Khi quan sát tế bào thực vật ta nên chọn loại kính nào?

Vì sao phải dùng kính hiển vi để quan sát tế bào?

Hầu hết tế bào thực vật rất nhỏ, thường chỉ khoảng vài chục micromet (một phần nghìn milimét). Mắt thường chỉ phân biệt được những vật cỡ khoảng 0,1 mm trở lên, nên ta không thể thấy riêng từng tế bào.

Vì vậy cần một dụng cụ có độ phóng đại đủ lớn. Trong phòng thí nghiệm ở trường học, dụng cụ đó là kính hiển vi quang học.

So sánh các loại kính thường gặp

Cần lưu ý: kính viễn vọng dùng để quan sát vật ở rất xa như Mặt Trăng, các vì sao; nó không phải dụng cụ để nhìn vật nhỏ.

Loại trừ các lựa chọn sai

• Kính lúp: phóng đại quá ít, chỉ thấy được cấu tạo ngoài như gân lá, nhìn tế bào vẫn chỉ là một mảng mờ.
• Kính viễn vọng: thiết kế để nhìn xa, không giúp phóng đại vật nhỏ ở gần.
• Kính hiển vi điện tử: phóng đại rất lớn nhưng không có ở trường phổ thông, và không cần thiết để thấy tế bào thực vật.

Cách dùng kính hiển vi quan sát tế bào thực vật

Ví dụ quen thuộc nhất là quan sát tế bào biểu bì vảy hành. Các bước cơ bản:

1. Dùng kim mũi mác tách một lớp biểu bì mỏng ở mặt trong vảy hành, đặt lên giọt nước trên lam kính, đậy lamen (tránh bọt khí).
2. Đặt tiêu bản lên bàn kính, kẹp cố định, đưa mẫu vào giữa lỗ sáng.
3. Chọn vật kính có độ phóng đại nhỏ nhất, điều chỉnh gương hoặc đèn để thấy vùng sáng đều.
4. Nhìn từ bên cạnh, vặn ốc to cho vật kính xuống gần tiêu bản nhưng không chạm vào.
5. Nhìn qua thị kính, vặn ốc to ngược lại để nâng ống kính lên đến khi thấy vật, rồi chỉnh ốc nhỏ cho ảnh thật nét.
6. Muốn xem rõ hơn mới đổi sang vật kính có độ phóng đại lớn hơn.

Kết quả: thấy các tế bào hình đa giác xếp sát nhau, có vách tế bào rõ; nếu nhuộm màu còn thấy nhân.

Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp

• Mẹo nhớ: “Vật nhỏ li ti – hiển vi ra tay; vật ở xa – viễn vọng; vật nhỏ vừa – kính lúp”.
• Lỗi 1: Dùng ngay vật kính lớn nhất, dễ làm vỡ lam kính và trầy vật kính. Luôn bắt đầu từ vật kính nhỏ.
• Lỗi 2: Lát cắt quá dày nên ánh sáng không xuyên qua, hình tối. Mẫu phải mỏng, trong suốt.
• Lỗi 3: Đậy lamen làm có bọt khí, nhầm bọt khí là tế bào.

Bài luyện tập

1. Vì sao không thể dùng kính lúp để quan sát rõ tế bào biểu bì vảy hành?
   Đáp án: Kính lúp phóng đại quá nhỏ, trong khi tế bào có kích thước rất bé nên không phân biệt được từng tế bào.
2. Một kính hiển vi có thị kính 10× và vật kính 40×. Ảnh được phóng đại bao nhiêu lần?
   Đáp án: 10 × 40 = 400 lần (độ phóng đại bằng tích của thị kính và vật kính).
3. Tại sao khi bắt đầu quan sát phải dùng vật kính có độ phóng đại nhỏ nhất?
   Đáp án: Vì vật kính nhỏ có vùng nhìn rộng, dễ tìm thấy mẫu và vật kính ở xa tiêu bản hơn nên tránh va chạm làm hỏng mẫu.