Trả lời nhanh
Trình tự đúng từ thấp đến cao là: Loài → Chi (giống) → Họ → Bộ → Lớp → Ngành → Giới. Bậc càng thấp thì số loài càng ít và các loài càng giống nhau; bậc càng cao thì phạm vi càng rộng, đặc điểm chung càng ít. Vì vậy loài là đơn vị nhỏ nhất, giới là đơn vị lớn nhất.
Đề bài và cách xác định đáp án
Câu hỏi “Các bậc phân loại sinh vật từ thấp đến cao theo trình tự nào sau đây?” thường xuất hiện trong bài Phân loại thế giới sống của môn Khoa học tự nhiên lớp 6. Khi gặp câu này, em chỉ cần chọn phương án có Loài đứng đầu và Giới đứng cuối, đồng thời kiểm tra thứ tự các bậc ở giữa.
Thứ tự đầy đủ gồm 7 bậc:
- Loài
- Chi (còn gọi là giống)
- Họ
- Bộ
- Lớp
- Ngành
- Giới
Một số tài liệu nâng cao còn thêm bậc “vực” (miền) nằm trên giới, nhưng ở chương trình phổ thông phần lớn đề chỉ hỏi đến bậc giới.
Vì sao sắp xếp như vậy?
Phân loại sinh vật theo nguyên tắc “xếp nhóm lồng nhau”: nhiều loài giống nhau gộp thành một chi, nhiều chi gộp thành một họ, và cứ thế lên cao. Như vậy mỗi bậc cao chứa nhiều bậc thấp bên trong.
- Loài: tập hợp các cá thể giống nhau về hình thái, có thể giao phối với nhau và sinh con có khả năng sinh sản.
- Bậc thấp (loài, chi): các sinh vật rất gần nhau, giống nhau về nhiều đặc điểm.
- Bậc cao (ngành, giới): chỉ giống nhau ở vài đặc điểm lớn, ví dụ cấu tạo cơ thể, kiểu dinh dưỡng.
Ví dụ minh hoạ: mèo nhà và người
| Bậc | Mèo nhà | Người |
|---|---|---|
| Giới | Động vật | Động vật |
| Ngành | Động vật có dây sống | Động vật có dây sống |
| Lớp | Thú | Thú |
| Bộ | Ăn thịt | Linh trưởng |
| Họ | Mèo | Người (Hominidae) |
| Chi | Felis | Homo |
| Loài | Felis catus | Homo sapiens |
Nhìn bảng từ dưới lên, em thấy mèo và người khác nhau ngay từ bậc bộ; nhưng cả hai cùng thuộc lớp Thú, ngành Động vật có dây sống và giới Động vật. Đây là minh chứng cho việc bậc càng cao thì nhóm càng rộng.
Lỗi sai thường gặp
- Đọc ngược thứ tự: chọn “Giới – Ngành – Lớp – Bộ – Họ – Chi – Loài”. Đây là thứ tự từ cao xuống thấp, không phải từ thấp đến cao. Hãy đọc kỹ chữ “từ thấp đến cao” trong đề.
- Nhầm Bộ và Lớp: Lớp lớn hơn Bộ (một lớp có nhiều bộ).
- Bỏ sót bậc Chi: nhiều em quên chi nằm giữa loài và họ.
- Nhầm “giống” với “loài”: trong phân loại, “giống” là cách gọi khác của chi, lớn hơn loài.
Mẹo nhớ
Em có thể nhớ bằng câu tự đặt, lấy chữ cái đầu: “Lan Chạy Hái Bông Lúa Ngoài Giếng” tương ứng Loài – Chi – Họ – Bộ – Lớp – Ngành – Giới. Chỉ cần nhớ câu này theo chiều từ trái sang phải là ra thứ tự từ thấp đến cao.
Bài luyện tập
- Trong các bậc: họ, lớp, chi, bộ, bậc nào lớn nhất?
Đáp án: Lớp (thứ tự từ thấp lên cao: chi – họ – bộ – lớp). - Sắp xếp các bậc sau theo thứ tự từ cao xuống thấp: loài, ngành, họ, giới.
Đáp án: Giới – Ngành – Họ – Loài. - Hai sinh vật cùng thuộc một chi thì chắc chắn cùng thuộc bậc nào? Vì sao?
Đáp án: Cùng họ (và các bậc cao hơn như bộ, lớp, ngành, giới), vì chi nằm trong họ nên bậc thấp luôn thuộc bậc cao chứa nó.
Câu hỏi thường gặp
Bậc phân loại nhỏ nhất và lớn nhất của sinh vật là gì?
Trong chương trình phổ thông, bậc nhỏ nhất là loài và bậc lớn nhất là giới. Một số tài liệu nâng cao có thêm bậc vực (miền) nằm trên giới.
Chi và giống có phải là một bậc phân loại không?
Có. Trong phân loại học, chi còn được gọi là giống, đứng ngay trên bậc loài và dưới bậc họ.
Làm sao phân biệt thứ tự từ thấp đến cao và từ cao đến thấp?
Từ thấp đến cao bắt đầu bằng Loài và kết thúc bằng Giới. Từ cao đến thấp thì ngược lại, bắt đầu bằng Giới và kết thúc bằng Loài.
Vì sao phải phân loại sinh vật thành nhiều bậc?
Cách xếp thành các bậc lồng nhau giúp gọi tên, nhận biết và tra cứu sinh vật dễ dàng, đồng thời cho thấy mức độ gần gũi giữa các loài.