồi thành liên minh bộ lạc. |
| Trị thủy | Làm nông nghiệp ven sông, thường gặp lũ lụt nên cần đắp đê, đào mương, tổ chức nhiều người cùng làm; cần một người đứng đầu có quyền lực chung. |
| Chống ngoại xâm | Cần đoàn kết chống giặc ngoại xâm. Ở thời Âu Lạc, cuộc kháng chiến chống quân Tần càng thúc đẩy việc hợp nhất Âu Việt và Lạc Việt dưới sự lãnh đạo của Thục Phán. |
Vì sao nhà nước ra đời “sớm”?
Ở nhiều nơi trên thế giới, nhà nước xuất hiện khi mâu thuẫn giai cấp đã rất sâu sắc. Ở nước ta, nhà nước ra đời khi sự phân hóa xã hội mới ở mức độ chưa gay gắt. Động lực chính là nhu cầu chung của cả cộng đồng: trị thủy, làm nông nghiệp và bảo vệ đất đai.
Vì thế, “sớm” nghĩa là nhà nước hình thành trước khi xã hội phân chia giai cấp sâu sắc. Nhà nước Văn Lang còn đơn giản: đứng đầu là vua Hùng, giúp việc có Lạc hầu, Lạc tướng; địa phương gồm các bộ, chiềng, chạ.
Cách loại trừ phương án sai
- Gạch chân từ “không”. Rất nhiều bạn chọn nhầm vì đọc lướt qua chữ này.
- Đối chiếu từng phương án với bốn nhóm ở bảng trên. Phương án nào khớp thì đó là ý đúng, loại đi.
- Cảnh giác với ý đảo ngược. Các ý như “do bị nước ngoài đô hộ, áp đặt bộ máy nhà nước”, “do mâu thuẫn giai cấp gay gắt nhất” hay “do thương mại biển phát triển mạnh” thường là ý sai.
- Kiểm tra mốc thời gian. Nhà nước Văn Lang ra đời ở thiên niên kỉ I TCN. Nhà nước Âu Lạc thành lập khoảng năm 208 TCN, sau khi Thục Phán hợp nhất hai tộc người.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “cơ sở hình thành” với “tổ chức bộ máy”: Lạc hầu, Lạc tướng là bộ máy, không phải cơ sở hình thành.
- Nhầm Văn Lang với Âu Lạc: kinh đô Văn Lang ở Phong Châu, kinh đô Âu Lạc ở Cổ Loa.
- Cho rằng ngoại xâm chỉ là hậu quả; thực ra nhu cầu chống ngoại xâm là một trong những nhân tố thúc đẩy nhà nước ra đời.
Mẹo nhớ
Nhớ cụm “Sản xuất – Xã hội – Thủy – Giặc”: sản xuất phát triển, xã hội phân hóa, trị thủy, chống giặc. Ý nào không thuộc bốn chữ này thì nghi ngờ ngay.
Luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Trong các ý sau, ý nào không phải cơ sở hình thành nhà nước Văn Lang: (A) công cụ đồng thau phổ biến; (B) nhu cầu đắp đê, trị thủy; (C) chính quyền phương Bắc lập ra nhà nước cho người Việt; (D) các chiềng, chạ liên kết thành bộ?
Đáp án: C. Nhà nước Văn Lang do chính người Việt cổ lập nên từ nhu cầu nội tại, không do ngoại bang áp đặt.
Câu 2. Điền vào chỗ trống: Nhà nước Âu Lạc ra đời khoảng năm ____ TCN, do ____ đứng đầu.
Đáp án: 208; Thục Phán (An Dương Vương).
Câu 3. Vì sao nói nhà nước Văn Lang ra đời “sớm”?
Gợi ý: Vì nhà nước hình thành khi phân hóa xã hội chưa sâu sắc, chủ yếu do nhu cầu trị thủy, sản xuất và chống ngoại xâm.
Câu hỏi thường gặp
Cơ sở kinh tế dẫn đến sự ra đời của nhà nước Văn Lang là gì?
Đó là sự phát triển của công cụ đồng thau thuộc văn hóa Đông Sơn và nghề trồng lúa nước. Nhờ đó năng suất tăng, xuất hiện sản phẩm dư thừa và phân công lao động.
Nhu cầu trị thủy có vai trò gì với sự hình thành nhà nước?
Trị thủy cần đông người cùng đắp đê, đào mương nên cần có người đứng đầu tổ chức, điều hành chung. Điều này thúc đẩy sự liên kết các bộ lạc và hình thành quyền lực nhà nước.
Nhà nước Âu Lạc ra đời như thế nào?
Khoảng năm 208 TCN, Thục Phán hợp nhất người Âu Việt và Lạc Việt, lập nước Âu Lạc, xưng An Dương Vương và đóng đô ở Cổ Loa.
Vì sao khi gặp câu hỏi 'không phải cơ sở' nên đối chiếu với bốn nhóm cơ sở?
Vì mọi ý đúng đều thuộc kinh tế, xã hội, trị thủy hoặc chống ngoại xâm. Ý nào nằm ngoài các nhóm này, hoặc nói nhà nước do ngoại bang áp đặt, thì là ý sai.