Trả lời nhanh
“Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài” là đoạn trích hồi V của vở bi kịch Vũ Như Tô (Nguyễn Huy Tưởng). Đoạn trích dựng lên tình huống kịch căng thẳng khi quân nổi loạn tràn vào kinh thành, làm bộc lộ xung đột giữa lí tưởng nghệ thuật cao siêu của Vũ Như Tô với lợi ích thiết thân của nhân dân. Từ đó tác giả đặt ra câu hỏi lớn về mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống.
Giới thiệu nhanh về tác giả, tác phẩm
Nguyễn Huy Tưởng (1912 – 1960) là nhà văn, nhà viết kịch có nhiều tác phẩm lịch sử nổi tiếng. Vở kịch Vũ Như Tô viết về kiến trúc sư tài hoa Vũ Như Tô được vua Lê Tương Dực giao xây Cửu Trùng Đài. Công trình tiêu tốn sức dân khiến lòng người oán giận, dẫn đến cuộc nổi loạn. Đoạn trích kể lại những phút cuối của Cửu Trùng Đài và số phận người xây dựng nó.
Trước khi đọc
Phải chăng giá trị của nghệ thuật là ở chỗ nó có ích cho đời sống?
Gợi ý: Nghệ thuật chân chính nâng đỡ tâm hồn, nuôi dưỡng cái đẹp và gửi gắm những thông điệp nhân văn nên có ích cho đời sống. Tuy nhiên, giá trị nghệ thuật còn ở chính cái đẹp tự thân. Em có thể nêu quan điểm của mình, miễn có lí lẽ và dẫn chứng cụ thể.
Gợi ý trả lời các câu hỏi khi đọc
- Thái độ của nhân vật qua lời thoại, hành động: Vũ Như Tô bình tĩnh, tin mình không có tội nên không chịu chạy trốn; Đan Thiềm lo lắng, hối thúc ông thoát thân để giữ lại người tài.
- Tình huống kịch ở lớp I: Cửu Trùng Đài làm dân đói khổ, quốc khố hao hụt; lòng dân oán giận, nhưng Vũ Như Tô vẫn chưa nhận ra nguy cơ cho mình.
- Chỉ dẫn sân khấu: tiếng quân reo, tiếng trống, tiếng ngựa hí gợi bối cảnh nhân dân nổi dậy, tạo không khí dồn dập.
- Các lớp sau: phe Trịnh Duy Sản làm phản, vua chết; Nguyễn Hoằng Dụ kéo quân đốt phá kinh thành, thợ xây quá nửa theo quân nổi loạn.
- Hành động cung nữ, quân sĩ: cung nữ van xin, đổ lỗi cho người khác; quân sĩ buộc tội Vũ Như Tô vì nỗi đau của nhân dân.
- Khi Cửu Trùng Đài cháy: Vũ Như Tô đau đớn, xót xa như mất đi đứa con tinh thần của mình.
Trả lời câu hỏi sau khi đọc
Câu 1. Tóm tắt các sự kiện chính và nhận xét diễn biến
Đan Thiềm khuyên Vũ Như Tô trốn đi nhưng ông không nghe. Phe phản loạn đưa tin vua chết, quân nổi dậy đốt phá. Vũ Như Tô bị quân nổi loạn bắt giữ, còn Cửu Trùng Đài bị thiêu cháy. Diễn biến dồn dập, tình thế đảo chiều nhanh và đẩy nhân vật vào bi kịch.
Câu 2. Tình huống kịch
Đó là tình huống người nghệ sĩ bị quần chúng và quân nổi loạn coi là kẻ có tội trong khi anh ta tin mình làm vì cái đẹp. Trước tình huống này, Đan Thiềm thức thời, lo giữ người tài, còn Vũ Như Tô cứng cỏi, tin vào lí tưởng nên bình thản đón nhận số phận.
