Trả lời nhanh
Hình chiếu vuông góc là hình biểu diễn nhận được trên mặt phẳng chiếu khi chiếu vật thể bằng các tia chiếu song song với nhau và vuông góc với mặt phẳng đó. Khi đổi phương pháp góc chiếu, hình chiếu đứng vẫn làm chuẩn, nhưng hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh bị đổi chỗ: góc thứ nhất đặt hình bằng ở dưới, hình cạnh bên phải; góc thứ ba đặt hình bằng ở trên, hình cạnh bên trái.
Hình chiếu vuông góc là gì?
Muốn vẽ một vật thể ba chiều lên tờ giấy phẳng, ta “chiếu” vật đó lên một mặt phẳng. Nếu các tia chiếu song song với nhau và đều vuông góc với mặt phẳng chiếu thì hình thu được gọi là hình chiếu vuông góc.
Ưu điểm của phép chiếu này là giữ nguyên hình dạng và kích thước thật của những mặt vật thể song song với mặt phẳng chiếu. Vì vậy bản vẽ kỹ thuật (chi tiết máy, nhà cửa, khuôn đúc…) dùng hình chiếu vuông góc để người thợ đọc và đo kích thước chính xác.
Một hình chiếu chưa đủ để biết vật dài, rộng, cao bao nhiêu (ví dụ nhìn chính diện không biết vật dày thế nào). Do đó ta dùng nhiều hình chiếu cùng lúc.
Ba mặt phẳng chiếu và ba hình chiếu cơ bản
| Mặt phẳng chiếu | Hướng nhìn | Hình chiếu thu được | Cho biết kích thước |
|---|---|---|---|
| Mặt phẳng chiếu đứng | Từ trước ra sau | Hình chiếu đứng | Chiều dài và chiều cao |
| Mặt phẳng chiếu bằng | Từ trên xuống | Hình chiếu bằng | Chiều dài và chiều rộng |
| Mặt phẳng chiếu cạnh | Từ trái sang phải | Hình chiếu cạnh | Chiều rộng và chiều cao |
Ba mặt phẳng này vuông góc với nhau từng đôi một. Muốn có bản vẽ phẳng, người ta xoay mặt phẳng bằng và mặt phẳng cạnh về cùng mặt phẳng với mặt phẳng đứng. Cách xoay và vị trí vật thể so với các mặt phẳng chính là điểm khác nhau giữa hai phương pháp góc chiếu.
Hai phương pháp góc chiếu
- Góc chiếu thứ nhất: vật thể đặt giữa người quan sát và mặt phẳng chiếu. Ta nhìn vật rồi “đổ” hình xuống mặt phẳng phía sau vật.
- Góc chiếu thứ ba: mặt phẳng chiếu đặt giữa người quan sát và vật thể, như nhìn vật qua một tấm kính trong suốt rồi vẽ hình lên tấm kính.
So sánh vị trí các hình biểu diễn
Ở cả hai phương pháp, hình chiếu đứng được đặt ở vị trí chuẩn (phía trên bên trái của bản vẽ trong góc thứ nhất). Sự khác nhau nằm ở hai hình còn lại.
| Hình biểu diễn | Phương pháp góc chiếu thứ nhất | Phương pháp góc chiếu thứ ba |
|---|---|---|
| Hình chiếu đứng | Vị trí chuẩn | Vị trí chuẩn |
| Hình chiếu bằng | Nằm dưới hình chiếu đứng | Nằm trên hình chiếu đứng |
| Hình chiếu cạnh (nhìn từ trái) | Nằm bên phải hình chiếu đứng | Nằm bên trái hình chiếu đứng |
Mẹo nhớ: góc thứ ba giống như “nhìn qua kính”, hình nào nhìn từ phía nào thì nằm về phía ấy: nhìn từ trên thì hình nằm trên, nhìn từ trái thì hình nằm bên trái. Góc thứ nhất thì ngược lại hoàn toàn: hình bằng xuống dưới, hình cạnh sang phải. Chương trình Công nghệ lớp 8 chủ yếu luyện đọc và vẽ theo cách bố trí góc thứ nhất.
Vì sao hai cách bố trí lại ngược nhau?
Ở góc thứ nhất, vật nằm giữa mắt và mặt phẳng chiếu, nên hình của mặt trên vật in xuống mặt phẳng nằm ngang bên dưới, hình của mặt trái in lên mặt phẳng bên phải. Khi trải phẳng, hình bằng rơi xuống dưới và hình cạnh rơi sang phải. Ở góc thứ ba, mặt phẳng chiếu nằm giữa mắt và vật, nên hình của mặt trên in lên mặt phẳng phía trên, hình của mặt trái in lên mặt phẳng bên trái.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm hình chiếu cạnh với hình nhìn từ phải. Trong bài học, hình chiếu cạnh lấy hướng nhìn từ trái sang.
- Vẽ hình chiếu bằng lệch so với hình chiếu đứng. Hai hình này phải thẳng cột nhau (cùng chiều dài); hình đứng và hình cạnh phải thẳng hàng nhau (cùng chiều cao).
- Quên các nét khuất. Cạnh bị che khuất vẽ bằng nét đứt, cạnh thấy được vẽ bằng nét liền đậm.
Bài luyện tập
- Câu 1. Hình chiếu đứng của một khối hộp chữ nhật có kích thước dài 6 cm, rộng 4 cm, cao 3 cm là hình gì, kích thước bao nhiêu?
Đáp án: Hình chữ nhật dài 6 cm, cao 3 cm (cho biết chiều dài và chiều cao). - Câu 2. Với khối hộp trên, hình chiếu bằng và hình chiếu cạnh có kích thước thế nào?
Đáp án: Hình chiếu bằng là hình chữ nhật 6 cm × 4 cm; hình chiếu cạnh là hình chữ nhật 4 cm × 3 cm. - Câu 3. Trên bản vẽ, hình chiếu bằng nằm ngay phía trên hình chiếu đứng. Bản vẽ dùng phương pháp góc chiếu nào?
Đáp án: Góc chiếu thứ ba, vì ở góc thứ nhất hình bằng luôn nằm dưới hình đứng.
Câu hỏi thường gặp
Hình chiếu vuông góc là gì?
Là hình thu được trên mặt phẳng chiếu khi chiếu vật thể bằng các tia song song và vuông góc với mặt phẳng chiếu. Phép chiếu này giữ đúng hình dạng, kích thước các mặt song song với mặt phẳng chiếu.
Có mấy hình chiếu vuông góc cơ bản của một vật thể?
Có ba hình chiếu cơ bản: hình chiếu đứng (nhìn từ trước), hình chiếu bằng (nhìn từ trên xuống) và hình chiếu cạnh (nhìn từ trái sang).
Khác nhau giữa góc chiếu thứ nhất và thứ ba là gì?
Ở góc thứ nhất vật nằm giữa người quan sát và mặt phẳng chiếu, hình bằng ở dưới và hình cạnh ở bên phải hình đứng. Ở góc thứ ba mặt phẳng chiếu nằm giữa người quan sát và vật, hình bằng ở trên và hình cạnh ở bên trái hình đứng.
Vì sao cần dùng nhiều hình chiếu để biểu diễn một vật?
Một hình chiếu chỉ cho biết hai trong ba kích thước (dài, rộng, cao). Cần ít nhất hai đến ba hình chiếu mới xác định đầy đủ hình dạng và kích thước vật thể.