Trả lời nhanh
Người Việt cổ thời Văn Lang – Âu Lạc sống chủ yếu bằng nghề trồng lúa nước, kết hợp chăn nuôi, đánh cá và săn bắt. Họ biết đúc đồng (trống đồng, rìu, giáo, mũi tên), làm gốm, dệt vải. Cơm gạo là thức ăn chính, người ta mặc áo, váy, khố bằng vải gai, tơ tằm và ở nhà sàn mái cong, đi lại nhiều bằng thuyền.
Bối cảnh: người Việt cổ là ai?
“Người Việt cổ” là cách gọi cư dân sinh sống ở vùng châu thổ sông Hồng, sông Mã, sông Cả trong thời kì dựng nước đầu tiên. Đó là thời nhà nước Văn Lang (khoảng thế kỉ VII TCN) và sau đó là Âu Lạc dưới thời An Dương Vương. Trình độ kĩ thuật của họ gắn với nền văn hoá Đông Sơn, nổi tiếng với đồ đồng và trống đồng.
Khi trả lời câu hỏi “đời sống vật chất”, em cần nhớ: vật chất là những gì phục vụ sản xuất và sinh hoạt hằng ngày (làm ra của cải, ăn, mặc, ở, đi lại). Phần lễ hội, phong tục, tín ngưỡng thuộc đời sống tinh thần, đừng ghi lẫn vào.
1. Sản xuất: nghề nông trồng lúa nước là chính
- Trồng trọt: cư dân canh tác lúa nước ở đồng bằng ven sông, tận dụng đất phù sa màu mỡ. Ngoài lúa còn trồng khoai, đậu, bầu, bí, rau và cây ăn quả.
- Công cụ: lưỡi cày, cuốc, thuổng, liềm bằng đồng ngày càng phổ biến, giúp mở rộng diện tích và tăng năng suất. Sức kéo của trâu, bò được dùng trong làm ruộng.
- Chăn nuôi: nuôi trâu, bò, lợn, gà, chó.
- Khai thác tự nhiên: đánh bắt cá tôm ở sông, đầm, biển; săn bắt và hái lượm bổ sung nguồn thức ăn.
2. Các nghề thủ công
| Nghề | Biểu hiện | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Luyện kim, đúc đồng | Đúc rìu, giáo, mũi tên, lưỡi cày, trống đồng, thạp đồng, đồ trang sức | Đạt trình độ cao, là nét đặc trưng của văn hoá Đông Sơn |
| Làm gốm | Nồi, vò, bình, bát… nung bằng lò, hoa văn đơn giản | Phục vụ nấu ăn, đựng và chứa |
| Dệt vải | Dệt vải gai, đay, tơ tằm; trồng dâu nuôi tằm | Đáp ứng nhu cầu mặc |
| Đan lát, chế tác đá, xương | Rổ, rá, thuyền nan, đồ trang sức | Đồ dùng hằng ngày |
Nghề đúc đồng là nổi bật nhất: nhờ có công cụ và vũ khí bằng đồng mà sản xuất phát triển, đồng thời quân đội cũng mạnh hơn, giúp bảo vệ nhà nước non trẻ.
3. Ăn, mặc, ở, đi lại
Ăn uống
Lương thực chính là gạo, gồm cả gạo tẻ và gạo nếp, nấu cơm, đồ xôi, làm bánh (sau này gắn với truyền thuyết bánh chưng, bánh giầy). Thức ăn gồm rau, củ, quả, thịt, cá và các loại thuỷ sản; người ta biết làm mắm, muối cà, dùng gia vị như gừng. Họ có tục ăn trầu.
Mặc và trang sức
Nam thường đóng khố, nữ mặc váy và áo xẻ giữa, có thể quấn thêm yếm; mùa lạnh dùng áo dày hơn. Tóc búi hoặc cắt ngắn, cũng có người xăm mình. Họ đeo vòng tay, khuyên tai, hạt chuỗi bằng đá, đồng, thuỷ tinh.
Nơi ở
Nhà làm bằng tre, gỗ, nứa, lá, thường là nhà sàn mái cong hoặc mái tròn. Nhà sàn giúp tránh ẩm thấp, ngập lụt và thú dữ. Nhiều nhà quây quần thành làng, chạ ở ven sông, gò đất cao.
Đi lại
Vùng sông nước nên thuyền là phương tiện quen thuộc; hình thuyền được khắc trên trống đồng. Trên bộ có đi bộ, dùng voi, ngựa trong một số hoạt động.
Sơ đồ ghi nhớ
- Sản xuất: lúa nước → chăn nuôi → đánh cá.
- Thủ công: đúc đồng → gốm → dệt.
- Sinh hoạt: ăn cơm – mặc khố, váy – ở nhà sàn – đi thuyền.
Mẹo nhớ: “Lúa – Đồng – Gốm – Vải; Cơm – Áo – Sàn – Thuyền”.
Bài mẫu trả lời ngắn gọn
Đời sống vật chất của người Việt cổ khá phong phú. Nghề chính là trồng lúa nước, kèm trồng rau, đậu, khoai, nuôi trâu bò lợn gà và đánh cá. Các nghề thủ công như đúc đồng, làm gốm, dệt vải phát triển, tiêu biểu là trống đồng và công cụ bằng đồng. Họ ăn cơm gạo, rau, cá, mặc áo váy bằng vải gai, tơ tằm, ở nhà sàn và đi lại bằng thuyền trên sông nước.
Lỗi sai thường gặp
- Ghi lễ hội, tục thờ cúng vào đời sống vật chất (đúng ra là đời sống tinh thần).
- Nhầm nghề chính: nông nghiệp trồng lúa nước là chủ đạo, không phải chăn nuôi hay buôn bán.
- Nói người Việt cổ dùng đồ sắt là chủ yếu: giai đoạn này đồng là nổi bật; sắt mới xuất hiện dần về sau.
- Bỏ sót tác dụng của đồ đồng đối với sản xuất và bảo vệ đất nước.
Luyện tập
- Vì sao nhà sàn phù hợp với người Việt cổ?
Đáp án: vì họ ở vùng sông nước, nhiều mưa, ẩm và lụt; nhà sàn thoáng mát, tránh ngập, tránh thú dữ, làm từ vật liệu sẵn có (tre, gỗ, lá). - Kể tên ba loại công cụ bằng đồng dùng trong nông nghiệp.
Đáp án: lưỡi cày, cuốc (hoặc thuổng), liềm. - Nghề thủ công nào tiêu biểu nhất? Vì sao?
Đáp án: đúc đồng, vì tạo ra trống đồng, công cụ, vũ khí, thể hiện trình độ kĩ thuật cao của văn hoá Đông Sơn.
Câu hỏi thường gặp
Nghề chính của người Việt cổ là gì?
Nghề chính là trồng lúa nước ở các vùng đồng bằng ven sông, bên cạnh đó là chăn nuôi, đánh cá, săn bắt và hái lượm.
Người Việt cổ ăn gì?
Gạo (tẻ và nếp) là lương thực chính, ăn cùng rau, củ, quả, thịt, cá và các sản phẩm thuỷ sản; họ còn biết làm mắm, muối cà và ăn trầu.
Người Việt cổ ở nhà như thế nào?
Họ ở nhà sàn làm bằng tre, gỗ, nứa, lá, mái cong hoặc mái tròn, nhằm tránh ẩm, ngập lụt và thú dữ.
Hiện vật nổi bật của đời sống vật chất người Việt cổ là gì?
Trống đồng Đông Sơn cùng các công cụ, vũ khí bằng đồng như rìu, giáo, mũi tên, lưỡi cày là hiện vật nổi bật.