Trả lời nhanh
Đáp án: A. Xenlulozơ. Xenlulozơ là polisaccarit có mạch rất dài, các mạch liên kết với nhau bằng nhiều liên kết hiđro nên bó chặt thành sợi bền, không tan trong nước dù đun nóng. Saccarozơ (đáp án B) là đisaccarit, phân tử nhỏ, có nhiều nhóm –OH nên tan rất tốt trong nước.
Phân tích đề: “Chất nào sau đây không tan trong nước?”
Đề cho hai phương án rõ ràng là A. xenlulozơ và B. saccarozơ. Đây là dạng câu hỏi kiểm tra tính chất vật lí của cacbohiđrat, thường gặp ở phần đầu chương Cacbohiđrat (Hoá học 12).
Với dạng này, em chỉ cần nhớ: cacbohiđrat phân tử nhỏ (monosaccarit, đisaccarit) thì tan tốt; polisaccarit thì khác nhau tuỳ chất.
Vì sao xenlulozơ không tan trong nước?
- Xenlulozơ (C6H10O5)n có phân tử khối rất lớn, gồm các mắt xích β-glucozơ nối thành mạch thẳng, không phân nhánh.
- Các mạch song song nằm sát nhau, giữa chúng có rất nhiều liên kết hiđro (liên kết giữa các nhóm –OH), tạo thành bó sợi chắc chắn.
- Nước khó chen vào để phá cấu trúc này, nên xenlulozơ không tan trong nước, kể cả nước nóng, và cũng không tan trong các dung môi hữu cơ thông thường.
- Xenlulozơ chỉ tan trong nước Svayde, tức dung dịch [Cu(NH3)4](OH)2.
Ví dụ đời sống: bông, giấy, vải cotton ngâm nước vẫn giữ nguyên hình dạng chứ không “tan” ra.
Vì sao saccarozơ tan tốt trong nước?
Saccarozơ C12H22O11 có phân tử nhỏ, gồm một gốc α-glucozơ và một gốc β-fructozơ. Phân tử có nhiều nhóm –OH tạo liên kết hiđro với nước, nên đường mía, đường kính tan rất nhiều trong nước. Vì vậy B sai.
Bảng so sánh độ tan của một số chất hay gặp
| Chất | Loại | Tan trong nước? |
|---|---|---|
| Glucozơ | Monosaccarit | Tan tốt |
| Fructozơ | Monosaccarit | Tan tốt |
| Saccarozơ | Đisaccarit | Tan tốt |
| Tinh bột | Polisaccarit | Không tan trong nước lạnh; trong nước nóng tạo hồ tinh bột (dung dịch keo) |
| Xenlulozơ | Polisaccarit | Không tan, kể cả khi đun nóng |
| Chất béo (triglixerit) | Este | Không tan, nhẹ hơn nước |
Lưu ý: nếu đề có cả tinh bột và xenlulozơ trong các phương án thì phải đọc kĩ yêu cầu. Câu “không tan trong nước (kể cả đun nóng)” chỉ đúng với xenlulozơ.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng cacbohiđrat nào cũng tan vì có tên “đường”. Thực ra xenlulozơ là polisaccarit không có vị ngọt, không tan.
- Nhầm tinh bột với xenlulozơ: tinh bột trương nở trong nước nóng, xenlulozơ thì không.
- Nhầm “không tan” với “không phản ứng”: xenlulozơ không tan trong nước nhưng vẫn bị thuỷ phân khi đun với axit.
Mẹo nhớ
Em nhớ câu: “Phân tử càng to, sợi càng bền, nước càng khó tan.” Đường nhỏ (glucozơ, fructozơ, saccarozơ) thì tan; sợi xenlulozơ dài, bó chặt thì không.
Bài luyện tập
- Trong các chất: glucozơ, saccarozơ, xenlulozơ, fructozơ, có bao nhiêu chất tan trong nước?
Đáp án: 3 chất (glucozơ, saccarozơ, fructozơ); xenlulozơ không tan. - Dung môi nào hoà tan được xenlulozơ?
Đáp án: nước Svayde [Cu(NH3)4](OH)2. - Khuấy bột tinh bột vào nước lạnh rồi đun sôi, hiện tượng gì xảy ra?
Đáp án: trong nước lạnh bột không tan, lắng xuống; khi đun nóng hạt tinh bột trương lên, tạo dung dịch keo đặc gọi là hồ tinh bột.
Câu hỏi thường gặp
Chất nào sau đây không tan trong nước: xenlulozơ hay saccarozơ?
Xenlulozơ không tan trong nước, còn saccarozơ tan rất tốt. Đáp án đúng là A (xenlulozơ).
Xenlulozơ có tan trong nước nóng không?
Không. Xenlulozơ không tan trong nước kể cả khi đun nóng, chỉ tan trong nước Svayde [Cu(NH3)4](OH)2.
Tinh bột có tan trong nước không?
Tinh bột không tan trong nước lạnh. Khi đun nóng, hạt tinh bột trương lên và tạo thành dung dịch keo gọi là hồ tinh bột.
Vì sao saccarozơ tan được trong nước?
Saccarozơ có phân tử nhỏ và nhiều nhóm –OH, các nhóm này tạo liên kết hiđro với phân tử nước nên đường tan tốt.