GDCD 8 Bài 6 Cánh diều: Phòng, chống bạo lực gia đình

Trả lời nhanh

Bài 6 GDCD 8 (Cánh diều) giúp em nhận biết bốn nhóm hành vi bạo lực gia đình (thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế), hiểu tác hại với cá nhân, gia đình, xã hội, nắm quy định pháp luật và biết cách phòng ngừa, ứng phó. Nguyên tắc cốt lõi: bạo lực gia đình không phải “chuyện riêng”, ai chứng kiến cũng có trách nhiệm ngăn chặn và báo tin.

Bài giải dưới đây đi theo đúng thứ tự các mục trong sách: Mở đầu, Khám phá, Luyện tập và Vận dụng. Với những câu hỏi dựa vào hình ảnh hoặc tình huống trong sách, thầy cô nêu cách làm và đáp án mẫu để em đối chiếu với hình của mình. Em nên tự trả lời trước rồi mới so sánh.

Tóm tắt kiến thức trọng tâm của Bài 6

Bạo lực gia đình là hành vi cố ý của một thành viên gia đình gây tổn hại hoặc có khả năng gây tổn hại về thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế đối với thành viên khác trong gia đình.
Tác hại: làm người bị hại tổn thương thân thể và tinh thần, đẩy hạnh phúc gia đình đến chỗ rạn nứt, ảnh hưởng trật tự an toàn xã hội.
Pháp luật: Nhà nước nghiêm cấm mọi hành vi bạo lực gia đình; người vi phạm tuỳ mức độ có thể bị xử phạt hành chính, kỉ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, gây thiệt hại thì phải bồi thường. Luật hiện hành là Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 (có hiệu lực từ 01/7/2023).
Phòng ngừa và ứng phó: xây dựng gia đình hoà thuận, hiểu biết pháp luật; khi gặp bạo lực thì bình tĩnh, tránh xa nguồn nguy hiểm, nhờ người tin cậy, báo cơ quan chức năng.

Mở đầu trang 34

Nêu ca dao, tục ngữ, châm ngôn về sự hoà thuận và hạnh phúc gia đình

Câu hỏi chi tiết xem tại Mở đầu trang 34 GDCD 8. Em có thể kể:

Anh em như thể tay chân, rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần.
Thuận vợ thuận chồng, tát biển Đông cũng cạn.
Công cha như núi Thái Sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
Anh em thuận hoà là nhà có phúc.
Gia hoà vạn sự hưng (nhà hoà thuận thì mọi việc đều thịnh vượng).

Rút ra: hạnh phúc gia đình được xây bằng sự yêu thương, tôn trọng và chia sẻ; bạo lực là điều đi ngược lại tất cả những giá trị đó.

1. Hình thức và tác hại của bạo lực gia đình

Khám phá trang 36 (câu 1): Hình thức và tác hại trong từng trường hợp

Xem thêm: Khám phá trang 36 GDCD 8 – hình thức và tác hại.

Trường hợp	Hành vi nổi bật	Hình thức	Tác hại
1	Anh A đánh, mắng vợ; viết thư nặc danh hạ thấp danh dự, nhân phẩm của vợ	Thể chất và tinh thần	Vợ đau đớn, tổn thương tâm lí; hạnh phúc gia đình có nguy cơ tan vỡ
2	Chị B ép chồng giao toàn bộ thu nhập	Kinh tế (kiểm soát, cưỡng ép về tài chính)	Chồng bị áp lực, mất tự chủ; không khí gia đình căng thẳng
3	K đập phá đồ đạc trong nhà	Phá hoại tài sản (thuộc bạo lực kinh tế), kèm gây sợ hãi về tinh thần	Bố mẹ buồn phiền, gia đình thiệt hại tài sản
4	Chị T bị chồng ép sinh thêm con thứ ba	Tình dục / cưỡng ép về sức khoẻ sinh sản	Sức khoẻ và tinh thần chị T bị ảnh hưởng

Mẹo nhớ bốn nhóm hình thức: “Thân – Tâm – Tình – Tiền” (thể chất, tinh thần, tình dục, kinh tế). Gặp tình huống, em gạch chân từ khoá hành động rồi xếp vào nhóm.

Khám phá trang 36 (câu 2): Tác hại với cá nhân, gia đình, xã hội

Xem thêm: Tác hại của bạo lực gia đình.

