Trả lời nhanh
Nước là thành phần cấu tạo tế bào, là dung môi hoà tan chất, môi trường diễn ra các phản ứng, giúp vận chuyển chất trong cơ thể và điều hoà nhiệt độ. Nếu thiếu nước, các hoạt động sống bị rối loạn: thực vật héo, chậm lớn, thậm chí chết; động vật khát, mệt, máu đặc, thân nhiệt tăng và nguy hiểm đến tính mạng.
1. Nước chiếm bao nhiêu trong cơ thể sinh vật?
| Sinh vật / bộ phận | Hàm lượng nước (xấp xỉ) |
|---|---|
| Cơ thể người | khoảng 60–70% khối lượng |
| Quả dưa hấu, lá rau tươi | trên 90% |
| Sứa biển | trên 95% |
| Hạt thóc phơi khô | khoảng 13–14% |
Con số lớn như vậy cho thấy nước là chất không thể thiếu. Hạt khô có rất ít nước nên ở trạng thái “ngủ”; khi gặp nước, hạt hút nước, trương lên và bắt đầu nảy mầm.
2. Các vai trò của nước
a) Là thành phần cấu tạo nên tế bào, cơ thể
Chất nguyên sinh của tế bào có chứa nhiều nước. Nước giúp tế bào giữ hình dạng, giúp tế bào thực vật trương lên, làm lá, thân non đứng thẳng.
b) Là dung môi hoà tan nhiều chất
Muối khoáng, đường, vitamin… tan trong nước nên mới được vận chuyển và sử dụng. Rễ cây hút muối khoáng dưới dạng dung dịch; hệ tiêu hoá của động vật hấp thụ chất dinh dưỡng đã hoà tan.
c) Là môi trường và nguyên liệu của các phản ứng
Phần lớn phản ứng trong tế bào diễn ra trong môi trường nước. Nước còn là nguyên liệu của quang hợp:
CO2 + H2O → (ánh sáng, diệp lục) → chất hữu cơ + O2.
d) Vận chuyển chất trong cơ thể
- Ở thực vật: nước theo mạch gỗ đưa muối khoáng từ rễ lên lá; mạch rây đưa chất hữu cơ từ lá đi nuôi các bộ phận.
- Ở động vật: nước là thành phần chính của máu và dịch mô, mang oxi, chất dinh dưỡng đến tế bào và mang chất thải đi.
e) Điều hoà nhiệt độ cơ thể
Thực vật thoát hơi nước qua khí khổng nên lá bớt nóng dưới nắng. Người ra mồ hôi, khi mồ hôi bay hơi sẽ lấy bớt nhiệt của cơ thể. Nước cũng giữ nhiệt độ ổn định trong tế bào vì nóng lên hoặc nguội đi chậm.
f) Là môi trường sống
Nhiều sinh vật sống hoàn toàn trong nước như cá, tôm, rong, tảo. Nước còn là môi trường sinh sản của ếch, nhái…
3. Điều gì xảy ra nếu sinh vật bị thiếu nước?
Ở thực vật
- Tế bào mất nước, không còn căng nên lá và thân héo rũ.
- Khí khổng đóng lại để giữ nước, vì thế cây lấy ít cacbonic hơn, quang hợp giảm, cây chậm lớn.
- Rễ hút ít muối khoáng, cây thiếu chất dinh dưỡng, lá vàng, rụng.
- Hạt thiếu nước không nảy mầm được.
- Thiếu nước kéo dài, cây chết.
Ở động vật và người
- Cảm thấy khát, miệng khô, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi, chóng mặt.
- Máu đặc lại, tim phải làm việc nhiều hơn, vận chuyển chất kém.
- Khó điều hoà thân nhiệt, dễ say nắng, sốt.
- Chất thải khó thải ra ngoài, dễ táo bón, sỏi tiết niệu.
- Mất nước nặng có thể nguy hiểm đến tính mạng.
Một người có thể nhịn ăn nhiều ngày nhưng chỉ chịu được vài ngày nếu không có nước. Điều đó cho thấy nước quan trọng đến mức nào.
4. Thí nghiệm đơn giản em có thể làm
Lấy hai chậu cây cùng loại, cùng kích thước, đặt cùng chỗ. Chậu 1 tưới nước đều mỗi ngày, chậu 2 không tưới. Sau vài ngày, cây ở chậu 2 lá héo, rũ xuống; tưới nước trở lại (khi chưa quá muộn), cây hồi phục dần. Thí nghiệm chứng minh nước ảnh hưởng trực tiếp đến độ căng của tế bào và sức sống của cây.
5. Nên cung cấp nước thế nào cho hợp lí?
- Với người: uống nước đều trong ngày, nhiều hơn khi trời nóng hoặc chơi thể thao; một mức tham khảo là khoảng 1,5–2 lít mỗi ngày tuỳ độ tuổi và hoạt động.
- Với cây: tưới đủ ẩm, tưới vào sáng sớm hoặc chiều mát; không tưới quá nhiều làm úng rễ.
- Với vật nuôi: luôn có nước sạch để uống.
6. Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng nước chỉ là nơi sống của sinh vật dưới nước. Thực tế, mọi sinh vật đều cần nước.
- Quên nêu cả hai ý: “vai trò” và “hậu quả khi thiếu”; đề yêu cầu cả hai.
- Nhầm vai trò của nước với vai trò của muối khoáng. Muối khoáng hoà tan trong nước; nước là dung môi chứ không phải chất dinh dưỡng chính.
7. Luyện tập
- Vì sao khi trời nắng gắt, cây thường héo vào buổi trưa rồi tươi lại buổi chiều?
Gợi ý: buổi trưa cây thoát hơi nước nhiều hơn lượng rễ hút vào nên héo tạm thời; chiều mát, thoát hơi nước giảm nên cây phục hồi. - Nêu ba vai trò của nước đối với cơ thể người.
Gợi ý: thành phần cấu tạo, vận chuyển chất qua máu, điều hoà thân nhiệt bằng mồ hôi. - Vì sao hạt khô bảo quản được lâu?
Gợi ý: ít nước nên hoạt động sống rất yếu, sinh vật gây hại khó phát triển.
Mẹo nhớ: “Cấu tạo – Dung môi – Phản ứng – Vận chuyển – Điều hoà”, năm vai trò chính của nước.
Câu hỏi thường gặp
Nước có những vai trò gì đối với sinh vật?
Nước là thành phần cấu tạo tế bào, dung môi hoà tan chất, môi trường và nguyên liệu của phản ứng, giúp vận chuyển chất và điều hoà nhiệt độ cơ thể.
Thực vật thiếu nước sẽ xảy ra điều gì?
Lá và thân héo, khí khổng đóng làm quang hợp giảm, cây chậm lớn, vàng lá, rụng lá và có thể chết nếu thiếu nước kéo dài.
Cơ thể người thiếu nước có hậu quả gì?
Người khát, mệt, chóng mặt, máu đặc, khó điều hoà thân nhiệt, chất thải khó đào thải; mất nước nặng có thể nguy hiểm đến tính mạng.