Trả lời nhanh
Đáp án: Tế bào. Tế bào là cấp độ tổ chức sống nhỏ nhất có đủ các đặc trưng của sự sống như trao đổi chất, sinh trưởng, sinh sản, cảm ứng. Mọi sinh vật đều được cấu tạo từ một hay nhiều tế bào, nên tế bào vừa là đơn vị cấu tạo vừa là đơn vị chức năng cơ sở của cơ thể sống.
Vì sao tế bào là đơn vị cơ sở của sinh vật?
Hãy nhìn một cây phượng và một con vi khuẩn. Cây phượng có hàng tỉ tế bào, vi khuẩn chỉ có một tế bào, nhưng cả hai đều “sống” được nhờ các hoạt động diễn ra bên trong tế bào.
- Về cấu tạo: mọi cơ thể sinh vật đều được xây dựng từ tế bào. Sinh vật đơn bào là một tế bào, sinh vật đa bào là tập hợp nhiều tế bào.
- Về chức năng: trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng, sinh trưởng, phát triển, sinh sản, cảm ứng đều diễn ra ở mức tế bào.
- Về nguồn gốc: tế bào mới chỉ được tạo ra từ tế bào có trước, thông qua phân chia. Đây là một nội dung của thuyết tế bào.
Sắp xếp các cấp độ tổ chức của thế giới sống
Thế giới sống được tổ chức theo nguyên tắc thứ bậc: cấp thấp làm nền tảng để hình thành cấp cao hơn.
| Cấp độ | Ví dụ | Nhận xét |
|---|---|---|
| Tế bào | Tế bào lá, tế bào thần kinh | Đơn vị cấu tạo và chức năng cơ sở |
| Mô | Mô cơ, mô dậu | Nhóm tế bào cùng làm một chức năng |
| Cơ quan, hệ cơ quan | Tim, hệ tiêu hoá | Nhiều mô phối hợp |
| Cơ thể | Một cây phượng, một con mèo | Cấp độ của cá thể sinh vật |
| Quần thể | Đàn voi trong một khu rừng | Các cá thể cùng loài, cùng nơi sống |
| Quần xã | Rừng ngập mặn: cây, cá, cua, chim | Nhiều quần thể khác loài |
| Hệ sinh thái, sinh quyển | Hồ nước, toàn Trái Đất | Quần xã cùng môi trường sống |
Loại trừ các cấp độ còn lại
- Mô: chỉ là nhóm tế bào chuyên hoá. Sinh vật đơn bào như trùng giày, vi khuẩn không có mô nhưng vẫn là sinh vật, nên mô không thể là đơn vị cơ sở của mọi sinh vật.
- Cơ quan: chỉ có ở sinh vật đa bào phức tạp. Nấm men hay tảo đơn bào không có cơ quan.
- Cơ thể: là cấp độ của từng cá thể. Cơ thể là “sản phẩm” được tạo nên từ tế bào chứ không phải đơn vị xây dựng nên mọi sinh vật.
- Quần thể, quần xã, hệ sinh thái: đều là cấp độ trên cơ thể, thuộc về tổ chức của cả một nhóm sinh vật chứ không phải cấu tạo của từng sinh vật.
Lưu ý: đề bài có thể xáo trộn thứ tự các phương án, nhưng phương án đúng luôn là “tế bào”.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: hình dung tế bào như “viên gạch” của ngôi nhà. Gạch xếp thành tường (mô), tường tạo thành phòng (cơ quan), các phòng thành ngôi nhà (cơ thể).
- Lỗi 1: chọn “cơ thể” vì nghĩ “sinh vật” là một cơ thể. Hãy nhớ từ khoá “đơn vị cấu tạo và chức năng cơ sở” luôn dẫn đến tế bào.
- Lỗi 2: nhầm với “cấp độ tổ chức cơ bản”. Các cấp tổ chức cơ bản thường nêu là tế bào, cơ thể, quần thể, quần xã – hệ sinh thái. Còn “đơn vị cơ sở” chỉ có một: tế bào.
- Lỗi 3: cho rằng virus cũng là ví dụ. Virus chưa có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên khi sống kí sinh trong tế bào chủ, nên không dùng làm ví dụ phản bác.
Luyện tập
- Một con amip chỉ gồm một tế bào. Nó thuộc cấp độ tổ chức nào khi xét như một sinh vật?
Đáp án: vừa là tế bào vừa là cơ thể, vì với sinh vật đơn bào hai cấp độ này trùng nhau. - Điền khuyết: “Tập hợp các tế bào cùng loại, cùng thực hiện một chức năng gọi là …”.
Đáp án: mô. - Tất cả cá chép trong một ao nuôi thuộc cấp độ nào?
Đáp án: quần thể, vì là các cá thể cùng loài sống trong cùng khoảng không gian.
Câu hỏi thường gặp
Đơn vị tổ chức cơ sở của mọi sinh vật là gì?
Là tế bào. Mọi sinh vật đều cấu tạo từ tế bào và các hoạt động sống cơ bản diễn ra ở tế bào.
Vì sao không chọn cơ thể là đơn vị cơ sở?
Cơ thể là cấp độ được tạo nên từ một hay nhiều tế bào. Đơn vị cơ sở phải là cấp nhỏ nhất, có mặt ở mọi sinh vật, đó là tế bào.
Sinh vật đơn bào có những cấp độ tổ chức nào?
Sinh vật đơn bào chỉ có một tế bào nên tế bào cũng đồng thời là cơ thể. Chúng không có mô, cơ quan.
Virus có phải là tế bào không?
Không. Virus chưa có cấu tạo tế bào, chỉ nhân lên khi kí sinh trong tế bào vật chủ.