Trả lời nhanh
Ưu điểm của phương pháp chọn lọc cá thể là kết hợp được việc đánh giá kiểu hình với kiểm tra kiểu gen của cá thể được chọn. Mỗi cá thể tốt được nhân riêng thành một dòng, nên nhìn vào đời con ta biết tính trạng tốt có di truyền được hay không. Nhờ vậy hiệu quả chọn lọc cao và ổn định hơn so với chỉ dựa vào kiểu hình.
Chọn lọc cá thể là gì?
Đây là phương pháp chọn lọc trong công tác chọn giống (Sinh học 9 – phần ứng dụng di truyền học). Người ta chỉ chọn một số ít cá thể tốt nhất từ quần thể ban đầu, rồi nhân lên riêng rẽ đời con của từng cá thể.
Sau đó so sánh các dòng với nhau và với giống ban đầu để giữ lại dòng có đặc tính mong muốn.
Các bước thực hiện
- Từ quần thể xuất phát, chọn một số cá thể có kiểu hình tốt (năng suất, chất lượng, sức chống chịu…).
- Gieo trồng hoặc nuôi đời con của mỗi cá thể riêng thành từng dòng, không trộn lẫn.
- Theo dõi, so sánh các dòng với nhau và với giống gốc.
- Chọn dòng tốt nhất, tiếp tục nhân lên để thành giống mới.
Vì sao nói “kết hợp kiểu hình với kiểm tra kiểu gen”?
Một cá thể đẹp về kiểu hình chưa chắc có kiểu gen tốt, vì kiểu hình còn chịu ảnh hưởng của môi trường (cây mọc ở chỗ đất màu, được chăm kỹ thì to khoẻ hơn). Nếu chỉ nhìn bề ngoài, ta dễ chọn nhầm “thường biến”.
Khi nuôi trồng riêng đời con của từng cá thể trong điều kiện như nhau, dòng nào vẫn giữ được tính trạng tốt thì chứng tỏ tính trạng ấy do kiểu gen quy định. Đây chính là bước kiểm tra kiểu gen gián tiếp, mà chọn lọc hàng loạt không làm được.
So sánh chọn lọc cá thể và chọn lọc hàng loạt
| Tiêu chí | Chọn lọc hàng loạt | Chọn lọc cá thể |
|---|---|---|
| Số lượng cá thể chọn | Nhiều | Ít, chọn kỹ |
| Đời sau | Trộn chung, gieo cùng một vụ | Nhân riêng từng dòng |
| Căn cứ chọn | Chủ yếu kiểu hình | Kiểu hình + kiểm tra đời con (kiểu gen) |
| Ưu điểm | Đơn giản, dễ làm, ít tốn kém | Kết hợp đánh giá kiểu hình với kiểm tra kiểu gen, hiệu quả cao, ổn định |
| Hạn chế | Không kiểm tra được kiểu gen; khó củng cố tính trạng mong muốn | Theo dõi công phu, tốn thời gian, khó áp dụng rộng rãi |
Loại trừ các nhận định dễ nhầm
- “Đơn giản, dễ làm, ít tốn kém” → là ưu điểm của chọn lọc hàng loạt, không phải cá thể. Chọn lọc cá thể phải tách dòng và theo dõi lâu nên công phu hơn.
- “Dễ áp dụng rộng rãi” → sai, đây là nhược điểm của chọn lọc cá thể.
- “Chỉ cần dựa vào kiểu hình là đủ” → sai, vì kiểu hình chịu tác động của môi trường.
Mẹo nhớ
“Cá thể = Cá biệt, kiểm tra riêng”: ít con, theo dõi kỹ, nên chắc về kiểu gen. “Hàng loạt = Hàng đống”: nhiều con, trộn chung, nên nhanh và rẻ nhưng không rõ kiểu gen.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm ưu điểm của hai phương pháp với nhau (đơn giản – rẻ là của hàng loạt).
- Nghĩ chọn lọc cá thể chỉ chọn đúng một cá thể duy nhất. Thực tế là chọn một số ít cá thể, mỗi cá thể tạo một dòng.
- Quên rằng phương pháp này cho hiệu quả rõ với cây tự thụ phấn, vì đời con của cá thể nhanh chóng đồng nhất thành dòng thuần.
Bài luyện tập
Câu 1. Vì sao nhà chọn giống phải trồng riêng đời con của từng cây được chọn trong chọn lọc cá thể?
Đáp án: Để so sánh các dòng trong cùng điều kiện, phát hiện dòng nào giữ được tính trạng tốt qua đời con, từ đó biết tính trạng do kiểu gen quy định chứ không phải do môi trường.
Câu 2. Một hợp tác xã cần giống lúa nhanh, ít tốn công và chi phí, chưa cần độ thuần cao. Nên dùng phương pháp nào?
Đáp án: Chọn lọc hàng loạt, vì đơn giản, ít tốn kém.
Câu 3. Nêu một nhược điểm của chọn lọc cá thể.
Đáp án: Theo dõi công phu, mất nhiều thời gian nên khó áp dụng rộng rãi.
Câu hỏi thường gặp
Ưu điểm của phương pháp chọn lọc cá thể là gì?
Là kết hợp được việc đánh giá kiểu hình với kiểm tra kiểu gen, nhờ nhân riêng đời con của từng cá thể được chọn, nên cho kết quả chắc chắn và ổn định.
Nhược điểm của chọn lọc cá thể là gì?
Phải theo dõi công phu, tốn thời gian và công sức nên khó áp dụng rộng rãi.
Chọn lọc cá thể khác chọn lọc hàng loạt ở điểm nào?
Chọn lọc hàng loạt chọn nhiều cá thể rồi trộn chung đời sau, còn chọn lọc cá thể chọn ít cá thể và nhân riêng từng dòng để so sánh, kiểm tra kiểu gen.
Chọn lọc cá thể áp dụng cho đối tượng nào?
Áp dụng cho cả cây trồng và vật nuôi; hiệu quả đặc biệt rõ ở cây tự thụ phấn vì đời con nhanh tạo dòng thuần.