Trả lời nhanh
Phát biểu này SAI. Vi nhân giống đúng là ứng dụng của công nghệ tế bào thực vật, nhưng mục đích của nó là nhân nhanh số lượng lớn cây con sạch bệnh, có kiểu gen giống hệt cây mẹ, chứ không tạo ra giống mới. Muốn tạo giống mới phải dùng kĩ thuật khác như dung hợp tế bào trần, nuôi cấy hạt phấn hay chuyển gene.
Nhân giống là gì?
Nhân giống là quá trình tạo ra nhiều cá thể mới từ một cá thể ban đầu để có đủ cây (hoặc con) giống phục vụ sản xuất. Nhân giống có thể bằng hạt (hữu tính) hoặc bằng cành giâm, chiết, ghép, nuôi cấy mô (vô tính).
Điểm cần nhớ: nhân giống chỉ làm tăng số lượng, còn tạo giống làm thay đổi vốn gene. Hai khái niệm này hay bị nhầm với nhau, và đó cũng là “cái bẫy” của câu hỏi.
Vi nhân giống là gì?
Vi nhân giống là kĩ thuật nuôi cấy mô, tế bào thực vật trong ống nghiệm (điều kiện vô trùng, môi trường dinh dưỡng và hormone thích hợp) để tạo ra hàng loạt cây con từ một mẩu mô nhỏ như chồi đỉnh, đoạn thân, mảnh lá.
Cơ sở khoa học là tính toàn năng của tế bào thực vật: mỗi tế bào còn nhân và còn khả năng phân chia có thể phát triển thành cây hoàn chỉnh. Vì các cây con đều sinh ra bằng nguyên phân từ cùng một mô nên chúng giống nhau và giống cây mẹ về kiểu gene.
Quy trình vi nhân giống cơ bản
- Chọn cây mẹ tốt, lấy mẫu mô (thường là chồi đỉnh).
- Khử trùng mẫu, cấy vào môi trường nuôi cấy vô trùng.
- Kích thích tạo mô sẹo (callus) hoặc chồi, nhân nhiều chồi nhờ hormone (auxin, cytokinin).
- Chuyển chồi sang môi trường tạo rễ để thành cây con hoàn chỉnh.
- Đưa ra vườn ươm cho cây thích nghi rồi trồng ngoài đồng ruộng.
Vì sao phát biểu trong đề là sai?
| Nội dung | Vi nhân giống | Tạo giống mới |
|---|---|---|
| Mục đích | Nhân nhanh số lượng cây giống | Tạo kiểu gene/đặc tính mới |
| Kiểu gene cây con | Giống hệt cây mẹ | Khác cây gốc |
| Ví dụ | Nhân giống lan, chuối, khoai tây sạch bệnh | Dung hợp tế bào trần, nuôi cấy hạt phấn, chọn dòng tế bào biến dị, chuyển gene |
Vậy “tạo ra các giống cây trồng mới” không phải mục đích của vi nhân giống. Ưu điểm thật của nó là: nhân nhanh với số lượng lớn trong thời gian ngắn, cây đồng đều, sạch bệnh (đặc biệt bệnh do virus nếu dùng chồi đỉnh), bảo tồn các giống quý hiếm, không phụ thuộc mùa vụ.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng cứ “công nghệ tế bào” là tạo giống mới. Thực tế công nghệ tế bào gồm cả nhóm nhân giống và nhóm tạo giống.
- Nghĩ cây vi nhân giống có thể khác cây mẹ. Nếu không có đột biến ngẫu nhiên thì chúng là một dòng vô tính (clone).
- Nhầm vi nhân giống với giâm cành, chiết cành: cùng là vô tính nhưng vi nhân giống làm trong ống nghiệm vô trùng với số lượng lớn hơn rất nhiều.
Mẹo nhớ
Hãy coi vi nhân giống như “máy photocopy” cây: bản gốc thế nào thì bản sao thế ấy. Muốn có “bản thiết kế mới” thì phải can thiệp vào gene hoặc lai tế bào, không còn là photocopy nữa.
Luyện tập
Câu 1. Điều nào sau đây là ưu điểm của vi nhân giống: (A) tạo cây có tính trạng mới; (B) cây con đồng nhất, sạch bệnh; (C) cây con luôn khác cây mẹ; (D) cho cây lai giữa hai loài?
Đáp án: B. Chỉ B đúng với bản chất nhân bản vô tính; A, C, D là đặc điểm của tạo giống mới.
Câu 2. Đúng hay sai: “Nuôi cấy chồi đỉnh của cây khoai tây nhiễm virus có thể thu được cây sạch virus.”
Đáp án: Đúng. Vùng chồi đỉnh gồm các tế bào phân sinh, thường chưa bị virus xâm nhiễm hoặc rất ít, nên dùng để tạo cây sạch bệnh.
Câu 3. Nêu một kĩ thuật công nghệ tế bào thực vật dùng để tạo giống mới.
Đáp án gợi ý: dung hợp tế bào trần để tạo cây lai khác loài, hoặc nuôi cấy hạt phấn rồi lưỡng bội hoá để có dòng thuần chủng.
Câu hỏi thường gặp
Nhân giống là gì?
Nhân giống là tạo ra nhiều cá thể mới từ cá thể ban đầu để có đủ giống phục vụ sản xuất. Có thể nhân giống bằng hạt hoặc bằng cách vô tính như giâm, chiết, ghép, nuôi cấy mô.
Vi nhân giống có tạo ra giống cây trồng mới không?
Không. Vi nhân giống chỉ nhân nhanh cây con có kiểu gene giống cây mẹ. Muốn tạo giống mới phải dùng dung hợp tế bào trần, nuôi cấy hạt phấn, chọn dòng tế bào biến dị hoặc chuyển gene.
Cơ sở khoa học của vi nhân giống là gì?
Là tính toàn năng của tế bào thực vật: một tế bào còn nhân, gặp điều kiện nuôi cấy và hormone thích hợp có thể phân chia, biệt hoá thành cả cây hoàn chỉnh.
Vì sao vi nhân giống cho cây sạch bệnh?
Vì thường lấy mô phân sinh ở chồi đỉnh, nơi virus gần như chưa xâm nhập, rồi nuôi cấy trong điều kiện vô trùng nên cây con khỏe và sạch bệnh.