Trả lời nhanh
Cả hai loại tế bào đều dẹt, xếp sát nhau thành một lớp và có nhân rõ. Tế bào biểu bì vảy hành có dạng đa giác kéo dài (gần chữ nhật), kích thước lớn hơn, có thành tế bào dày và không bào lớn. Tế bào biểu bì da ếch có dạng đa giác dẹt gần tròn hơn, nhỏ hơn, không có thành tế bào và không có không bào lớn.
Hai loại tế bào này thuộc nhóm nào?
Vảy hành là phần lá biến dạng của củ hành, thuộc giới thực vật. Da ếch thuộc giới động vật. Vì vậy, khi quan sát dưới kính hiển vi, ta sẽ thấy những điểm chung của mọi tế bào và cả những điểm khác của tế bào thực vật so với tế bào động vật.
Lớp biểu bì ở cả hai trường hợp đều có chức năng bao phủ và bảo vệ, nên các tế bào xếp khít nhau, gần như không có khoảng trống giữa chúng.
Điểm giống nhau
- Đều là tế bào nhân thực: có màng tế bào, tế bào chất và nhân hoàn chỉnh.
- Đều dẹt, trong suốt nên cần nhuộm hoặc để thiếu sáng một chút mới thấy rõ nhân.
- Đều xếp sát nhau thành một lớp, nhìn giống các mảnh ghép hình đa giác.
- Đều không có lục lạp (vảy hành nằm dưới đất, không tiếp xúc ánh sáng).
Bảng so sánh chi tiết
| Tiêu chí | Tế bào biểu bì vảy hành | Tế bào biểu bì da ếch |
|---|---|---|
| Giới sinh vật | Thực vật | Động vật |
| Hình dạng | Đa giác kéo dài, gần hình chữ nhật, các cạnh khá thẳng | Đa giác dẹt, thường gần tròn hoặc có cạnh hơi cong, ít bị kéo dài |
| Kích thước | Lớn hơn, chiều dài có thể đạt vài trăm micromet nên thấy rõ ngay ở vật kính nhỏ | Nhỏ hơn, cỡ vài chục micromet nên thường phải dùng vật kính lớn hơn mới nhìn rõ |
| Ranh giới giữa các tế bào | Rất rõ nhờ thành tế bào | Mờ hơn, chỉ thấy đường viền của màng tế bào |
| Thành tế bào (xenlulozơ) | Có | Không có |
| Không bào | Có không bào lớn, đẩy nhân sát về một phía | Không có không bào lớn |
| Vị trí nhân | Thường nằm lệch, sát thành tế bào | Thường nằm gần giữa tế bào |
Lưu ý: kích thước phụ thuộc vị trí lấy mẫu, độ tuổi của củ hành và cá thể ếch, nên các con số chỉ mang tính ước chừng để so sánh “lớn hơn – nhỏ hơn”.
Vì sao có sự khác nhau như vậy?
- Thành tế bào: thực vật cần giữ hình dạng cố định, nên có thành xenlulozơ vững chắc. Tế bào động vật mềm, dễ biến dạng nên không có thành.
- Không bào lớn: tế bào thực vật chứa nhiều nước và chất dự trữ trong không bào (củ hành dự trữ chất). Tế bào da ếch không cần dự trữ như vậy.
- Hình dạng: tế bào vảy hành xếp theo chiều dài của lá nên kéo dài; da ếch là mô che phủ dẹt, chịu lực từ nhiều hướng nên đa giác dẹt hơn.
Mẹo nhận biết nhanh dưới kính hiển vi
- Thấy viền dày, đậm bao quanh từng ô và một khoảng sáng lớn (không bào) → tế bào vảy hành.
- Thấy tế bào nhỏ, nhân nằm giữa, viền mảnh → tế bào da ếch.
- Nhớ câu: “Thực vật có thành và không bào; động vật chỉ có màng.”
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng tế bào da ếch có thành tế bào vì thấy các ô khít nhau. Thực ra đó chỉ là màng tế bào sát nhau.
- Nhầm tế bào biểu bì vảy hành có lục lạp. Mô này nằm trong củ nên không có lục lạp.
- Viết “tế bào vảy hành hình tròn”. Đúng phải là hình đa giác kéo dài.
- Khẳng định chắc chắn con số kích thước. Nên dùng cách nói so sánh: lớn hơn, nhỏ hơn.
Bài luyện tập
Câu 1. Cấu trúc nào có ở tế bào biểu bì vảy hành nhưng không có ở tế bào biểu bì da ếch: nhân, màng tế bào, thành tế bào hay tế bào chất?
Đáp án: Thành tế bào (và không bào lớn).
Câu 2. Một bạn quan sát tiêu bản thấy các ô dài, viền dày, nhân nằm sát một cạnh. Tiêu bản đó nhiều khả năng là của loại tế bào nào? Giải thích.
Đáp án: Tế bào vảy hành, vì có thành tế bào dày và không bào lớn đẩy nhân sát về một phía.
Câu 3. Nêu hai điểm giống nhau giữa hai loại tế bào này.
Đáp án: Ví dụ: đều có nhân; đều xếp sát nhau thành một lớp để bảo vệ.
Ghi nhớ
Khi so sánh, hãy đi theo thứ tự: giới sinh vật → hình dạng → kích thước → thành tế bào → không bào → vị trí nhân. Trả lời theo thứ tự này giúp bài tự luận đầy đủ và dễ chấm điểm.
Câu hỏi thường gặp
Tế bào biểu bì da ếch có thành tế bào không?
Không. Tế bào động vật chỉ có màng tế bào, nên ranh giới giữa các tế bào da ếch mờ hơn so với tế bào vảy hành.
Vì sao tế bào biểu bì vảy hành dễ quan sát hơn?
Vì tế bào lớn, có thành tế bào dày tạo viền rõ và có không bào lớn nên cấu trúc nhìn rõ ngay ở độ phóng đại nhỏ.
Tế bào biểu bì vảy hành có lục lạp không?
Không. Vảy hành là phần củ nằm dưới đất, không tiếp xúc ánh sáng nên tế bào không chứa lục lạp.
Nhân của hai loại tế bào nằm ở đâu?
Ở tế bào vảy hành, nhân thường lệch sát thành do không bào lớn chiếm chỗ. Ở tế bào da ếch, nhân thường nằm gần giữa tế bào.