Cây lớn lên nhờ sự lớn lên và phân chia của tế bào

Vì sao cây lớn lên nhờ tế bào?

Tế bào là đơn vị cấu tạo nên cơ thể sống. Cơ thể cây là tập hợp rất nhiều tế bào, nên muốn cây to lên thì phải có thêm tế bào hoặc tế bào phải to hơn. Thực tế, cây làm cả hai việc này.

• Tế bào lớn lên: tế bào non hấp thụ nước, chất dinh dưỡng, tổng hợp thêm chất sống nên tăng kích thước.
• Tế bào phân chia: nhân phân chia trước, sau đó tế bào chất chia đôi, tạo ra 2 tế bào con. Các tế bào con lại tiếp tục lớn lên rồi phân chia.

Chu trình “lớn lên → phân chia → lớn lên…” lặp đi lặp lại làm cơ thể tăng cả về kích thước lẫn số lượng tế bào.

Tế bào nào của cây có khả năng phân chia?

Không phải tế bào nào của cây cũng phân chia. Các tế bào đã trưởng thành, chuyên hoá (như tế bào mạch dẫn già, tế bào biểu bì lá) hầu như không phân chia nữa. Việc phân chia tập trung ở các mô phân sinh:

• Mô phân sinh đỉnh ở chóp rễ và đỉnh thân, đỉnh cành: làm rễ, thân, cành dài ra.
• Mô phân sinh bên (tầng sinh bên) ở thân cây gỗ: làm thân to ra theo bề ngang.

Vì vậy, khi ngắt ngọn cây rau, cây ngừng cao lên mà đẻ nhiều nhánh bên: mô phân sinh đỉnh bị mất, các chồi bên được kích thích phát triển.

Số tế bào tăng nhanh thế nào?

Nếu mỗi lần phân chia, mỗi tế bào cho 2 tế bào con thì từ 1 tế bào ban đầu, sau n lần phân chia ta có 2ⁿ tế bào.

Số lần phân chia	1	2	3	4	5
Số tế bào tạo ra từ 1 tế bào	2	4	8	16	32

Nhờ cấp số nhân này, chỉ sau ít lần phân chia đã có rất nhiều tế bào, giải thích vì sao cây non có thể lớn nhanh.

Những ý dễ nhầm khi làm bài

• “Cây lớn lên chỉ nhờ hút nước và muối khoáng”: sai. Nước, muối khoáng và chất hữu cơ từ quang hợp là nguyên liệu, còn điều làm cơ thể tăng kích thước thực sự là tế bào lớn lên và phân chia.
• “Cây lớn lên chỉ nhờ quang hợp”: chưa đủ. Quang hợp tạo chất hữu cơ, nhưng chất đó phải được tế bào sử dụng để lớn lên và phân chia.
• Chỉ nhớ “phân chia” mà quên “lớn lên”: chỉ phân chia mà tế bào con không lớn lên thì cơ thể không tăng kích thước. Hai quá trình luôn đi cùng nhau.
• Nhầm với sinh sản: ở sinh vật đa bào, phân chia tế bào giúp cơ thể lớn lên và thay thế tế bào già; sinh sản là tạo ra cá thể mới.

Mẹo nhớ: thấy ý “tế bào” cùng cặp “lớn lên – phân chia” là chọn; các ý chỉ nêu một nguyên liệu (nước, ánh sáng, phân bón) thường là phương án gây nhiễu.

Bài luyện tập

1. Một tế bào ở đỉnh rễ phân chia liên tiếp 4 lần. Tạo ra bao nhiêu tế bào?
   Đáp án: 2⁴ = 16 tế bào.
2. Có 3 tế bào mô phân sinh, mỗi tế bào phân chia 3 lần. Tổng số tế bào con là bao nhiêu?
   Đáp án: mỗi tế bào tạo 2³ = 8 tế bào, vậy 3 × 8 = 24 tế bào.
3. Vì sao cắt bỏ chóp rễ thì rễ ngừng dài ra?
   Đáp án: chóp rễ gắn với vùng mô phân sinh đỉnh, nơi tế bào phân chia để rễ dài ra; mất vùng này thì rễ không thể tiếp tục dài thêm.

Câu hỏi thường gặp

Cây lớn lên nhờ đâu?

Cây lớn lên nhờ sự lớn lên và phân chia của tế bào. Tế bào tăng kích thước rồi phân chia, làm tăng số lượng tế bào của cơ thể.

Tế bào nào của cây có khả năng phân chia?

Chủ yếu là tế bào ở mô phân sinh: mô phân sinh đỉnh ở chóp rễ, đỉnh thân, đỉnh cành và mô phân sinh bên ở thân cây gỗ.

Từ 1 tế bào phân chia 5 lần được bao nhiêu tế bào?

Được 2^5 = 32 tế bào, vì mỗi lần phân chia số tế bào tăng gấp đôi.

Vì sao ngắt ngọn cây thì cây ngừng cao?

Vì ngọn chứa mô phân sinh đỉnh, nơi tế bào phân chia làm thân dài ra. Mất ngọn thì thân không dài thêm, các chồi bên phát triển thay thế.

Bài học liên quan

• Nhân, vùng nhân của tế bào có chức năng gì? Giải thích dễ hiểu
• Lực nào sau đây là lực tiếp xúc? Cách nhận biết và ví dụ
• Vì sao cần phải phân loại thế giới sống? Giải thích dễ hiểu
• Khi mua trái cây ở chợ, loại cân thích hợp là loại cân nào?
• Hỗn hợp thu được khi cho dầu ăn vào giấm và khuấy đều là gì?
• Mèo con lớn lên nhờ quá trình nào? Giải thích dễ hiểu