Trả lời nhanh
Muốn vẽ hình chiếu vuông góc từ hình chiếu trục đo, em quan sát vật thể theo ba hướng: nhìn từ trước được hình chiếu đứng, nhìn từ trên được hình chiếu bằng, nhìn từ trái được hình chiếu cạnh. Sau đó đặt ba hình đúng vị trí, giữ các kích thước tương ứng bằng nhau và dùng đúng nét liền, nét đứt.
Đề bài kiểu “vẽ hình chiếu vuông góc của vật thể có hình chiếu trục đo cho trong hình” xuất hiện ở phần thực hành môn Công nghệ (Vẽ kĩ thuật). Hình vẽ của từng sách khác nhau, nên bài này hướng dẫn cách làm chung, minh hoạ bằng một vật thể tự đặt. Em chỉ cần thay vật thể trong hình của đề vào các bước là làm được.
Ôn nhanh: ba hình chiếu và vị trí của chúng
| Hình chiếu | Hướng nhìn | Vị trí trên bản vẽ | Thể hiện |
|---|---|---|---|
| Hình chiếu đứng | Từ trước ra sau | Góc trên bên trái | Chiều dài, chiều cao |
| Hình chiếu bằng | Từ trên xuống | Ngay dưới hình chiếu đứng | Chiều dài, chiều rộng |
| Hình chiếu cạnh | Từ trái sang phải | Bên phải hình chiếu đứng | Chiều rộng, chiều cao |
Ba quy tắc “bằng nhau”: đứng và bằng cùng chiều dài; đứng và cạnh cùng chiều cao; bằng và cạnh cùng chiều rộng.
Quy trình 5 bước vẽ hình chiếu vuông góc
- Chọn hướng nhìn từ trước. Trong hình chiếu trục đo, xác định mặt nào là mặt trước, mặt nào là mặt trên, mặt nào là bên trái. Nên chọn mặt trước là mặt có nhiều chi tiết nhất.
- Đọc kích thước. Ghi ra giấy nháp chiều dài, chiều rộng, chiều cao của khối lớn nhất, rồi của từng phần cắt khuyết hay phần nhô ra.
- Vẽ hình chiếu đứng trước. Vẽ khung bao ngoài, sau đó thêm các đường chia mặt.
- Vẽ hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh. Dùng đường gióng mảnh: gióng thẳng đứng từ hình đứng xuống hình bằng; gióng ngang từ hình đứng sang hình cạnh.
- Kiểm tra và tô nét. Cạnh nhìn thấy vẽ nét liền đậm, cạnh bị che khuất vẽ nét đứt, đường tâm vẽ nét chấm gạch, đường gióng vẽ nét liền mảnh.
Ví dụ minh hoạ (vật thể tự đặt)
Giả sử vật thể là một khối chữ L: tấm đế dài 60, rộng 40, cao 15; phía sau đế có một thành đứng dài 60, dày 15, cao tổng cộng 50 (đơn vị mm). Ba hình chiếu được vẽ như sau.
- Hình chiếu đứng: hình chữ nhật 60 × 50. Thành đứng ở phía sau nhưng mặt trước của nó cao hơn đế, nên có một đường nằm ngang ở độ cao 15 (nét liền, vì nhìn thấy).
- Hình chiếu bằng: hình chữ nhật 60 × 40. Có một đường ngang cách mép sau 15, là chỗ thành đứng gặp mặt trên của đế.
- Hình chiếu cạnh: hình chữ L, rộng 40, cao 50. Thành đứng nằm ở bên trái (phía sau vật), đế nằm dưới cùng.
Mẹo nhớ và lỗi hay gặp
- Mẹo nhớ hướng: ở hình bằng, phần dưới là phía trước vật thể; ở hình cạnh, phần bên phải là phía trước vật thể. Mặt sau luôn nằm xa hình đứng nhất.
- Lỗi 1: đặt ngược trước – sau. Vẽ thành đứng ở phía trước trên hình bằng thay vì phía sau.
- Lỗi 2: bỏ sót đường ngang trên hình đứng. Mỗi bậc, mỗi mặt chênh nhau đều tạo ra một đường trên hình chiếu.
- Lỗi 3: lệch kích thước giữa các hình. Em dùng đường gióng để các hình thẳng hàng với nhau.
- Lỗi 4: quên nét đứt cho lỗ, rãnh hoặc cạnh bị che khuất.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Khối hộp chữ nhật dài 50, rộng 30, cao 20. Hình dạng và kích thước ba hình chiếu là gì?
Đáp án: Cả ba đều là hình chữ nhật: hình đứng 50 × 20, hình bằng 50 × 30, hình cạnh 30 × 20.
Bài 2. Hình trụ đường kính đáy 20, cao 40, đặt đáy nằm ngang. Vẽ ba hình chiếu.
Đáp án: Hình đứng và hình cạnh là hai hình chữ nhật 20 × 40 (nên nhớ vẽ thêm đường trục chấm gạch); hình bằng là hình tròn đường kính 20.
Bài 3. Hình nón đường kính đáy 30, cao 40, đáy nằm ngang. Các hình chiếu có dạng gì?
Đáp án: Hình đứng và hình cạnh là tam giác cân đáy 30, cao 40; hình bằng là hình tròn đường kính 30 (có tâm là đỉnh nón).
Cách áp dụng với hình 6 trong sách của em
Em hãy làm lần lượt: gọi tên các khối cơ bản tạo nên vật thể (hộp, trụ, nón, lăng trụ…); ghi kích thước từng khối; vẽ hình đứng; gióng sang hai hình còn lại; cuối cùng tô nét. Làm theo thứ tự này thì dù vật thể phức tạp đến đâu cũng chia nhỏ được thành các bước dễ làm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phải vẽ hình chiếu đứng trước?
Hình chiếu đứng là hình chính, chứa chiều dài và chiều cao. Hai hình còn lại được gióng ra từ hình này nên vẽ nó trước sẽ giúp các hình thẳng hàng và đúng kích thước.
Khi nào dùng nét đứt trên hình chiếu?
Nét đứt dùng cho các cạnh, đường bao bị che khuất, ví dụ lỗ khoét hoặc rãnh nằm bên trong vật thể không nhìn thấy từ hướng chiếu.
Hình chiếu cạnh đặt ở đâu so với hình chiếu đứng?
Hình chiếu cạnh đặt bên phải hình chiếu đứng và cùng độ cao với nó, còn hình chiếu bằng đặt ngay phía dưới hình chiếu đứng.
Ba hình chiếu liên hệ với nhau về kích thước thế nào?
Hình đứng và hình bằng cùng chiều dài, hình đứng và hình cạnh cùng chiều cao, hình bằng và hình cạnh cùng chiều rộng.