Cá nhân: thương tích, tàn tật, thậm chí tử vong; hoảng sợ, trầm cảm, mặc cảm; trẻ em sống trong bạo lực dễ học kém, tự ti, có thể bắt chước hành vi bạo lực.
Gia đình: tình cảm rạn nứt, mất lòng tin, dẫn tới li hôn, con cái thiếu mái ấm.
Xã hội: mất trật tự an toàn, tốn chi phí y tế – pháp lí, là một nguyên nhân dẫn tới tệ nạn xã hội và tội phạm.

Lỗi hay gặp: chỉ viết “làm người bị đánh đau” mà quên tác hại tinh thần và tác hại với xã hội. Muốn đủ ý, luôn trả lời theo ba tầng: cá nhân – gia đình – xã hội.

2. Quy định pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình

Khám phá trang 38 (câu 1): Hành vi vi phạm pháp luật trong hai trường hợp

Xem thêm: Hành vi vi phạm pháp luật.

Trường hợp 1: vợ anh Q theo dõi, tra hỏi, đay nghiến gây áp lực tâm lí lên chồng là bạo lực tinh thần; người đồng nghiệp xúi giục cũng vi phạm vì đã kích động người khác thực hiện hành vi bạo lực gia đình.
Trường hợp 2: chồng chị H đánh, mắng vợ con; đồng thời ngăn cản, đe doạ người hàng xóm định báo với cơ quan chức năng. Hành vi cản trở, trả thù người tố giác cũng bị pháp luật nghiêm cấm.

Điểm cần chú ý: pháp luật không chỉ xử người trực tiếp đánh đập mà còn xử cả người xúi giục, cản trở việc ngăn chặn, trả thù người tố cáo.

Khám phá trang 38 (câu 2): Một số quy định khác

Xem thêm: Quy định khác của pháp luật. Em có thể nêu:

Mọi cá nhân có trách nhiệm thực hiện pháp luật về phòng, chống bạo lực gia đình; khi biết có bạo lực phải kịp thời ngăn chặn và thông báo cho cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền.
Người vi phạm tuỳ tính chất, mức độ mà bị xử phạt vi phạm hành chính, xử lí kỉ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Nạn nhân được bảo vệ, hỗ trợ (chăm sóc y tế, tư vấn tâm lí, nơi ở tạm thời); người tố giác được bảo vệ bí mật và an toàn.

Lưu ý: sách có thể dẫn điều luật theo văn bản đang áp dụng khi biên soạn. Khi làm bài, em ghi nội dung quy định là chính; chỉ nêu số điều khi chắc chắn theo đúng sách em đang học.

3. Phòng ngừa và ứng phó với bạo lực gia đình

Khám phá trang 39 (câu 1): Các nhân vật trong hình đã làm gì để phòng ngừa?

Xem thêm: Khám phá trang 39 – các nhân vật trong hình. Em quan sát từng hình, mô tả nhân vật đang làm gì, rồi xếp vào các nhóm biện pháp phòng ngừa quen thuộc: trò chuyện, chia sẻ để hiểu nhau; tìm hiểu và phổ biến pháp luật; tham gia truyền thông, sinh hoạt cộng đồng; hoà giải mâu thuẫn từ sớm.

Khám phá trang 39 (câu 2): Kể thêm việc làm phòng ngừa

Xem thêm: Kể thêm việc làm phòng ngừa.

Dành thời gian ăn cơm chung, trò chuyện, lắng nghe nhau.
Giải quyết bất đồng bằng đối thoại, không dùng lời lẽ xúc phạm hay vũ lực.
Không rượu chè, cờ bạc, sử dụng chất kích thích gây mất kiểm soát.
Tìm hiểu pháp luật, tham gia tuyên truyền ở trường, khu dân cư.
Chia sẻ việc nhà, tôn trọng quyền và ý kiến của mọi thành viên, kể cả trẻ em.

Khám phá trang 40 (câu 1): Người bị bạo lực đã ứng phó ra sao?

Xem thêm: Khám phá trang 40 – người bị bạo lực. Hãy đọc từng trường hợp, ghi lại hành động của nhân vật như: tìm cách tránh xa nguy hiểm, kể với người thân tin cậy, nhờ hàng xóm hoặc tổ chức đoàn thể giúp đỡ, trình báo công an, đi khám và lưu bằng chứng. Sau đó nhận xét hành động nào là phù hợp.

Khám phá trang 40 (câu 2): Người chứng kiến có thể làm gì?

Xem thêm: Người chứng kiến bạo lực gia đình.

Nếu an toàn, lên tiếng ngăn cản hoặc nhờ người lớn, hàng xóm can thiệp.
Không tự mình lao vào nơi nguy hiểm khi người gây bạo lực đang mất kiểm soát hoặc cầm hung khí; gọi ngay công an (113), cấp cứu (115) nếu có người bị thương.
Trẻ em có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, báo cho thầy cô, chính quyền.
Hỗ trợ, an ủi nạn nhân, không phán xét, không bàn tán.

