Trả lời nhanh
Soạn bài đăm săn chinh phục nữ thần mặt trời. “Đăm Săn đi chinh phục nữ thần Mặt Trời” (trích sử thi Đăm Săn của người Ê-đê) là văn bản đọc mở rộng theo thể loại trong Bài 2, Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo, Tập 1 (trang 51–53). Cốt truyện xoay quanh chuyến phiêu lưu của người anh hùng và có nhiều yếu tố kì ảo. Đăm Săn mang đặc điểm nhân vật sử thi: tài năng, dũng cảm phi thường, khát vọng lớn lao vì danh tiếng của buôn làng. Người kể chuyện bộc lộ sự ngưỡng mộ qua những lời ngợi ca vẻ oai hùng của chàng và vẻ đẹp rực rỡ của nữ thần.
Những điều cần biết trước khi soạn bài
- Xuất xứ: đoạn trích thuộc sử thi anh hùng Đăm Săn của dân tộc Ê-đê (Tây Nguyên), nằm ở phần sau đoạn Đăm Săn chiến thắng Mtao Mxây. Lúc này Đăm Săn đã là một tù trưởng giàu mạnh, tiếng tăm vang khắp núi rừng.
- Thể loại: sử thi anh hùng, loại tác phẩm tự sự dân gian dài, kể về người anh hùng đại diện cho cộng đồng, thường được diễn xướng bằng lời kể – hát (khan).
- Bố cục: ba phần. Phần một kể hành trình gian nan của Đăm Săn đến nhà nữ thần Mặt Trời. Phần hai là cuộc trò chuyện, Đăm Săn ngỏ ý muốn đưa nữ thần về làm vợ và bị từ chối. Phần ba kể cảnh Đăm Săn ra về và kết cục bi tráng của chàng.
- Chủ đề: ca ngợi khát vọng chinh phục tự nhiên, khát vọng khẳng định sức mạnh và danh tiếng của người anh hùng, đồng thời gợi ra giới hạn mà con người thời cổ chưa thể vượt qua.
Câu 1 trang 53: Đặc điểm cốt truyện sử thi trong văn bản
Đề yêu cầu chỉ ra những đặc điểm của cốt truyện sử thi được thể hiện trong văn bản, có thể lập bảng hai cột. Em có thể trình bày như sau:
| Đặc điểm cốt truyện sử thi | Biểu hiện trong văn bản |
|---|---|
| Xoay quanh cuộc phiêu lưu và kì tích của người anh hùng | Toàn bộ văn bản là chuyến đi một mình của Đăm Săn tới tận nơi ở của nữ thần Mặt Trời. Chàng băng rừng, vượt núi, chịu đựng gai góc, đói khát mà không chùn bước. Đi được đến nơi ấy đã là một kì tích không người thường nào làm được. |
| Sử dụng yếu tố kì ảo để tô đậm tính phiêu lưu | Con người trần gian tìm đến được nhà của một vị thần trên trời; ngôi nhà của nữ thần lộng lẫy chưa từng thấy; nữ thần mặc chiếc váy “ánh như sét, loáng như chớp”; khi mặt trời lên cao, Đăm Săn và con ngựa bị lún chìm trong vùng đất lầy của rừng sáp đen. |
| Sự kiện gắn với vận mệnh, danh dự của cộng đồng | Đăm Săn đi chinh phục nữ thần không chỉ vì vẻ đẹp của nàng mà còn để danh tiếng của chàng, của buôn làng lừng lẫy hơn mọi tù trưởng khác, để không ai dám coi thường. |
| Kết cấu theo trình tự thời gian, có lời kể trùng điệp | Sự việc nối tiếp nhau: lên đường, đến nơi, trò chuyện, ra về. Nhiều câu văn lặp lại cấu trúc (khi chàng bước lên cầu thang, khi chàng bước lên sàn hiên…) tạo nhịp điệu kể – hát đặc trưng. |
Chi tiết câu hỏi này được giải riêng tại Những đặc điểm nào của cốt truyện sử thi đã được thể hiện trong văn bản Đăm Săn đi chinh phục nữ thần Mặt Trời.
