Trả lời nhanh
Trong câu hỏi dạng “Vật nào sau đây có cấu tạo từ tế bào?”, xe ô tô luôn là phương án SAI. Xe ô tô là vật không sống, làm từ kim loại, nhựa, cao su, kính. Đáp án đúng là phương án nêu một sinh vật như cây xanh, con gà, con người hoặc vi khuẩn, vì mọi sinh vật đều được cấu tạo từ tế bào.
Vì sao chỉ sinh vật mới có cấu tạo từ tế bào?
Tế bào là đơn vị cấu tạo và đơn vị chức năng của cơ thể sống. Cơ thể sống có thể chỉ gồm một tế bào (vi khuẩn, amip, trùng giày) hoặc rất nhiều tế bào (cây bàng, con mèo, con người).
Xe ô tô không trao đổi chất, không lớn lên, không sinh sản, không tự cảm ứng với môi trường. Nó được lắp ráp từ các vật liệu do con người chế tạo, nên không có tế bào nào trong cấu tạo của nó.
Bảng phân loại nhanh
| Có cấu tạo từ tế bào (vật sống) | Không có cấu tạo từ tế bào (vật không sống) |
|---|---|
| Cây lúa, cây phượng, rêu | Xe ô tô, xe máy |
| Con gà, con cá, con ong | Hòn đá, viên gạch |
| Con người | Cái bàn đã hoàn thiện, cái bút |
| Vi khuẩn, nấm men, trùng roi | Nước, không khí, đồ nhựa |
Cách làm nhanh dạng bài này
- Đọc từng phương án và tự hỏi: đây có phải sinh vật không?
- Kiểm tra 4 dấu hiệu của vật sống: lấy thức ăn/trao đổi chất, lớn lên, sinh sản, cảm ứng.
- Loại các đồ vật do con người làm ra (ô tô, máy bay, bàn ghế, điện thoại).
- Chọn phương án còn lại là sinh vật.
Mẹo nhớ: “Sống thì có tế bào, máy móc thì không.”
Loại trừ phương án “xe ô tô”
- Xe chạy được nhờ động cơ, nhưng chuyển động này cần nhiên liệu do con người cung cấp, không phải trao đổi chất của cơ thể sống.
- Xe không lớn lên: chiếc xe cũ vẫn giữ kích thước, chỉ hao mòn.
- Xe không sinh sản ra xe con.
Vì vậy xe ô tô không thể có cấu tạo từ tế bào.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “chuyển động” với “sống”. Ô tô, đám mây, dòng nước đều chuyển động nhưng không sống. Ngược lại, cây vẫn sống dù ta khó thấy nó di chuyển.
- Nhầm đồ vật làm từ sinh vật với sinh vật. Cái bàn gỗ là vật không sống. Gỗ vốn là mô cây với các tế bào đã chết, nhưng chiếc bàn không còn các hoạt động sống.
- Quên vi sinh vật. Vi khuẩn rất nhỏ, mắt thường không thấy, nhưng vẫn là cơ thể sống gồm một tế bào.
- Virus. Virus không có cấu tạo tế bào. Phần này thường chỉ được nhắc ở mức mở rộng, nên đọc kỹ yêu cầu đề bài.
Bài luyện tập
Câu 1. Trong các vật sau: con cá, cái kéo, cây ổi, chiếc xe đạp. Có mấy vật có cấu tạo từ tế bào?
Đáp án: 2 vật (con cá và cây ổi). Kéo và xe đạp là vật không sống.
Câu 2. Điền vào chỗ trống: “Mọi cơ thể sống đều được cấu tạo từ …”.
Đáp án: tế bào.
Câu 3. Vì sao nói tế bào là đơn vị chức năng của cơ thể sống?
Đáp án: Các hoạt động sống cơ bản như trao đổi chất, lớn lên, sinh sản đều diễn ra ở tế bào. Nhiều tế bào phối hợp tạo nên hoạt động của cả cơ thể.
Ghi nhớ
- Vật sống (sinh vật) có cấu tạo từ tế bào.
- Vật không sống, trong đó có xe ô tô, không có cấu tạo tế bào.
- Cơ thể có thể gồm một tế bào (đơn bào) hoặc nhiều tế bào (đa bào).
Câu hỏi thường gặp
Xe ô tô có cấu tạo từ tế bào không?
Không. Xe ô tô là vật không sống, được chế tạo từ kim loại, nhựa, cao su, kính nên không có tế bào.
Những vật nào có cấu tạo từ tế bào?
Tất cả sinh vật, gồm thực vật, động vật, nấm, vi khuẩn và con người. Mỗi cơ thể gồm một hoặc nhiều tế bào.
Vật chuyển động được có phải là vật sống không?
Không nhất thiết. Ô tô hay dòng nước vẫn chuyển động nhưng không sống. Vật sống phải có trao đổi chất, lớn lên, sinh sản và cảm ứng.
Virus có cấu tạo từ tế bào không?
Không. Virus chưa có cấu tạo tế bào và chỉ nhân lên khi sống trong tế bào chủ.