Luyện tập

Luyện tập 1 (trang 41): Hình thức và tác hại của các hành vi

Xem thêm: Luyện tập 1 trang 41. Với mỗi hành vi, em làm theo ba bước: (1) xác định hành động chính; (2) xếp vào nhóm thể chất / tinh thần / tình dục / kinh tế; (3) nêu tác hại theo ba tầng cá nhân – gia đình – xã hội. Ví dụ tự đặt: con trai thường xuyên chửi bới, quát tháo ông bà → bạo lực tinh thần; làm ông bà sợ hãi, suy sụp; gia đình mất kính trên nhường dưới; làm xấu đi nếp sống văn minh ở cộng đồng.

Luyện tập 2 (trang 41): Hành vi nào thực hiện đúng, hành vi nào vi phạm quy định pháp luật?

Xem thêm: Luyện tập 2 trang 41. Cách phân loại:

Thực hiện đúng quy định	Vi phạm quy định
Báo công an khi thấy hàng xóm bị đánh; khuyên can, hoà giải; tuyên truyền pháp luật; hỗ trợ nạn nhân	Đánh đập, chửi mắng, cô lập người thân; che giấu, bao che; đe doạ người tố giác; xúi giục bạo lực; cho rằng “chuyện nhà thì kệ”

Lưu ý: im lặng, làm ngơ khi biết có bạo lực chưa phải là thực hiện đúng trách nhiệm mà pháp luật yêu cầu.

Luyện tập 3 (trang 42): Cách ứng phó trong các tình huống

Xem thêm: Luyện tập 3 trang 42. Với tình huống bạn D (13 tuổi) bị bố ép làm việc nặng nhọc để lấy tiền cho bố uống rượu hằng ngày:

Nhận diện: đây là bạo lực gia đình (xâm hại sức khoẻ, bóc lột sức lao động của trẻ em, ảnh hưởng việc học).
D nên làm: không đối đầu khi bố đang say; kể với mẹ, ông bà, cô chú hoặc thầy cô chủ nhiệm; nếu bị đánh hoặc ép buộc kéo dài thì gọi 111 hoặc nhờ trường, chính quyền địa phương can thiệp.
Người xung quanh: hàng xóm, bạn bè động viên D, báo cho tổ dân phố hoặc công an xã; nhờ Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên hỗ trợ khuyên bảo, giúp bố cai rượu.

Với các tình huống còn lại trong sách, em áp dụng chuỗi: giữ an toàn → nói với người tin cậy → báo cơ quan có thẩm quyền → lưu bằng chứng → tìm hỗ trợ tâm lí, y tế.

Luyện tập 4 (trang 42): Tranh biện về quan niệm “Chuyện nhà, đóng cửa bảo nhau”

Xem thêm: Luyện tập 4 trang 42. Thái độ đúng: không đồng tình nếu “chuyện nhà” là hành vi bạo lực.

Phần đúng của quan niệm: những mâu thuẫn nhỏ, bất đồng đời thường nên tự giải quyết bằng đối thoại, giữ gìn thể diện gia đình.
Phần sai: dùng câu này để che đậy đánh đập, chửi bới, ép buộc. Bạo lực gia đình là vi phạm pháp luật, ảnh hưởng đến quyền con người; im lặng làm nạn nhân chịu đựng lâu hơn.
Dẫn chứng: luật quy định mọi người có trách nhiệm ngăn chặn, thông báo; nhiều vụ việc nghiêm trọng bắt đầu từ những lần “nhịn cho yên chuyện”.
Kết luận: giữ hoà khí là cần thiết, nhưng khi có bạo lực thì phải lên tiếng.

Vận dụng

Vận dụng 1 (trang 42): Đoạn văn về tác hại của bạo lực gia đình

Xem thêm: Vận dụng 1 trang 42. Đoạn văn tham khảo:

“Theo em, bạo lực gia đình để lại những vết thương rất khó lành. Người bị đánh đập chịu đau đớn thể xác, còn nỗi sợ hãi và mặc cảm có thể ám ảnh họ nhiều năm. Trẻ em lớn lên trong những cuộc cãi vã, đòn roi dễ trở nên nhút nhát hoặc cũng có hành vi bạo lực. Gia đình mất đi tiếng cười, tình thân rạn nứt, thậm chí tan vỡ. Rộng hơn, xã hội phải gánh thêm gánh nặng về trật tự và chi phí. Vì vậy, mỗi chúng ta cần nói không với bạo lực và lên tiếng khi thấy người khác bị hại.”

