Trả lời nhanh
Để trả lời câu hỏi “Quan sát hình, hãy mô tả hình ảnh”, em đọc tên hình và chú thích, nêu đối tượng chính, mô tả chi tiết theo thứ tự (từ tổng thể đến chi tiết, từ trước ra sau), rồi rút ra nhận xét liên quan đến bài học. Chỉ mô tả những gì nhìn thấy trong hình, không thêm điều không có.
Trang này hướng dẫn phương pháp chung, dùng được cho các câu hỏi dạng “Quan sát Hình 2, hãy mô tả…” trong Lịch sử, Địa lí, Khoa học và nhiều môn khác. Vì mỗi sách, mỗi bài có Hình 2 khác nhau, em hãy áp dụng các bước dưới đây vào đúng hình trong bài của mình.
Mô tả hình ảnh nghĩa là gì?
Mô tả là dùng lời nói hoặc chữ viết để người chưa nhìn thấy hình vẫn hình dung được hình đó. Mô tả khác với giải thích: mô tả trả lời câu hỏi “trong hình có gì?”, còn giải thích trả lời “vì sao lại như vậy?”.
Với các môn học, bài mô tả tốt thường có ba phần: nội dung nhìn thấy, vị trí và màu sắc của các chi tiết, và một nhận xét ngắn gắn với kiến thức bài học.
4 bước quan sát và mô tả hình
- Bước 1 – Đọc tên hình và chú thích. Tên hình, nguồn, năm, tỉ lệ hay kí hiệu cho biết hình nói về chủ đề gì. Nhiều bạn bỏ qua bước này nên mô tả lan man.
- Bước 2 – Nhìn tổng thể. Xác định loại hình: ảnh, tranh vẽ, bản đồ, lược đồ, sơ đồ hay biểu đồ. Nêu đối tượng chính chiếm vị trí trung tâm.
- Bước 3 – Nhìn chi tiết. Mô tả theo một thứ tự nhất định: trên – dưới, trái – phải, gần – xa, hoặc từ trung tâm ra xung quanh. Chú ý hình dáng, màu sắc, số lượng, hoạt động.
- Bước 4 – Rút ra nhận xét. Nối hình với nội dung bài học bằng một đến hai câu, ví dụ hình cho thấy đặc điểm gì, phản ánh sự kiện hay hiện tượng nào.
Mẫu câu hay dùng khi mô tả
| Mục đích | Mẫu câu gợi ý |
|---|---|
| Giới thiệu hình | Hình … thể hiện / mô tả / minh hoạ … |
| Nêu vị trí | Ở giữa hình là …; phía bên trái có …; xa xa là … |
| Nêu đặc điểm | … có màu …, hình dạng …, gồm … phần |
| Nêu hoạt động | Mọi người đang …; dòng sông chảy theo hướng … |
| Kết luận | Qua hình có thể thấy … |
Cách mô tả theo từng loại hình
- Ảnh, tranh: nêu cảnh vật, con người, hoạt động; nói thêm cảnh diễn ra ở đâu, vào thời điểm nào nếu chú thích cho biết.
- Bản đồ, lược đồ: đọc tên bản đồ, bảng chú giải, rồi mô tả các kí hiệu, màu sắc, hướng và vị trí các đối tượng. Không nêu tên địa danh nếu hình không ghi.
- Sơ đồ: nêu các khối chính và mũi tên chỉ mối quan hệ, đọc theo chiều mũi tên.
- Biểu đồ: nêu loại biểu đồ, đơn vị, giá trị lớn nhất, nhỏ nhất và xu hướng tăng hay giảm.
Ví dụ mẫu (hình do thầy cô tự đặt)
Giả sử có một hình mang tên “Ruộng bậc thang vào mùa lúa chín”. Đây chỉ là ví dụ để em luyện cách viết, không phải Hình 2 trong sách.
