Trả lời nhanh
Ở động vật (ví dụ cơ thể người): tế bào cơ tim → mô cơ tim → cơ quan tim → hệ tuần hoàn. Ở thực vật (ví dụ cây cam): tế bào thịt lá → mô giậu → cơ quan lá → hệ chồi. Các cấp tổ chức đi từ nhỏ đến lớn: tế bào → mô → cơ quan → hệ cơ quan → cơ thể.
Nhớ nhanh: bốn cấp tổ chức trong cơ thể đa bào
- Tế bào: đơn vị nhỏ nhất, thực hiện các hoạt động sống cơ bản.
- Mô: nhóm tế bào giống nhau về hình dạng, cùng phối hợp làm một chức năng.
- Cơ quan: do nhiều mô khác nhau hợp lại, đảm nhận một chức năng nhất định.
- Hệ cơ quan: nhiều cơ quan phối hợp thực hiện một quá trình sống lớn của cơ thể.
Mẹo nhớ: hãy hình dung gạch → bức tường → căn phòng → ngôi nhà. Viên gạch là tế bào, nhiều gạch xếp lại thành bức tường (mô), nhiều bức tường và cửa tạo thành căn phòng (cơ quan)…
Ví dụ ở cơ thể động vật (lấy cơ thể người)
| Cấp tổ chức | Ví dụ | Vai trò ngắn gọn |
|---|---|---|
| Tế bào | Tế bào cơ tim, tế bào thần kinh (nơ-ron), hồng cầu, tế bào biểu bì da | Tế bào cơ co dãn; nơ-ron dẫn truyền xung thần kinh; hồng cầu vận chuyển khí |
| Mô | Mô cơ, mô thần kinh, mô biểu bì, mô liên kết (máu, xương) | Mỗi mô gồm nhiều tế bào cùng loại làm một nhiệm vụ chung |
| Cơ quan | Tim, phổi, dạ dày, gan, thận, não | Mỗi cơ quan có nhiều loại mô; ví dụ dạ dày có mô cơ, mô biểu bì, mô thần kinh… |
| Hệ cơ quan | Hệ tuần hoàn, hệ tiêu hoá, hệ hô hấp, hệ thần kinh, hệ bài tiết, hệ vận động | Ví dụ hệ tiêu hoá gồm miệng, thực quản, dạ dày, ruột, gan, tuỵ… |
Ví dụ trọn vẹn: tế bào cơ tim tập hợp thành mô cơ tim; mô cơ tim cùng mô liên kết, mô thần kinh tạo nên tim; tim cùng mạch máu hợp thành hệ tuần hoàn.
Ví dụ ở cơ thể thực vật (lấy cây có hoa)
| Cấp tổ chức | Ví dụ | Vai trò ngắn gọn |
|---|---|---|
| Tế bào | Tế bào thịt lá (chứa lục lạp), tế bào khí khổng, tế bào lông hút ở rễ, tế bào mạch gỗ | Thịt lá quang hợp; khí khổng đóng mở trao đổi khí; lông hút hút nước, muối khoáng |
| Mô | Mô biểu bì, mô giậu (mô quang hợp), mô dẫn (mạch gỗ, mạch rây), mô phân sinh | Mô dẫn vận chuyển nước và chất hữu cơ; mô phân sinh giúp cây lớn lên |
| Cơ quan | Rễ, thân, lá (cơ quan sinh dưỡng); hoa, quả, hạt (cơ quan sinh sản) | Lá quang hợp, rễ hút nước, hoa sinh sản hữu tính |
| Hệ cơ quan | Hệ rễ (các rễ) và hệ chồi (thân, cành, lá, hoa, quả) | Hệ rễ hút nước, khoáng; hệ chồi quang hợp, nâng đỡ, sinh sản |
Ví dụ trọn vẹn: tế bào thịt lá → mô giậu cùng mô dẫn, mô biểu bì → cơ quan lá → hệ chồi cùng thân, hoa, quả → cây cam hoàn chỉnh.
Điểm khác nhau giữa động vật và thực vật khi nói về hệ cơ quan
- Động vật có nhiều hệ cơ quan rõ rệt (tuần hoàn, hô hấp, tiêu hoá, thần kinh…).
- Thực vật chỉ chia thành hai hệ: hệ rễ và hệ chồi.
- Tế bào thực vật có thành tế bào và lục lạp; tế bào động vật không có hai thành phần này. Vì vậy mô quang hợp chỉ có ở thực vật.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm cơ quan với mô: “cơ” là mô, còn “cơ tay” hay “tim” là cơ quan vì chứa nhiều loại mô.
- Nhầm cơ quan với hệ cơ quan: dạ dày là cơ quan, hệ tiêu hoá mới là hệ cơ quan.
- Cho rằng lá chỉ có một loại mô: lá có mô biểu bì, mô giậu, mô dẫn… nên lá là cơ quan.
- Lấy ví dụ lẫn lộn: viết “tim” ở dòng tế bào, hoặc “hồng cầu” ở dòng mô. Hồng cầu là tế bào; máu mới là mô liên kết.
Luyện tập
- Xếp theo thứ tự từ nhỏ đến lớn: phổi, tế bào biểu mô phổi, hệ hô hấp, mô biểu bì.
Đáp án: tế bào biểu mô phổi → mô biểu bì → phổi → hệ hô hấp. - Rễ cây thuộc cấp tổ chức nào? Nêu một loại tế bào và một loại mô có trong rễ.
Đáp án: rễ là cơ quan; có tế bào lông hút và mô dẫn (mạch gỗ, mạch rây). - Vì sao nói dạ dày là cơ quan chứ không phải mô?
Đáp án: vì dạ dày gồm nhiều loại mô khác nhau (mô cơ, mô biểu bì, mô thần kinh…) cùng phối hợp thực hiện chức năng tiêu hoá thức ăn.
Khi trả lời, em chỉ cần chọn một chuỗi hoàn chỉnh cho mỗi nhóm sinh vật rồi nêu rõ tên từng cấp là đủ ý.
Câu hỏi thường gặp
Tế bào, mô, cơ quan, hệ cơ quan khác nhau ở điểm nào?
Tế bào là đơn vị nhỏ nhất; nhiều tế bào giống nhau tạo mô; nhiều mô tạo cơ quan; nhiều cơ quan phối hợp thành hệ cơ quan. Cấp sau lớn hơn và phức tạp hơn cấp trước.
Lấy ví dụ về hệ cơ quan ở thực vật?
Thực vật có hai hệ cơ quan: hệ rễ gồm các loại rễ và hệ chồi gồm thân, cành, lá, hoa, quả.
Máu là tế bào hay mô?
Máu là mô liên kết. Hồng cầu, bạch cầu, tiểu cầu là các tế bào máu nằm trong chất lỏng huyết tương.
Tim là mô hay cơ quan?
Tim là cơ quan vì gồm nhiều mô (mô cơ tim, mô liên kết, mô thần kinh…). Tim thuộc hệ tuần hoàn.