Công thức tính tốc độ v = s/t: đáp án và bài tập

Trả lời nhanh

Công thức tính tốc độ là v = s/t, trong đó s là quãng đường đi được, t là thời gian đi hết quãng đường đó, v là tốc độ. Với câu hỏi trắc nghiệm “Công thức tính tốc độ là: v = s/t; v = t.s; v = s.t; v = s/t²”, đáp án đúng là v = s/t, vì tốc độ cho biết quãng đường đi được trong một đơn vị thời gian.

Câu hỏi: Công thức tính tốc độ là gì?

Công thức tính tốc độ là:

A. v = s/t
B. v = t.s
C. v = s.t
D. v = s/t²

Đáp án: A. v = s/t

Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác nhau giữa các đề; em chọn phương án “quãng đường chia cho thời gian”.

v = t.s và v = s.t (hai cách viết của cùng một tích): sai, vì nhân quãng đường với thời gian không cho biết vật đi nhanh hay chậm. Đơn vị m·s cũng không phải đơn vị tốc độ.
v = s/t²: sai, đơn vị m/s² là đơn vị của gia tốc (học ở lớp 10), không phải tốc độ.

Tốc độ là gì? Ý nghĩa của công thức v = s/t

Tốc độ là đại lượng cho biết mức độ nhanh hay chậm của chuyển động, được xác định bằng quãng đường vật đi được trong một đơn vị thời gian.

Kí hiệu	Đại lượng	Đơn vị thường dùng
v	Tốc độ	m/s; km/h
s	Quãng đường đi được	m; km
t	Thời gian đi hết quãng đường	s; h

Ví dụ: một bạn đi xe đạp với tốc độ 4 m/s nghĩa là mỗi giây bạn ấy đi được 4 m. Cùng một thời gian, vật nào đi được quãng đường dài hơn thì chuyển động nhanh hơn.

Các công thức suy ra: s = v.t và t = s/v

Từ v = s/t, em biến đổi để tìm hai đại lượng còn lại:

Quãng đường: s = v.t
Thời gian: t = s/v

Mẹo nhớ “tam giác s – v – t”: vẽ tam giác, ghi s ở đỉnh trên, v và t ở hai góc dưới. Che đại lượng cần tìm: che s thấy v cạnh t (nhân), che v thấy s trên t (chia), che t thấy s trên v (chia).

Đổi đơn vị tốc độ km/h và m/s

Đây là bước học sinh hay sai nhất. Ghi nhớ:

1 km/h = 1000 m : 3600 s = 1/3,6 m/s ≈ 0,28 m/s
1 m/s = 3,6 km/h

Quy tắc nhanh: km/h → m/s thì chia 3,6; m/s → km/h thì nhân 3,6. Ví dụ 36 km/h = 10 m/s; 15 m/s = 54 km/h.

Trước khi thay số, đơn vị của s, t, v phải tương ứng: s tính bằng km thì t tính bằng giờ để v ra km/h; s bằng m thì t bằng giây để v ra m/s.

Tốc độ trung bình trên nhiều chặng

Khi vật đi nhiều đoạn với tốc độ khác nhau, tốc độ trung bình trên cả quãng đường là:

v_tb = (s₁ + s₂ + …) / (t₁ + t₂ + …)

Không được lấy trung bình cộng các tốc độ. Ví dụ đi 60 km lúc đầu với 60 km/h (mất 1 h) và 60 km tiếp theo với 30 km/h (mất 2 h): v_tb = 120 : 3 = 40 km/h, chứ không phải (60 + 30) : 2 = 45 km/h.

Phương pháp giải bài tập tốc độ

Tóm tắt đề: ghi rõ s, t, v đã biết, đại lượng cần tìm.
Kiểm tra và đổi đơn vị cho thống nhất.
Chọn công thức: v = s/t, s = v.t hoặc t = s/v.
Thay số, tính, ghi đơn vị đáp số và nhận xét kết quả có hợp lí không (người đi bộ khoảng 1–1,5 m/s; ô tô trong thành phố vài chục km/h).

Bài tập vận dụng có lời giải

Bài 1. Một học sinh đi bộ 1,2 km từ nhà đến trường hết 20 phút. Tính tốc độ theo km/h và m/s.

Lời giải: t = 20 phút = 1/3 h. v = 1,2 : (1/3) = 3,6 km/h = 3,6 : 3,6 = 1 m/s.

Bài 2. Một ô tô chạy với tốc độ 54 km/h trong 30 phút. Tính quãng đường ô tô đi được.

Lời giải: t = 0,5 h. s = v.t = 54 × 0,5 = 27 km.

Bài 3. Âm thanh truyền trong không khí với tốc độ khoảng 340 m/s. Sau khi thấy tia chớp 3 giây mới nghe tiếng sấm. Ước tính khoảng cách đến nơi có sét.

Lời giải: Ánh sáng truyền gần như tức thời nên s ≈ v.t = 340 × 3 = 1020 m ≈ 1 km.

Bài 4. Một người đi xe đạp 6 km đầu hết 0,5 h, sau đó đi tiếp 9 km với tốc độ 18 km/h. Tính tốc độ trung bình trên cả quãng đường.

Lời giải: t₂ = 9 : 18 = 0,5 h. v_tb = (6 + 9) : (0,5 + 0,5) = 15 km/h.

Lỗi sai thường gặp

Thay số khi đơn vị chưa thống nhất (km với giây, m với giờ).
Viết ngược công thức thành v = t/s.
Tính tốc độ trung bình bằng trung bình cộng các tốc độ.
Đổi phút sang giờ sai: 15 phút = 0,25 h, không phải 0,15 h.

Câu hỏi thường gặp

Công thức tính tốc độ lớp 7 là gì?

v = s/t, trong đó s là quãng đường đi được, t là thời gian đi hết quãng đường đó.

Đổi km/h sang m/s như thế nào?

Chia cho 3,6. Ví dụ 72 km/h = 72 : 3,6 = 20 m/s. Ngược lại, m/s sang km/h thì nhân 3,6.

Đơn vị của tốc độ là gì?

Đơn vị thường dùng là m/s và km/h; ngoài ra có thể gặp km/s, cm/s tuỳ bài toán.

Tốc độ trung bình có bằng trung bình cộng các tốc độ không?

Không. Tốc độ trung bình bằng tổng quãng đường chia tổng thời gian đi hết quãng đường đó.