Trả lời nhanh
Nhận định “Hệ cơ quan ở thực vật bao gồm hệ chồi và hệ rễ” là ĐÚNG. Cơ thể thực vật có hoa chia thành hai hệ cơ quan: hệ rễ nằm dưới đất (hút nước, muối khoáng, giữ cây) và hệ chồi nằm trên mặt đất gồm thân, lá, hoa, quả (nâng đỡ, quang hợp, sinh sản). Hai hệ phối hợp chặt chẽ nên cây mới sống được.
Vị trí của hệ cơ quan trong cơ thể đa bào
Cơ thể đa bào được tổ chức theo từng cấp: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể. Nhiều cơ quan cùng phối hợp thực hiện một nhóm chức năng thì hợp thành một hệ cơ quan.
Ở thực vật có hoa, các cơ quan được gom thành hai hệ lớn là hệ rễ và hệ chồi. Đây là cách chia quen thuộc trong KHTN lớp 6 khi học bài “Từ tế bào đến cơ thể”.
Hệ rễ: cấu tạo và chức năng
- Cấu tạo: gồm toàn bộ các rễ của cây. Cây có rễ cọc thì có rễ chính và rễ bên; cây có rễ chùm thì gồm nhiều rễ con mọc từ gốc thân. Gần đầu rễ có nhiều lông hút.
- Chức năng: hút nước và muối khoáng hoà tan từ đất; bám chặt cây vào đất; ở một số cây còn dự trữ chất dinh dưỡng (cà rốt, củ cải, sắn).
Mẹo nhớ: rễ = “miệng” và “chân” của cây – vừa hút thức ăn (nước, khoáng) vừa giữ cây đứng vững.
Hệ chồi: cấu tạo và chức năng
Hệ chồi là phần nằm trên mặt đất, phát triển từ chồi. Hệ chồi gồm:
- Thân (cành): nâng đỡ lá, hoa, quả; vận chuyển nước, muối khoáng từ rễ lên và chất hữu cơ từ lá đi nuôi các bộ phận.
- Lá: thực hiện quang hợp tạo chất hữu cơ, đồng thời thoát hơi nước và trao đổi khí.
- Hoa, quả (chứa hạt): thực hiện sinh sản, duy trì và phát triển nòi giống.
Bảng so sánh hệ rễ và hệ chồi
| Tiêu chí | Hệ rễ | Hệ chồi |
|---|---|---|
| Vị trí | Thường ở dưới đất | Trên mặt đất |
| Các cơ quan | Rễ chính, rễ bên, rễ con, lông hút | Thân, cành, lá, hoa, quả |
| Chức năng chính | Hút nước, muối khoáng; neo giữ cây | Nâng đỡ, vận chuyển, quang hợp, sinh sản |
| Loại cơ quan | Cơ quan sinh dưỡng | Cơ quan sinh dưỡng (thân, lá) và cơ quan sinh sản (hoa, quả, hạt) |
Vì sao hai hệ cơ quan phải phối hợp?
Rễ hút nước và muối khoáng nhưng không tự quang hợp được; lá quang hợp tạo đường nhưng cần nước do rễ cung cấp. Thân là “đường dẫn” nối hai hệ. Nếu cắt hết rễ, cây héo vì thiếu nước; nếu ngắt hết lá, cây thiếu chất hữu cơ nên yếu dần. Đó là biểu hiện của sự thống nhất trong cơ thể: các cơ quan, hệ cơ quan liên quan chặt chẽ với nhau.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng hoa, quả không thuộc hệ nào. Hoa và quả vẫn thuộc hệ chồi.
- Nhầm “hệ cơ quan” với “cơ quan”. Rễ, thân, lá, hoa là cơ quan; hệ rễ và hệ chồi mới là hệ cơ quan.
- Nhầm củ với rễ. Củ cà rốt, củ sắn là rễ củ (thuộc hệ rễ); nhưng củ khoai tây, củ gừng là thân biến dạng (thuộc hệ chồi).
- Nhầm với động vật. Hệ chồi, hệ rễ chỉ có ở thực vật; động vật có hệ tiêu hoá, tuần hoàn, hô hấp…
Bài luyện tập
- Xếp các bộ phận sau vào hệ rễ hoặc hệ chồi: lông hút, cành, quả cam, rễ bên, lá, hoa hồng.
Đáp án: hệ rễ: lông hút, rễ bên; hệ chồi: cành, quả cam, lá, hoa hồng. - Củ khoai tây thuộc hệ cơ quan nào của cây? Vì sao?
Đáp án: hệ chồi, vì củ khoai tây là thân biến dạng nằm dưới đất, có chồi (mắt củ) có thể mọc thành cây mới. - Một bạn trồng cây trong chậu nhưng vô tình làm đứt phần lớn rễ. Giải thích vì sao lá cây bị héo.
Đáp án: hệ rễ bị tổn thương nên không hút đủ nước và muối khoáng; nước không được vận chuyển lên lá nên lá héo, quang hợp giảm.
Ghi nhớ
Thực vật có hoa có hai hệ cơ quan: hệ rễ (hút, giữ) và hệ chồi (thân, lá, hoa, quả – nâng đỡ, quang hợp, sinh sản). Gặp câu hỏi “hệ cơ quan ở thực vật bao gồm…”, đáp án đúng là hệ rễ và hệ chồi.
Câu hỏi thường gặp
Hệ cơ quan ở thực vật bao gồm những hệ nào?
Gồm hai hệ: hệ rễ (rễ chính, rễ bên, lông hút…) và hệ chồi (thân, cành, lá, hoa, quả).
Hoa và quả thuộc hệ rễ hay hệ chồi?
Hoa và quả thuộc hệ chồi. Chúng là cơ quan sinh sản của cây.
Hệ rễ có chức năng gì?
Hệ rễ hút nước và muối khoáng từ đất, giữ cây đứng vững, và ở một số cây còn dự trữ chất dinh dưỡng.
Cơ quan và hệ cơ quan khác nhau thế nào?
Cơ quan là một bộ phận như rễ, thân, lá, hoa; hệ cơ quan là nhóm nhiều cơ quan phối hợp thực hiện chức năng chung, ví dụ hệ rễ, hệ chồi.