Câu 2 trang 53: Đặc điểm nhân vật sử thi
| Đặc điểm nhân vật sử thi | Biểu hiện ở Đăm Săn |
|---|---|
| Hiện thân cho sức mạnh và khát vọng của cộng đồng | Đăm Săn là tù trưởng của người Ê-đê. Khát vọng đưa nữ thần Mặt Trời về làm vợ là khát vọng làm cho buôn làng giàu mạnh, uy danh vượt mọi vùng đất xung quanh. |
| Có sức mạnh, tài năng, lòng dũng cảm phi thường | Một mình đi tới nơi tận cùng của trời đất, không sợ rừng sâu, núi cao, không màng ăn uống, không nghe lời can ngăn. |
| Luôn sẵn sàng đối mặt với thử thách, hiểm nguy | Dù biết đường đi đầy gian khổ và lời nữ thần cảnh báo nguy hiểm khi mặt trời lên cao, chàng vẫn quyết định theo ý mình. |
| Ngoại hình, phong thái khác thường | Chàng được miêu tả “oai như một vị thần”, tiếng nói vang dội, dáng vẻ khiến mọi người trong nhà phải trầm trồ. |
Điểm đáng chú ý: ở đoạn trích này, khát vọng của Đăm Săn đã vượt qua giới hạn của con người. Sự thất bại và cái chết của chàng vì thế mang màu sắc bi tráng: người anh hùng ngã xuống trên hành trình theo đuổi điều vĩ đại. Xem lời giải riêng: Những đặc điểm nào của nhân vật sử thi đã được thể hiện trong văn bản.
Câu 3 trang 53: Tình cảm, cảm xúc của người kể chuyện
Đối với Đăm Săn
- Người kể dành nhiều câu văn kể tỉ mỉ những gian nan trên đường đi. Cách kể ấy không nhằm than thở mà để làm nổi bật ý chí, lòng quyết tâm của nhân vật, cho thấy sự khâm phục.
- Lời nhận xét của những người trong nhà nữ thần: Đăm Săn “oai như một vị thần”, “lông chân như chải, lông đùi như chuốt”, khắp các tù trưởng không ai sánh bằng. Người kể mượn lời người khác để ngợi ca, giọng văn đầy tự hào.
- Ở cuối đoạn, cảnh chàng cùng ngựa lún dần xuống đất lầy được kể chậm rãi, chất chứa niềm thương tiếc người anh hùng.
Đối với nữ thần Mặt Trời
- Nữ thần hiện lên với chiếc váy “ánh như sét, loáng như chớp”, mái tóc vàng, vẻ đẹp rực rỡ “không có một ai như nàng”. Người kể dùng liên tiếp hình ảnh so sánh với sấm sét, ánh sáng để tôn vinh vẻ đẹp kì vĩ, thần thánh.
- Lời từ chối của nữ thần mềm mỏng, có lí lẽ, cho thấy người kể cũng trân trọng nàng chứ không biến nàng thành nhân vật phản diện.
Nhận xét chung: người kể chuyện sử thi luôn đứng về phía cộng đồng, bày tỏ sự ngưỡng mộ, tôn vinh với các nhân vật mang vẻ đẹp phi thường. Xem thêm: Nêu một số dẫn chứng thể hiện tình cảm, cảm xúc của người kể chuyện đối với các nhân vật sử thi.
Bài tập sáng tạo trang 53
Đề yêu cầu lấy cảm hứng từ một ý nghĩa biểu tượng của mặt trời (khai sáng, tái sinh, vẻ đẹp hoàn hảo, vĩnh hằng…) để làm thơ, vẽ tranh hoặc dựng hoạt cảnh. Dưới đây là một bài thơ tham khảo về mặt trời – biểu tượng của sự tái sinh:
Đêm dài rồi cũng qua đi
Phía đông hé một tia gì ửng hồng
Mặt trời thức dậy bên sông
Gọi cây trở lá, gọi đồng trổ bông
Người đi qua những gian truân
Vẫn tin buổi sớm nắng ngần trước sân
Mỗi ngày nắng lại sinh thành
Như ta tự thắp lại mình, đi lên.
Nếu chọn vẽ tranh, em có thể vẽ Đăm Săn đứng trước ngôi nhà rực sáng của nữ thần, dùng gam vàng – đỏ cho ánh mặt trời và gam xanh thẫm cho rừng núi. Nếu chọn dựng hoạt cảnh, em chia ba cảnh theo bố cục văn bản: lên đường, cuộc trò chuyện, cảnh ra về; dùng tiếng chiêng làm nhạc nền để gợi không khí Tây Nguyên. Xem thêm gợi ý tại Hình tượng mặt trời trong thần thoại, sử thi thường là biểu tượng cho những gì cao quý.