Câu 3. Xung đột chính
Xung đột chính là mâu thuẫn giữa khát vọng sáng tạo cái đẹp muôn đời của Vũ Như Tô và nhu cầu sống, quyền lợi của nhân dân lao động. Ta nhận ra nó qua lời thoại đối lập: một bên nhắc đến công trình vĩ đại, một bên nhắc đến cảnh mẹ mất con, vợ mất chồng.
Câu 4. Diễn biến tâm trạng Vũ Như Tô
Ban đầu ông bình tĩnh, tin mình vô tội. Khi bị vây bắt, ông kiên định bảo vệ lẽ phải. Đến lúc thấy Cửu Trùng Đài cháy, ông hụt hẫng, đau đớn, tiếc nuối. Từ tự tin đến tuyệt vọng là con đường dẫn tới bi kịch.
Câu 5. Ý nghĩa hình tượng Cửu Trùng Đài
Cửu Trùng Đài là kết tinh của tài năng và khát vọng cái đẹp, nhưng cũng là gánh nặng lên đầu dân. Những phản ứng khác nhau của các nhân vật cho thấy mỗi người nhìn nó theo một cách: người thấy cái đẹp, kẻ thấy tội ác. Em có thể nêu suy nghĩ riêng của mình, như tiếc cho nghệ thuật nhưng thông cảm với dân.
Câu 6. Nghệ thuật và cuộc sống, lí tưởng và thực tế
Vở kịch gợi ra rằng nghệ thuật không thể tách rời đời sống. Cái đẹp chỉ thật sự có giá trị khi gắn với hạnh phúc của con người. Đồng thời, người sáng tạo cũng cần được trân trọng, không thể phá huỷ cái đẹp bằng sự cực đoan.
Nội dung và nghệ thuật cần nhớ
- Nội dung: thể hiện bi kịch của Vũ Như Tô và Đan Thiềm, đặt ra vấn đề mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống.
- Nghệ thuật: xung đột kịch gay gắt, lời thoại giàu tính hành động, chỉ dẫn sân khấu tạo không khí, nhân vật có chiều sâu tâm lí.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Kết luận một chiều: chỉ trách Vũ Như Tô hoặc chỉ trách quân nổi loạn. Cần nhìn cả hai phía trong thế đối lập.
- Nhầm đây là truyện, vì thế bỏ qua lời thoại và chỉ dẫn sân khấu.
- Không dẫn chứng bằng chi tiết cụ thể trong đoạn trích.
Luyện tập
- Nêu hai điểm khác nhau trong thái độ của Đan Thiềm và Vũ Như Tô. Gợi ý: Đan Thiềm thực tế, lo giữ tính mạng người tài; Vũ Như Tô bình thản, bảo vệ lí tưởng.
- Viết 3 đến 4 câu nêu cảm nhận về cảnh Cửu Trùng Đài cháy. Gợi ý: Nhấn vào sự đau xót của người nghệ sĩ và nỗi day dứt của người đọc.
Xem thêm: Bố cục bài Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài, Tóm tắt Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài và Soạn văn 11 Kết nối tri thức.
Câu hỏi thường gặp
Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài trích từ tác phẩm nào?
Trích từ hồi V của vở bi kịch Vũ Như Tô của nhà văn Nguyễn Huy Tưởng.
Xung đột chính trong đoạn trích là gì?
Là mâu thuẫn giữa lí tưởng nghệ thuật cao siêu của Vũ Như Tô và lợi ích thiết thân, trực tiếp của nhân dân.
Hình tượng Cửu Trùng Đài có ý nghĩa gì?
Cửu Trùng Đài tượng trưng cho khát vọng cái đẹp và tài năng sáng tạo, nhưng đồng thời là gánh nặng cho dân nên gây ra bi kịch.
Đan Thiềm có vai trò gì trong đoạn trích?
Đan Thiềm là người hiểu và trân trọng tài năng Vũ Như Tô, luôn lo lắng, khuyên ông thoát thân để giữ lại người tài.