Bài mô tả mẫu: Hình thể hiện ruộng bậc thang trên sườn núi vào mùa lúa chín. Phía trước là những thửa ruộng xếp thành từng tầng, uốn cong theo sườn đồi, lúa chín vàng óng. Phía xa là dãy núi phủ mây, màu xanh sẫm. Trên một bờ ruộng có vài người đang gặt lúa. Qua hình có thể thấy người dân miền núi đã tận dụng sườn dốc để trồng lúa.
Bài mẫu đi từ gần đến xa, có màu sắc, hoạt động và một câu nhận xét nên đủ ý.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ liệt kê tên vật mà không nói vị trí, màu sắc, hoạt động.
- Mô tả lộn xộn, nhảy từ chi tiết này sang chi tiết khác không theo thứ tự.
- Thêm chi tiết không có trong hình hoặc suy đoán quá xa.
- Nhầm mô tả với giải thích, viết cả đoạn lí thuyết mà quên nói hình có gì.
- Bỏ qua chú thích và kí hiệu, đặc biệt với bản đồ và biểu đồ.
Mẹo nhớ nhanh
Em nhớ câu: “Đọc – Nhìn – Tả – Nhận xét”. Đọc tên và chú thích, nhìn tổng thể, tả chi tiết có thứ tự, cuối cùng nhận xét. Làm đủ bốn việc là bài mô tả hầu như không thiếu ý.
Bài luyện tập
Bài 1. Một hình (tự đặt) có tên “Bản đồ hành chính một tỉnh”, có chú giải: đường màu đỏ là ranh giới tỉnh, chấm tròn là thị trấn, đường nét liền là sông. Em cần chú ý điều gì đầu tiên khi mô tả?
Đáp án: Đọc tên bản đồ và bảng chú giải để biết mỗi kí hiệu, màu sắc nghĩa là gì, rồi mới mô tả vị trí các đối tượng.
Bài 2. Câu nào là mô tả, câu nào là giải thích? (a) “Giữa hình là một ngôi nhà sàn mái lá.” (b) “Nhà sàn được làm cao để tránh thú dữ và ẩm thấp.”
Đáp án: (a) là mô tả vì nói điều nhìn thấy; (b) là giải thích vì nêu lí do.
Bài 3. Hãy sắp xếp lại các ý để bài mô tả hợp lí: (1) Nhận xét chung; (2) Giới thiệu tên hình; (3) Chi tiết ở phía xa; (4) Chi tiết ở phía gần.
Đáp án: (2) → (4) → (3) → (1).
Lưu ý khi làm bài kiểm tra
Đọc kĩ số điểm của câu hỏi: câu ít điểm chỉ cần 2–3 câu mô tả đúng trọng tâm. Nếu đề yêu cầu “mô tả và nhận xét” thì phải có cả hai phần. Nếu em muốn đối chiếu đáp án của Hình 2 cụ thể, hãy xem lại tên bài, trang chứa hình trong sách đang học rồi áp dụng đúng 4 bước ở trên.
Câu hỏi thường gặp
Mô tả hình ảnh cần viết bao nhiêu câu?
Tuỳ số điểm của câu hỏi. Thông thường 3–5 câu là đủ: một câu giới thiệu hình, hai đến ba câu mô tả chi tiết và một câu nhận xét.
Mô tả hình khác gì giải thích hình?
Mô tả nêu những gì nhìn thấy trong hình (có gì, ở đâu, màu gì). Giải thích nêu nguyên nhân hoặc ý nghĩa, trả lời câu hỏi vì sao.
Nên mô tả theo thứ tự nào?
Chọn một thứ tự rồi giữ đến hết: từ tổng thể đến chi tiết, từ gần đến xa hoặc từ trái sang phải. Không nhảy lộn xộn giữa các chi tiết.
Nếu hình là bản đồ hoặc biểu đồ thì mô tả thế nào?
Đọc tên và chú giải trước, rồi mô tả kí hiệu, vị trí, số liệu. Với biểu đồ, nêu loại biểu đồ, đơn vị, giá trị lớn nhất, nhỏ nhất và xu hướng chung.