Trả lời nhanh
Mặt trời trong thần thoại, sử thi và thơ ca trước hết là biểu tượng của ánh sáng, sự sống và quyền năng tối cao: các dân tộc thờ thần Mặt Trời (Helios, Ra, Amaterasu) vì nhờ mặt trời mà mùa màng sinh sôi. Sang thơ ca hiện đại, mặt trời mở rộng nghĩa thành lí tưởng, chân lí, lãnh tụ và những điều thiêng liêng, cao cả của đời sống.
Vì sao mặt trời trở thành hình tượng lớn của nhân loại?
Mặt trời đem ánh sáng, hơi ấm và nhịp sáng tối cho con người. Với cư dân nông nghiệp, mặt trời quyết định mùa vụ, nên từ rất sớm con người đã thần thánh hoá nó. Cũng vì lẽ đó, hình tượng này lặp lại ở nhiều nền văn hoá cách xa nhau, dù chi tiết kể chuyện khác nhau.
Mặt trời trong thần thoại thế giới
- Hy Lạp: thần Helios mỗi ngày lái cỗ xe ngựa lửa đi qua bầu trời từ đông sang tây, mang ánh sáng cho muôn loài.
- Ai Cập: Ra là thần Mặt Trời, được tôn là vị thần tối cao. Theo quan niệm cổ, ban ngày Ra đi thuyền qua bầu trời, ban đêm đi qua thế giới bên kia rồi lại sống dậy vào bình minh, tượng trưng cho sự tái sinh.
- Nhật Bản: nữ thần Amaterasu là thần Mặt Trời, được coi là tổ tiên của hoàng tộc; câu chuyện nữ thần ẩn mình trong hang khiến thế gian chìm trong bóng tối nói lên vai trò sống còn của ánh sáng.
- Trung Hoa: truyền thuyết kể có mười mặt trời cùng mọc làm đất đai khô cháy, Hậu Nghệ bắn rụng chín mặt trời để cứu muôn dân, thể hiện ước mơ chế ngự thiên nhiên.
Mặt trời trong văn hoá và sử thi Việt Nam
Trên mặt trống đồng Đông Sơn, ở trung tâm là ngôi sao nhiều cánh toả tia, thường được hiểu là hình tượng mặt trời, phản ánh tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp lúa nước.
Trong sử thi Tây Nguyên Đăm Săn, người anh hùng Đăm Săn có chặng hành trình đi tìm Nữ thần Mặt Trời. Mặt trời ở đây là đích đến lớn lao, tượng trưng cho khát vọng vươn tới những điều vượt ra ngoài cuộc sống buôn làng, đồng thời gợi lên vẻ đẹp tráng lệ của người anh hùng.
Mặt trời trong thơ ca Việt Nam hiện đại
| Tác phẩm | Hình ảnh mặt trời | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Đoàn thuyền đánh cá (Huy Cận) | “Mặt trời xuống biển như hòn lửa” | Vũ trụ rộng lớn, hùng vĩ; không khí lao động hào hứng của người ngư dân. |
| Viếng lăng Bác (Viễn Phương) | “Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng / Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ” | Mặt trời thiên nhiên đối chiếu với mặt trời của dân tộc, ẩn dụ cho Bác: vĩ đại, toả sáng, bất tử. |
| Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ (Nguyễn Khoa Điềm) | “Mặt trời của mẹ” | Đứa con là niềm hi vọng, là ánh sáng của cuộc đời mẹ. |
| Từ ấy (Tố Hữu) | “Mặt trời chân lí chói qua tim” | Lí tưởng cách mạng soi sáng, thức tỉnh tâm hồn nhà thơ. |
Nhận xét chung: từ vật thể tự nhiên đến biểu tượng
- Nghĩa thực: thiên thể mang ánh sáng và sự sống (thần thoại, miêu tả thiên nhiên).
- Nghĩa thiêng: thần linh, quyền năng, tổ tiên (Helios, Ra, Amaterasu).
- Nghĩa ẩn dụ: lí tưởng, chân lí, vị lãnh tụ, người thân yêu (thơ hiện đại).
Càng về sau, hình tượng mặt trời càng gần gũi với đời sống con người hơn, nhưng vẫn giữ nguyên sắc thái của ánh sáng, niềm tin và sự sống.
Cách viết đoạn văn phân tích hình tượng mặt trời
- Nêu hình ảnh mặt trời xuất hiện ở đâu, trong tác phẩm nào.
- Chỉ ra nghĩa thực và nghĩa biểu tượng của hình ảnh.
- Phân tích biện pháp nghệ thuật (so sánh, ẩn dụ, điệp từ) tạo nên sức gợi.
- Liên hệ để thấy tư tưởng và cảm xúc của tác giả.
Đoạn mẫu ngắn: Trong Viếng lăng Bác, Viễn Phương dùng hai hình ảnh mặt trời đặt cạnh nhau. Mặt trời trên cao là mặt trời của thiên nhiên, mặt trời trong lăng là ẩn dụ cho Bác Hồ. Sự đối chiếu ấy cho thấy Người cũng vĩ đại và sáng ngời như vầng thái dương, ánh sáng của Người mãi mãi soi đường cho dân tộc.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ liệt kê hình ảnh mà không giải thích nghĩa biểu tượng.
- Nhầm các nhân vật thần thoại nước ngoài: Helios thuộc Hy Lạp, Ra thuộc Ai Cập, Amaterasu thuộc Nhật Bản.
- Trích dẫn thơ quá dài thay vì chọn một vài dòng tiêu biểu.
Bài luyện tập
Câu 1. Vì sao nhiều dân tộc thờ thần Mặt Trời? Gợi ý: mặt trời mang lại ánh sáng, hơi ấm và mùa màng, quyết định sự sống của con người.
Câu 2. So sánh hai “mặt trời” trong Viếng lăng Bác. Gợi ý: một là mặt trời tự nhiên đi qua bầu trời, một là mặt trời ẩn dụ chỉ Bác Hồ, mang ý nghĩa thiêng liêng và bất tử.
Câu 3. Nêu sự khác nhau giữa mặt trời trong thần thoại và mặt trời trong thơ hiện đại. Gợi ý: thần thoại coi mặt trời là thần linh có quyền năng; thơ hiện đại dùng mặt trời như hình ảnh ẩn dụ cho lí tưởng, con người và tình cảm.
Câu hỏi thường gặp
Mặt trời tượng trưng cho điều gì trong thần thoại?
Tượng trưng cho ánh sáng, sự sống, quyền năng tối cao và sự tái sinh, như thần Helios, Ra, Amaterasu.
Hình tượng mặt trời trong Viếng lăng Bác có ý nghĩa gì?
Mặt trời trong lăng là ẩn dụ chỉ Bác Hồ, thể hiện sự vĩ đại, toả sáng và bất tử của Người.
Mặt trời trong thơ ca hiện đại khác thần thoại ở điểm nào?
Thần thoại coi mặt trời là thần linh; thơ ca hiện đại biến mặt trời thành biểu tượng ẩn dụ cho lí tưởng, chân lí, con người và tình cảm.