Trả lời nhanh
Loại hình kiến trúc tiêu biểu của người Chăm là đền – tháp (thường gọi là tháp Chăm, phương án A trong đề có hai lựa chọn đầu là “Đền tháp” và “Chùa chiền”). Đó là các công trình gạch nung dùng để thờ thần và vua được thần hoá, gắn với tín ngưỡng Ấn Độ giáo của cư dân Champa, còn chùa chiền không phải nét kiến trúc đặc trưng của họ.
Phân tích đề bài
Câu hỏi này thường xuất hiện trong phần lịch sử về Vương quốc Chăm-pa. Theo tên trang, hai phương án đầu là A. Đền tháp và B. Chùa chiền; các phương án còn lại có thể khác nhau tuỳ đề nên ta tập trung vào cách nhận biết đáp án đúng.
Từ khoá cần nắm là “tiêu biểu”: không hỏi người Chăm có xây công trình nào, mà hỏi công trình nào làm nên dấu ấn riêng, nhìn là nhận ra ngay. Với Champa, đó là những ngọn tháp gạch đỏ sẫm đứng trên đồi cao hoặc ven biển miền Trung.
Vì sao đáp án là đền tháp?
- Gắn với tín ngưỡng: cư dân Champa chịu ảnh hưởng Ấn Độ giáo (thờ các vị thần như Siva) nên xây đền tháp làm nơi thờ thần, thờ vua đã mất được xem như hoá thân của thần.
- Quy mô và số lượng lớn: khu đền tháp Mỹ Sơn (Quảng Nam) là quần thể nổi tiếng nhất, được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới năm 1999.
- Kĩ thuật đặc sắc: tháp xây bằng gạch nung, các lớp gạch gắn kết rất khít, bên ngoài trang trí phù điêu và hoa văn bằng đá hoặc ngay trên gạch.
Nhận biết nhanh một ngôi tháp Chăm
| Bộ phận | Đặc điểm |
|---|---|
| Chân (đế) tháp | Phần móng vững, thường ứng với thế giới con người. |
| Thân tháp | Có cửa chính và các cửa giả, bên trong đặt tượng thờ hoặc linga – yoni. |
| Mái (đỉnh) tháp | Thu nhỏ dần theo tầng, tượng trưng cho thế giới của thần linh. |
Một số tháp quen thuộc: tháp Bà Pô Nagar (Nha Trang), tháp Pô Klông Garai và tháp Pô Rômê (khu vực Ninh Thuận cũ), cụm tháp ở Mỹ Sơn. Ngoài đền tháp, người Chăm còn để lại thành quách và tượng điêu khắc đá, nhưng đền tháp mới là biểu tượng.
Loại trừ phương án sai
- Chùa chiền: gắn nhiều với Phật giáo của người Việt, người Khmer. Người Chăm có Phật viện (như Đồng Dương) nhưng đó là trường hợp riêng, không phải loại hình đặc trưng bằng đền tháp.
- Các phương án như đình làng, nhà sàn, kim tự tháp… (nếu có trong đề): đình làng là của người Việt, kim tự tháp thuộc Ai Cập cổ đại, nhà sàn là nhà ở chứ không phải công trình tôn giáo tiêu biểu.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: Chăm = tháp; Khmer = chùa (và đền Ăng-co); Việt = đình, chùa, làng. Gặp “Chăm” thì nghĩ ngay “tháp gạch đỏ”.
- Lỗi hay gặp: nhầm tháp Chăm với chùa tháp của người Việt, vì cùng có chữ “tháp”. Tháp Chăm là nơi thờ thần, không phải nơi tu hành.
- Lỗi khác: nghĩ tháp Chăm xây bằng đá. Vật liệu chính là gạch nung.
Luyện tập
- Khu di tích Mỹ Sơn của người Chăm được UNESCO công nhận là gì, vào năm nào?
Đáp án: Di sản văn hoá thế giới, năm 1999. - Điền vào chỗ trống: Tháp Chăm được xây chủ yếu bằng vật liệu ______.
Đáp án: gạch nung. - Vì sao nói đền tháp phản ánh đời sống tinh thần của cư dân Champa?
Gợi ý: vì đây là nơi thờ thần, thờ vua được thần hoá, thể hiện tín ngưỡng chịu ảnh hưởng Ấn Độ giáo.
Câu hỏi thường gặp
Loại hình kiến trúc tiêu biểu của người Chăm là gì?
Là đền – tháp, thường gọi là tháp Chăm, xây bằng gạch nung để thờ thần và vua được thần hoá.
Khu đền tháp Chăm nổi tiếng nhất ở đâu?
Là Mỹ Sơn ở Quảng Nam, được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới năm 1999.
Người Chăm có xây chùa không?
Có một số Phật viện như Đồng Dương, nhưng loại hình tiêu biểu và phổ biến nhất vẫn là đền tháp gắn với Ấn Độ giáo.
Tháp Chăm gồm mấy phần?
Thường chia thành ba phần: chân (đế), thân và mái (đỉnh), tượng trưng cho các tầng của thế giới theo quan niệm của người Chăm.