Chất không tan trong nước lạnh là tinh bột

Trả lời nhanh

Đáp án đúng: A. Tinh bột. Tinh bột là polisaccarit có phân tử khối rất lớn, ở dạng hạt rắn nên không tan trong nước lạnh; khi đun nóng, hạt chỉ trương phồng tạo hồ tinh bột. Fructozơ (cũng như glucozơ, saccarozơ) là đường nhỏ, nhiều nhóm –OH nên tan tốt trong nước.

Đề bài

Chất nào sau đây không tan trong nước lạnh?

A. Tinh bột
B. Fructozơ
Các phương án còn lại trong đề thường là các đường như glucozơ, saccarozơ (đều tan tốt trong nước).

Giải thích vì sao tinh bột không tan trong nước lạnh

Tinh bột có công thức (C₆H₁₀O₅)_n, gồm hàng nghìn gốc α-glucozơ nối với nhau, tạo hai thành phần là amilozơ (mạch không phân nhánh) và amilopectin (mạch phân nhánh).

Phân tử rất lớn, xếp chặt thành hạt, các liên kết hiđro giữa chính các phân tử tinh bột bền hơn so với lực hút giữa tinh bột và nước ở nhiệt độ thấp. Vì vậy nước lạnh không “kéo” được các phân tử ra khỏi hạt – tinh bột lắng xuống khi để yên.

Khi đun nóng, hạt tinh bột hấp thụ nước, trương lên và vỡ ra, tạo dung dịch keo nhớt gọi là hồ tinh bột. Chú ý: đây là hiện tượng trương nở, không phải tan hoàn toàn như đường.

Loại trừ các phương án còn lại

Chất	Loại	Độ tan trong nước
Tinh bột	Polisaccarit	Không tan trong nước lạnh; trương lên trong nước nóng
Fructozơ	Monosaccarit	Tan rất tốt (phân tử nhỏ, có 5 nhóm –OH)
Glucozơ	Monosaccarit	Tan tốt
Saccarozơ	Đisaccarit	Tan tốt (đường mía, đường kính)

Fructozơ có vị ngọt gắt nhất trong các loại đường, có nhiều trong mật ong và trái cây; nó tan dễ dàng nên phương án B sai.

Mẹo nhớ nhanh

Đường (mono, đi) → tan; polime (tinh bột, xenlulozơ) → không tan trong nước lạnh.
Tinh bột: tan được trong nước nóng theo kiểu tạo hồ. Xenlulozơ: không tan cả nước nóng lẫn nước lạnh, chỉ tan trong dung dịch nước Svayde [Cu(NH₃)₄](OH)₂.

Lỗi sai thường gặp

Nghĩ “cacbohiđrat nào cũng tan vì có nhiều –OH”. Thực tế phân tử quá lớn và cấu trúc hạt làm tinh bột, xenlulozơ không tan.
Nhầm tinh bột “tan trong nước nóng” là tan thật. Chính xác là tạo hồ (dung dịch keo).
Nhầm fructozơ với tinh bột vì cùng là cacbohiđrat; cần nhớ fructozơ là monosaccarit.

Kiến thức mở rộng về tinh bột

Nhận biết: tinh bột + dung dịch I₂ → màu xanh tím; đun nóng mất màu, để nguội màu xanh tím trở lại.
Thuỷ phân: (C₆H₁₀O₅)_n + nH₂O → nC₆H₁₂O₆ (xúc tác H⁺ hoặc enzim, đun nóng).
Tinh bột không có phản ứng tráng bạc và không hoà tan Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường.

Bài luyện tập

Chất nào tạo hồ khi đun nóng với nước: tinh bột hay xenlulozơ?
Đáp án: tinh bột.
Thuốc thử nào dùng nhận biết tinh bột? Hiện tượng ra sao?
Đáp án: dung dịch iot, xuất hiện màu xanh tím.
Trong các chất: tinh bột, glucozơ, fructozơ, saccarozơ, có bao nhiêu chất tan tốt trong nước lạnh?
Đáp án: 3 chất (glucozơ, fructozơ, saccarozơ).

Câu hỏi thường gặp

Chất nào sau đây không tan trong nước lạnh: tinh bột hay fructozơ?

Tinh bột không tan trong nước lạnh, còn fructozơ tan rất tốt. Đáp án của câu hỏi là tinh bột.

Tinh bột có tan trong nước nóng không?

Không tan hoàn toàn. Trong nước nóng, hạt tinh bột trương lên và vỡ ra tạo thành dung dịch keo gọi là hồ tinh bột.

Xenlulozơ có tan trong nước không?

Xenlulozơ không tan trong nước dù lạnh hay nóng; nó chỉ tan trong dung dịch nước Svayde.

Làm sao nhận biết tinh bột?

Nhỏ dung dịch iot vào mẫu thử, nếu có tinh bột sẽ xuất hiện màu xanh tím.