Trả lời nhanh
Phương trình hô hấp tế bào dạng chữ đúng là: chất hữu cơ (glucose) + oxygen → carbon dioxide + nước + năng lượng (một phần thành ATP, phần còn lại toả nhiệt). Một phương trình chỉ đúng khi oxygen và chất hữu cơ nằm ở vế chất tham gia, còn carbon dioxide, nước và năng lượng nằm ở vế sản phẩm. Nếu hai vế bị đảo ngược thì đó là phương trình quang hợp, không phải hô hấp.
Phương trình hô hấp tế bào dạng chữ và dạng kí hiệu
Hô hấp tế bào là quá trình tế bào phân giải chất hữu cơ, chủ yếu là glucose, để giải phóng năng lượng cung cấp cho mọi hoạt động sống. Quá trình diễn ra chủ yếu trong ti thể và cần oxygen.
Dạng chữ: Chất hữu cơ + Oxygen → Carbon dioxide + Nước + Năng lượng (ATP và nhiệt).
Dạng kí hiệu (khi chất hữu cơ là glucose): C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng.
Có thể kiểm tra sự cân bằng bằng cách đếm nguyên tử: vế trái có 6 C, 12 H và 6 + 12 = 18 O; vế phải có 6 C, 12 H và 12 + 6 = 18 O. Hai vế bằng nhau nên phương trình đã cân bằng.
Cách kiểm tra một phương trình hô hấp đúng hay sai
Đề bài thường đưa ra một phương trình dạng chữ rồi hỏi “có đúng không, vì sao”. Em có thể làm theo ba bước dưới đây.
- Xác định vế chất tham gia. Hô hấp lấy vào chất hữu cơ và oxygen. Nếu thấy carbon dioxide hoặc nước nằm ở vế này thì phương trình sai.
- Xác định vế sản phẩm. Hô hấp tạo ra carbon dioxide, nước và năng lượng. Thiếu một trong ba chất, hoặc có thêm oxygen ở vế sản phẩm, đều là sai.
- Đối chiếu với quang hợp. Nếu phương trình ghi ánh sáng và diệp lục trên mũi tên, và tạo ra chất hữu cơ cùng oxygen thì đó là quang hợp.
Hai mẫu phương trình sai hay xuất hiện
| Phương trình | Nhận xét |
|---|---|
| Carbon dioxide + Nước → Chất hữu cơ + Oxygen + Năng lượng | Sai. Đây là chiều của quang hợp và chất hữu cơ được tổng hợp, không phải bị phân giải. Hơn nữa quang hợp hấp thụ năng lượng ánh sáng chứ không giải phóng năng lượng. |
| Chất hữu cơ + Carbon dioxide → Oxygen + Nước + Năng lượng | Sai. Hô hấp cần oxygen chứ không cần carbon dioxide; sản phẩm phải là carbon dioxide chứ không phải oxygen. |
Vì sao phải viết đúng chiều của phương trình?
Oxygen có vai trò “chất nhận electron cuối cùng”: nó giúp glucose bị oxi hoá hoàn toàn nên giải phóng nhiều năng lượng. Carbon trong glucose khi bị oxi hoá thì thoát ra thành carbon dioxide, còn hydrogen kết hợp với oxygen tạo thành nước. Vì vậy sản phẩm chắc chắn phải có CO2 và H2O.
Năng lượng giải phóng không mất đi: một phần được tích luỹ trong ATP để tế bào dùng ngay, phần còn lại toả ra dưới dạng nhiệt, giúp cơ thể giữ thân nhiệt.
Mẹo nhớ
- Hô hấp: “ăn” chất hữu cơ và oxygen, “thải” carbon dioxide và nước.
- Quang hợp là chiều ngược lại về chất, nhưng không phải phản ứng nghịch của hô hấp vì điều kiện và nơi xảy ra khác hẳn (lục lạp và ánh sáng).
Lỗi sai thường gặp
- Quên ghi “năng lượng” ở vế sản phẩm.
- Cho rằng hô hấp chỉ có ở động vật. Thực vật và vi sinh vật cũng hô hấp suốt ngày đêm.
- Nhầm hô hấp tế bào với động tác hít thở. Hít thở là hô hấp ngoài giúp đưa oxygen vào cơ thể, còn hô hấp tế bào xảy ra bên trong tế bào.
Luyện tập nhanh
Câu 1. Trong phương trình hô hấp của glucose, cần bao nhiêu phân tử oxygen cho mỗi phân tử glucose?
Đáp án: 6 phân tử O2 (xem phương trình cân bằng ở trên).
Câu 2. Vì sao hạt đang nảy mầm nhưng đóng kín trong bình thì lượng carbon dioxide trong bình tăng lên?
Đáp án: Hạt nảy mầm hô hấp mạnh, phân giải chất hữu cơ dự trữ và thải CO2 ra môi trường trong bình.
Câu 3. Khi chạy nhanh, cơ thể nóng lên và ra mồ hôi. Hiện tượng này liên quan gì đến hô hấp tế bào?
Đáp án: Tế bào cơ tăng phân giải chất hữu cơ để lấy năng lượng; phần năng lượng không chuyển vào ATP toả ra thành nhiệt nên cơ thể nóng lên.
Câu hỏi thường gặp
Phương trình hô hấp tế bào viết như thế nào?
Chất hữu cơ + oxygen → carbon dioxide + nước + năng lượng. Với glucose: C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng.
Hô hấp tế bào xảy ra ở đâu?
Chủ yếu xảy ra ở ti thể của tế bào; giai đoạn đầu phân giải glucose diễn ra trong tế bào chất.
Phương trình hô hấp và quang hợp khác nhau thế nào?
Hô hấp phân giải chất hữu cơ, dùng oxygen và giải phóng năng lượng. Quang hợp tổng hợp chất hữu cơ từ CO2 và nước nhờ ánh sáng, đồng thời thải oxygen.
Năng lượng từ hô hấp tế bào đi đâu?
Một phần tích luỹ trong ATP để tế bào dùng cho hoạt động sống, phần còn lại toả ra dưới dạng nhiệt.