Trả lời nhanh
Phát biểu sai là: “Các hợp chất ion không tan trong nước”. Rất nhiều hợp chất ion tan tốt trong nước như NaCl, KNO3, NaOH, CuSO4; chỉ một số ít khó tan như AgCl, BaSO4, CaCO3. Vì vậy cách nói “không tan” cho mọi hợp chất ion là sai.
Vì sao phát biểu này sai?
Hợp chất ion được tạo bởi các ion mang điện trái dấu, hút nhau bằng lực hút tĩnh điện. Khi cho vào nước, các phân tử nước phân cực kéo các ion ra khỏi mạng tinh thể (quá trình hiđrat hoá), nên nhiều chất ion tan.
Tuy nhiên, khả năng tan còn phụ thuộc vào năng lượng mạng tinh thể và năng lượng hiđrat hoá. Nếu mạng tinh thể quá bền thì chất ion khó tan. Do đó phải nói “nhiều hợp chất ion tan”, chứ không thể nói “không hợp chất ion nào tan”.
Các tính chất ĐÚNG của hợp chất ion
Đề gốc còn các phương án khác nữa. Dưới đây là những nhận định đúng thường gặp (do mình tổng hợp theo kiến thức bài liên kết ion), giúp em đối chiếu khi gặp phương án bất kỳ.
| Tính chất | Giải thích |
|---|---|
| Ở điều kiện thường là chất rắn, mạng tinh thể ion | Lực hút tĩnh điện giữa các ion rất mạnh, các ion sắp xếp trật tự |
| Nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi cao | Cần nhiều năng lượng để phá vỡ lực hút giữa các ion |
| Cứng nhưng giòn | Khi bị lệch lớp, các ion cùng dấu đẩy nhau làm tinh thể vỡ |
| Khi rắn không dẫn điện | Các ion bị giữ cố định trong mạng, không di chuyển tự do |
| Nóng chảy hoặc tan trong nước thì dẫn điện | Các ion được giải phóng, chuyển động tự do |
| Thường hình thành giữa kim loại điển hình và phi kim điển hình | Kim loại nhường electron tạo cation, phi kim nhận electron tạo anion |
Mẹo loại trừ nhanh khi làm trắc nghiệm
- Thấy các từ tuyệt đối như “không“, “tất cả“, “luôn” thì nghi ngờ ngay, vì hoá học có nhiều ngoại lệ.
- Phương án nói “dẫn điện” cần xem trạng thái: rắn khô thì không, nóng chảy hoặc dung dịch thì có.
- Phương án nói “nhiệt độ nóng chảy cao, khó bay hơi” thường đúng với hợp chất ion.
- Nhớ nhanh: ion = rắn, cứng giòn, nóng chảy cao, dẫn điện khi có ion tự do.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “hợp chất ion” với “chất tan”: BaSO4, AgCl là hợp chất ion nhưng gần như không tan.
- Cho rằng NaCl rắn dẫn điện: sai, chỉ khi nóng chảy hoặc hoà tan mới dẫn điện.
- Nghĩ hợp chất ion chỉ gồm kim loại và phi kim: các muối amoni như NH4Cl là hợp chất ion dù không chứa kim loại.
- Xem “cứng” là “bền khi va đập”: hợp chất ion cứng nhưng giòn, dễ vỡ.
Bài luyện tập tự đặt
Bài 1. Trong các chất NaCl, CaCO3, BaSO4, KNO3, CH4, chất nào là hợp chất ion nhưng khó tan trong nước?
Đáp án: CaCO3 và BaSO4. NaCl, KNO3 là hợp chất ion tan tốt; CH4 là hợp chất cộng hoá trị.
Bài 2. Nhận định “Tinh thể NaCl khô dẫn điện tốt vì chứa các ion” đúng hay sai?
Đáp án: Sai. Trong tinh thể các ion bị giữ cố định nên không dẫn điện; NaCl chỉ dẫn điện khi nóng chảy hoặc tan trong nước.
Bài 3. Vì sao muối ăn có nhiệt độ nóng chảy cao (khoảng 801 °C) còn khí metan thì rất thấp?
Đáp án: NaCl có lực hút tĩnh điện mạnh giữa các ion, còn CH4 chỉ có tương tác yếu giữa các phân tử.
Kết luận
Với câu hỏi này, phát biểu “Các hợp chất ion không tan trong nước” là phát biểu sai. Hãy nhớ: hợp chất ion có thể tan hoặc không tan, nhưng luôn là chất rắn, nóng chảy cao và chỉ dẫn điện khi các ion được tự do di chuyển.
Câu hỏi thường gặp
Hợp chất ion có tan trong nước không?
Nhiều hợp chất ion tan tốt (NaCl, KNO3, NaOH) nhưng một số khó tan (AgCl, BaSO4, CaCO3). Không thể nói tất cả đều tan hoặc đều không tan.
Vì sao hợp chất ion rắn không dẫn điện?
Vì các ion bị giữ cố định trong mạng tinh thể, không có hạt mang điện chuyển động tự do. Khi nóng chảy hoặc tan trong nước, ion di chuyển tự do nên dẫn điện.
Hợp chất ion có nhiệt độ nóng chảy cao hay thấp?
Cao, vì lực hút tĩnh điện giữa các ion trái dấu rất mạnh, cần nhiều năng lượng để phá vỡ mạng tinh thể.
Hợp chất ion có nhất thiết chứa kim loại không?
Không. Các muối amoni như NH4Cl là hợp chất ion nhưng không chứa kim loại, được tạo từ ion NH4+ và Cl-.