Trả lời nhanh
Tri thức lịch sử mang đặc điểm khách quan, chính xác, khoa học. Đó là những hiểu biết về quá khứ được xây dựng trên cơ sở sử liệu đáng tin cậy, được kiểm chứng và phản ánh đúng những gì đã diễn ra, không phụ thuộc cảm xúc hay ý muốn chủ quan của người viết sử. Nếu đề cho 4 phương án, hãy chọn phương án nêu các ý này.
Tri thức lịch sử là gì?
Tri thức lịch sử là toàn bộ những hiểu biết của con người về quá khứ: sự kiện, nhân vật, quá trình phát triển, nguyên nhân, kết quả và bài học. Quá khứ đã qua không thể quay lại, nên con người chỉ có thể tìm hiểu nó thông qua các dấu tích còn sót lại, gọi là sử liệu.
Từ sử liệu, nhà sử học sưu tầm, đối chiếu, phê phán và giải thích để dựng lại bức tranh quá khứ. Kết quả của công việc đó chính là tri thức lịch sử, thường được trình bày trong sách sử, bài nghiên cứu, bảo tàng, phim tài liệu…
Vì sao tri thức lịch sử mang tính khách quan, chính xác, khoa học?
- Dựa trên sử liệu: mỗi nhận định phải có chứng cứ (hiện vật, văn bản, lời kể, hình ảnh…). Không có chứng cứ thì chưa thể coi là tri thức lịch sử đáng tin.
- Được kiểm chứng: sử liệu phải được đối chiếu nhiều nguồn để loại bỏ sai lệch, nhầm lẫn hoặc thông tin bịa đặt.
- Phản ánh đúng sự thật đã xảy ra: lịch sử là những gì từng diễn ra, người nghiên cứu không được thêm bớt theo ý thích.
- Có phương pháp riêng: sử học dùng phương pháp lịch sử và phương pháp logic nên kết luận mang tính khoa học.
Tính khách quan không có nghĩa là mọi người luôn hiểu giống nhau. Khi phát hiện thêm sử liệu mới, tri thức lịch sử có thể được bổ sung, điều chỉnh để tiến gần hơn tới sự thật.
Cách loại trừ các phương án sai
Trong các câu hỏi dạng này, phương án nhiễu thường rơi vào các kiểu sau (đây là các mẫu thường gặp, không phải nguyên văn đề):
| Kiểu phương án nhiễu | Vì sao sai |
|---|---|
| “Mang tính chủ quan, tuỳ thuộc ý muốn người viết” | Trái với nguyên tắc khách quan, trung thực của sử học. |
| “Chỉ gồm truyền thuyết, huyền thoại” | Truyền thuyết chỉ là một nguồn tham khảo, phải được kiểm chứng mới dùng được. |
| “Không bao giờ thay đổi” | Tri thức có thể được bổ sung khi có sử liệu mới. |
| “Chỉ là phỏng đoán, không cần chứng cứ” | Thiếu cơ sở sử liệu thì không phải tri thức khoa học. |
Mẹo nhớ
Hãy nhớ chuỗi: sử liệu → kiểm chứng → khách quan. Thấy phương án nào có các từ như “khách quan”, “chính xác”, “dựa trên sử liệu”, “khoa học” thì nhiều khả năng đúng. Phương án có từ “tuỳ ý”, “chủ quan”, “bất biến”, “không cần bằng chứng” thì loại ngay.
Lỗi sai thường gặp
- Đồng nhất “lịch sử” với “tri thức lịch sử”: lịch sử là quá khứ đã diễn ra, còn tri thức lịch sử là sự nhận thức về quá khứ đó.
- Nghĩ rằng khách quan nghĩa là không cần giải thích hay đánh giá. Thực tế nhà sử học vẫn phân tích, nhưng phải bám sát chứng cứ.
- Cho rằng sách sử nào cũng đúng tuyệt đối mà không đối chiếu nguồn.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: Tri thức lịch sử được xây dựng trên cơ sở … nên mang tính … và …
Đáp án: sử liệu; khách quan; chính xác (khoa học). - Đúng hay sai? “Một nhận định lịch sử không có chứng cứ vẫn được coi là tri thức lịch sử đáng tin cậy.”
Đáp án: Sai, vì thiếu sử liệu thì không kiểm chứng được. - Tình huống: Một bạn kể lại sự kiện chỉ dựa trên lời đồn, không rõ nguồn. Em nhận xét thế nào?
Đáp án gợi ý: Chưa đáng tin; cần tìm sử liệu gốc, đối chiếu nhiều nguồn rồi mới kết luận.
Câu hỏi thường gặp
Tri thức lịch sử là gì?
Là những hiểu biết của con người về quá khứ, được xây dựng từ sử liệu thông qua việc sưu tầm, kiểm chứng và giải thích của các nhà nghiên cứu.
Vì sao nói tri thức lịch sử mang tính khách quan?
Vì nó phải phản ánh đúng những gì đã diễn ra, dựa trên chứng cứ có thể kiểm chứng chứ không dựa vào ý muốn hay cảm xúc cá nhân.
Tri thức lịch sử có thay đổi được không?
Có thể được bổ sung, hoàn thiện khi phát hiện sử liệu mới, nhưng mọi điều chỉnh vẫn phải dựa trên chứng cứ khoa học.
Sử liệu và tri thức lịch sử khác nhau thế nào?
Sử liệu là dấu tích, tư liệu còn lại của quá khứ; tri thức lịch sử là hiểu biết được rút ra sau khi nghiên cứu, phân tích các sử liệu đó.