Vận dụng 2 (trang 42): Sản phẩm tuyên truyền phê phán bạo lực gia đình

Xem thêm: Vận dụng 2 trang 42. Em có thể chọn một trong các dạng: áp phích, tranh vẽ, clip ngắn, bài thuyết trình, tiểu phẩm. Gợi ý áp phích:

Thông điệp: “Gia đình là nơi yêu thương, không phải nơi gây tổn thương.”
Hình ảnh: bàn tay giơ lên được thay bằng bàn tay nắm lấy tay người thân.
Thông tin hữu ích: số 111 (bảo vệ trẻ em), 113 (công an).
Bố cục: một dòng khẩu hiệu lớn, hình minh hoạ rõ ràng, màu sắc hài hoà, chữ dễ đọc.

Bài luyện tập thêm (có đáp án)

Bạn M bị anh trai cầm điện thoại của M ném xuống đất vỡ vì giận. Đây là hình thức bạo lực nào?
Đáp án: phá hoại tài sản (bạo lực kinh tế) và gây sợ hãi tinh thần. M nên kể với bố mẹ, tránh cãi lại khi anh đang nóng giận.
Bà Lan nghe tiếng đánh đập nhà bên nhưng nghĩ “chuyện nhà người ta”. Việc làm đó đúng không?
Đáp án: chưa đúng. Pháp luật quy định mọi người có trách nhiệm kịp thời ngăn chặn và thông báo; bà nên báo tổ dân phố hoặc công an.
Nêu ba việc em làm được ở tuổi học sinh để góp phần phòng ngừa bạo lực gia đình.
Gợi ý: cư xử lễ phép, chia sẻ việc nhà; giải quyết xích mích với anh chị em bằng lời nói; tham gia tuyên truyền ở lớp, trường.

Lỗi sai thường gặp khi làm bài

Nhầm bạo lực với “dạy dỗ con”: đánh đập, chửi mắng nặng nề không phải biện pháp giáo dục hợp pháp.
Chỉ nghĩ nạn nhân là phụ nữ, trẻ em; thực tế nam giới, người cao tuổi cũng có thể là nạn nhân (như trường hợp anh Q).
Quên nêu người xúi giục, cản trở tố giác cũng vi phạm pháp luật.
Liệt kê cách ứng phó nhưng không nhấn mạnh yếu tố an toàn là ưu tiên số một.

Tài liệu cùng Bài 6 và các bài khác

Lý thuyết GDCD 8 Bài 6 (Cánh diều)
Sách bài tập GDCD 8 Bài 6 (Cánh diều)
15 câu trắc nghiệm GDCD 8 Bài 6 (Cánh diều)
Bài 5: Bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên
Bài 7: Xác định mục tiêu cá nhân
Giải SGK Giáo dục công dân 8 – Cánh diều (trang tổng hợp)

Cùng chuyên đề: Mục lục khác cùng môn, lớp: Giải SGK GDCD 8 Kết nối tri thức: Soạn đủ 10 bài, mục lục chi tiết; Đề thi GDCD lớp 8 có đáp án: đề cương và bộ đề cả 3 bộ sách.

Câu hỏi thường gặp

Bạo lực gia đình gồm những hình thức nào?

Thường chia thành bốn nhóm: bạo lực thể chất (đánh đập, hành hạ), tinh thần (chửi mắng, đe doạ, xúc phạm, cô lập), tình dục (cưỡng ép quan hệ, ép sinh con) và kinh tế (kiểm soát tiền bạc, phá hoại tài sản, ép lao động).

Học sinh bị bạo lực gia đình nên làm gì?

Ưu tiên giữ an toàn, tránh đối đầu với người đang mất kiểm soát. Sau đó kể cho người lớn tin cậy như ông bà, cô chú, thầy cô; có thể gọi Tổng đài 111 hoặc báo công an. Nếu bị thương thì đi khám và lưu lại bằng chứng.

Chứng kiến hàng xóm bị bạo lực có phải can thiệp không?

Có. Pháp luật quy định mọi cá nhân có trách nhiệm kịp thời ngăn chặn và thông báo cho cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền. Cần chú ý an toàn bản thân và có thể gọi 113 hoặc báo tổ dân phố.

Người có hành vi bạo lực gia đình bị xử lí thế nào?

Tuỳ tính chất, mức độ mà bị xử phạt vi phạm hành chính, xử lí kỉ luật hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.