Tóm tắt văn bản Đăm Săn đi chinh phục nữ thần Mặt Trời
Sau khi trở thành tù trưởng giàu mạnh, Đăm Săn quyết đi chinh phục nữ thần Mặt Trời để đưa nàng về làm vợ, bất chấp mọi lời can ngăn. Chàng một mình băng qua rừng rậm, núi cao, chịu bao gian khổ và cuối cùng đến được ngôi nhà lộng lẫy của nữ thần. Mọi người trong nhà đều trầm trồ trước dáng vẻ oai phong của chàng. Nữ thần mặc váy áo rực rỡ ra tiếp khách. Đăm Săn bày tỏ mong muốn đưa nàng về buôn làng, nhưng nữ thần từ chối vì nàng thuộc về bầu trời và không thể rời bỏ nơi của mình. Không thuyết phục được, Đăm Săn ra về dù nữ thần đã cảnh báo về sức nóng khi mặt trời lên cao. Trên đường về, chàng và con ngựa lún dần trong đất lầy của rừng sáp đen, kết thúc cuộc đời người anh hùng một cách bi tráng.
Giá trị nội dung và nghệ thuật
- Nội dung: ca ngợi người anh hùng có ý chí phi thường và khát vọng chinh phục thiên nhiên; phản ánh mong muốn của cộng đồng Ê-đê về một thủ lĩnh giàu mạnh, uy danh. Kết cục bi tráng cho thấy con người thời cổ cũng nhận ra giới hạn của mình trước sức mạnh tự nhiên.
- Nghệ thuật: ngôn ngữ trang trọng, hào hùng; nhiều phép so sánh, phóng đại gắn với thiên nhiên Tây Nguyên; lối kể trùng điệp tạo nhịp điệu; kết hợp yếu tố hiện thực và kì ảo.
Mẹo khi làm bài đọc hiểu sử thi: em luôn đối chiếu ba lớp đặc điểm: cốt truyện (phiêu lưu, kì tích, kì ảo), nhân vật (phi thường, đại diện cộng đồng) và lời kể (trang trọng, trùng điệp, giàu so sánh). Hầu hết câu hỏi về văn bản sử thi đều xoay quanh ba lớp này.
Xem thêm các bài soạn Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo
- Soạn bài Thực hành tiếng Việt lớp 10 trang 50 Tập 1
- Soạn bài Viết văn bản nghị luận về một vấn đề xã hội
- Soạn bài Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng phương pháp giao tiếp phi ngôn ngữ
- Soạn bài Ôn tập trang 62
Câu hỏi thường gặp
Đăm Săn đi chinh phục nữ thần Mặt Trời thuộc thể loại gì?
Văn bản thuộc thể loại sử thi anh hùng, trích sử thi Đăm Săn của dân tộc Ê-đê ở Tây Nguyên.
Vì sao Đăm Săn muốn chinh phục nữ thần Mặt Trời?
Chàng muốn đưa nữ thần về làm vợ để danh tiếng của mình và buôn làng vượt mọi tù trưởng khác. Đó là khát vọng chinh phục tự nhiên và khẳng định sức mạnh của người anh hùng.
Kết thúc đoạn trích Đăm Săn đi chinh phục nữ thần Mặt Trời là gì?
Bị nữ thần từ chối, Đăm Săn ra về khi mặt trời lên cao và cùng con ngựa lún chìm trong đất lầy của rừng sáp đen, một kết thúc bi tráng.
Bố cục văn bản Đăm Săn đi chinh phục nữ thần Mặt Trời gồm mấy phần?
Gồm ba phần: hành trình đến nhà nữ thần, cuộc trò chuyện giữa Đăm Săn và nữ thần, cảnh Đăm Săn ra về.
Văn bản Đăm Săn đi chinh phục nữ thần Mặt Trời nằm ở bài nào trong sách Chân trời sáng tạo?
Văn bản thuộc phần Đọc mở rộng theo thể loại của Bài 2 Sống cùng kí ức của cộng đồng, Ngữ văn 10 Tập 1, trang 51 đến 53.