Trả lời nhanh
Cách mạng công nghiệp lần thứ ba (từ khoảng giữa thế kỉ XX) đạt nhiều thành tựu nổi bật: những phát minh về khoa học cơ bản; máy tính điện tử, máy tự động và người máy; năng lượng mới (nguyên tử, mặt trời, gió…); vật liệu mới; công nghệ sinh học; giao thông, thông tin liên lạc hiện đại, Internet; chinh phục vũ trụ. Điểm cốt lõi: khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.
Cách mạng công nghiệp lần thứ ba là gì?
Đây là cuộc cách mạng bắt đầu từ khoảng thập niên 40 của thế kỉ XX, phát triển mạnh sau Chiến tranh thế giới thứ hai và kéo dài đến đầu thế kỉ XXI. Nhiều sách còn gọi là cách mạng khoa học – kĩ thuật (hay cách mạng khoa học – công nghệ, cách mạng số).
Khác với lần thứ nhất (máy hơi nước, cơ khí hoá) và lần thứ hai (điện, động cơ đốt trong, dây chuyền sản xuất), lần thứ ba dựa trên điện tử, tin học và tự động hoá. Khoa học không còn đi sau sản xuất mà đi trước, mở đường cho sản xuất.
Trục thời gian một số thành tựu tiêu biểu
Các thành tựu chính
1. Khoa học cơ bản
- Toán học, Vật lí, Hoá học, Sinh học đều có bước tiến lớn, làm nền tảng cho công nghệ mới.
- Năm 1953, cấu trúc xoắn kép của phân tử ADN được xác định, mở ra thời kì sinh học phân tử.
2. Công cụ sản xuất mới
- Máy tính điện tử: chiếc máy tính điện tử đa dụng đầu tiên (ENIAC) ra đời năm 1946; về sau máy tính ngày càng nhỏ, nhanh, rẻ.
- Máy tự động, hệ thống máy tự động và người máy (rôbốt) thay con người ở nhiều công việc nặng nhọc, độc hại hoặc đòi hỏi độ chính xác cao.
3. Nguồn năng lượng mới
Con người khai thác năng lượng nguyên tử, năng lượng mặt trời, gió, thuỷ triều, địa nhiệt… Nhà máy điện nguyên tử đầu tiên bắt đầu hoạt động ở Liên Xô giữa thập niên 1950.
4. Vật liệu mới
Xuất hiện pôlime (chất dẻo, sợi tổng hợp), vật liệu tổ hợp (composite), chất bán dẫn, vật liệu siêu dẫn, vật liệu nano… giúp sản phẩm nhẹ, bền, chịu nhiệt tốt và là nền tảng của ngành điện tử.
5. Công nghệ sinh học
- Tạo ra các giống cây trồng, vật nuôi có năng suất cao, góp phần vào “cách mạng xanh” trong nông nghiệp.
- Công nghệ gen, nhân bản vô tính (cừu Dolly công bố năm 1997), giải mã bộ gen người, sản xuất thuốc và vắc-xin mới.
6. Giao thông vận tải và thông tin liên lạc
- Máy bay siêu âm, máy bay thân rộng, tàu hoả cao tốc, tàu biển trọng tải lớn.
- Vệ tinh viễn thông, cáp quang, điện thoại di động và đặc biệt là Internet, phổ biến rộng rãi từ thập niên 1990, khiến thế giới kết nối chặt chẽ hơn.
7. Chinh phục vũ trụ
- 1957: Liên Xô phóng vệ tinh nhân tạo đầu tiên (Sputnik 1).
- 1961: Ga-ga-rin (Liên Xô) là người đầu tiên bay vào vũ trụ.
- 1969: Tàu Apollo 11 (Mĩ) đưa con người đặt chân lên Mặt Trăng.
- Sau đó là các trạm vũ trụ, tàu con thoi, tàu thăm dò hành tinh.
Tác động của cuộc cách mạng
| Tích cực | Hạn chế |
|---|---|
| Năng suất lao động tăng mạnh, đời sống vật chất – tinh thần nâng cao | Ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên, biến đổi khí hậu |
| Cơ cấu kinh tế, lao động thay đổi: dịch vụ và công nghệ cao tăng, đòi hỏi lao động trình độ cao | Tự động hoá làm một số ngành thiếu việc làm; khoảng cách giàu – nghèo giữa các nước có thể rộng thêm |
| Thúc đẩy toàn cầu hoá, giao lưu văn hoá, hợp tác quốc tế | Vũ khí hạt nhân, tội phạm công nghệ cao, nguy cơ lộ thông tin cá nhân |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: nhớ chữ “KM – NL – VL – SH – GT – VT” = Khoa học cơ bản + Máy móc (máy tính, rôbốt) – Năng lượng – Vật liệu – Sinh học – Giao thông/thông tin – Vũ trụ.
- Nhầm với lần thứ hai: điện năng, động cơ đốt trong, dây chuyền lắp ráp thuộc lần thứ hai (cuối thế kỉ XIX – đầu XX), không phải lần thứ ba.
- Nhầm với lần thứ tư: trí tuệ nhân tạo, vạn vật kết nối (IoT), dữ liệu lớn, in 3D… là đặc trưng của lần thứ tư; lần thứ ba là nền tảng cho chúng.
Bài luyện tập
- Nêu đặc điểm nổi bật nhất của cách mạng công nghiệp lần thứ ba.
Đáp án: khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp; mọi phát minh kĩ thuật đều dựa trên nghiên cứu khoa học, và công nghệ điện tử – tin học giữ vai trò chủ đạo. - Kể tên ba thành tựu trong lĩnh vực chinh phục vũ trụ, kèm năm.
Đáp án: vệ tinh Sputnik 1 (1957); Ga-ga-rin bay vào vũ trụ (1961); Apollo 11 đưa người lên Mặt Trăng (1969). - Vì sao nói Internet là thành tựu làm thay đổi đời sống mạnh mẽ?
Đáp án gợi ý: Internet rút ngắn khoảng cách, giúp truyền thông tin tức thời, học tập – làm việc – thương mại trực tuyến, thúc đẩy toàn cầu hoá; đồng thời đặt ra vấn đề an ninh mạng.
Câu hỏi thường gặp
Cách mạng công nghiệp lần thứ ba diễn ra khi nào?
Bắt đầu từ khoảng thập niên 40 của thế kỉ XX, phát triển mạnh sau Chiến tranh thế giới thứ hai và kéo dài đến đầu thế kỉ XXI, với trọng tâm là điện tử, tin học và tự động hoá.
Cách mạng công nghiệp lần 3 có phải là cách mạng khoa học – kĩ thuật không?
Về cơ bản là cùng một giai đoạn. Nhiều tài liệu dùng tên “cách mạng khoa học – kĩ thuật” (hoặc khoa học – công nghệ) để chỉ cuộc cách mạng này, trong đó khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp.
Thành tựu nào của lần thứ ba được xem là quan trọng nhất?
Máy tính điện tử và công nghệ thông tin (đến Internet) thường được coi là quan trọng nhất vì chúng tạo nền tảng cho tự động hoá, kết nối toàn cầu và cả cách mạng công nghiệp lần thứ tư.
Cách mạng công nghiệp lần 3 khác lần 2 ở điểm nào?
Lần 2 dựa vào điện năng, động cơ đốt trong và dây chuyền sản xuất hàng loạt; lần 3 dựa vào điện tử, máy tính, tự động hoá và công nghệ thông tin.