Trả lời nhanh
Để viết đoạn văn về một chủ đề tự chọn có dùng nói quá hoặc nói giảm nói tránh, em chọn một đề tài gần gũi (gia đình, trường lớp, thiên nhiên, kỉ niệm…), viết đoạn 6–10 câu có câu chủ đề rõ ràng, chèn ít nhất một câu có biện pháp tu từ phù hợp và chú thích lại câu đó. Nói quá để nhấn mạnh cảm xúc, nói giảm nói tránh để diễn đạt tế nhị.
Đề bài yêu cầu gì?
Đề cho em quyền tự chọn chủ đề, nhưng đoạn văn phải đạt hai điều kiện: có nội dung thống nhất xoay quanh một chủ đề, và có sử dụng ít nhất một trong hai biện pháp tu từ là nói quá hoặc nói giảm nói tránh.
Vì vậy, điểm số không nằm ở chỗ chủ đề “to” hay “nhỏ”, mà ở việc đoạn văn mạch lạc, biện pháp tu từ dùng đúng chỗ và em chỉ ra được nó.
Nhắc nhanh hai biện pháp tu từ
| Tiêu chí | Nói quá | Nói giảm nói tránh |
|---|---|---|
| Bản chất | Phóng đại mức độ, quy mô, tính chất so với thực tế | Dùng cách diễn đạt nhẹ nhàng, tế nhị, tránh gây đau buồn, thô tục hoặc nặng nề |
| Tác dụng | Nhấn mạnh, gây ấn tượng, tăng sức biểu cảm | Giảm nhẹ nỗi đau, thể hiện sự tôn trọng, lịch sự |
| Ví dụ | Mệt rã rời chân tay; ồn ào như vỡ chợ | Cụ đã đi xa; bạn học chưa được tốt lắm |
| Mẹo nhận biết | Đọc lên thấy “không thể có thật” nhưng ai cũng hiểu | Có thể thay bằng từ thẳng hơn, nặng hơn (chết, kém, dốt…) |
Mẹo nhớ: nói quá là “phóng to”, nói giảm nói tránh là “làm dịu”. Một cái đẩy cảm xúc lên, một cái hạ độ nặng của sự việc xuống.
Các bước viết đoạn văn
- Chọn chủ đề quen thuộc: điều em có cảm xúc thật như bà, mẹ, kì thi, trận bóng, giữ gìn môi trường…
- Viết câu chủ đề: nêu thẳng ý chính ở đầu đoạn.
- Triển khai 3–5 câu: kể, tả hoặc nêu suy nghĩ, giữ mạch lạc, dùng từ nối hợp lí.
- Cài biện pháp tu từ: chọn vị trí cảm xúc mạnh nhất để nói quá; chọn chỗ nhắc đến mất mát hoặc lời nhận xét dễ chạm lòng để nói giảm nói tránh.
- Kết đoạn: một câu khái quát hoặc rút ra bài học, rồi chú thích câu có biện pháp tu từ.
8 đoạn văn mẫu có chú thích
Mẫu 1 – Chủ đề: Nhớ bà (nói giảm nói tránh)
Ngôi nhà nhỏ ở quê giờ vắng hẳn tiếng guốc của bà. Từ ngày bà đã đi xa, chiếc võng đay trước hiên cứ đung đưa trong gió như đang đợi một bàn tay quen thuộc. Tôi vẫn nhớ những buổi trưa hè bà quạt cho tôi ngủ, miệng ngâm nga câu ca dao cũ. Giờ đây, mỗi lần về quê, tôi lại thắp nén hương cho bà và thầm hứa sẽ sống thật tốt để bà yên lòng.
Chú thích: “bà đã đi xa” là nói giảm nói tránh, thay cho từ “bà đã mất”, giúp lời văn bớt nặng nề, thể hiện tình cảm trân trọng.
Mẫu 2 – Chủ đề: Áp lực mùa thi (nói quá)
Tuần cuối trước kì kiểm tra, bàn học của tôi gần như bị chôn vùi dưới núi sách vở. Đề cương dài dằng dặc, đọc mãi không thấy điểm dừng. Đêm nào tôi cũng học đến mức đầu óc muốn nổ tung, nhìn chữ nào cũng thấy nhảy múa. Thế nhưng nhờ kiên trì ôn từng phần, tôi dần thấy mọi thứ sáng sủa hơn. Hoá ra áp lực chỉ đáng sợ khi ta chưa bắt tay vào làm.
Chú thích: “núi sách vở”, “đầu óc muốn nổ tung” là nói quá, nhấn mạnh sự căng thẳng, nặng nề của việc ôn thi.
Mẫu 3 – Chủ đề: Lời nói tế nhị với bạn bè (nói giảm nói tránh)
Trong tình bạn, nói thật rất cần nhưng nói khéo còn cần hơn. Hôm trước, bạn Minh nộp bài thuyết trình mà chưa chuẩn bị kĩ. Thay vì chê “bài làm của cậu kém quá”, tôi nhẹ nhàng nói: “Bài của cậu có ý hay, chỉ là phần trình bày chưa được trọn vẹn lắm, mình cùng sửa nhé”. Minh mỉm cười và nhận lời ngay. Tôi hiểu rằng một lời góp ý dịu dàng có thể giúp bạn tiến bộ mà không làm bạn tự ái.
Chú thích: “chưa được trọn vẹn lắm” là nói giảm nói tránh, thay cho “kém, tệ”, giữ được sự lịch sự và tình bạn.
Mẫu 4 – Chủ đề: Bảo vệ môi trường (nói quá)
Mỗi sáng thứ Hai, sân trường em lại ngổn ngang vỏ bánh, hộp sữa. Có hôm rác nhiều như núi, quét cả buổi vẫn chưa hết. Cô lao công vừa dọn vừa thở dài, mồ hôi chảy thành dòng trên trán. Thấy vậy, lớp em phát động phong trào “Mỗi bạn một thùng rác nhỏ”. Chỉ sau hai tuần, sân trường đã sạch bong. Em nhận ra bảo vệ môi trường bắt đầu từ việc bỏ rác đúng chỗ.
Chú thích: “rác nhiều như núi”, “mồ hôi chảy thành dòng” là nói quá, làm nổi bật mức độ bừa bộn và nỗi vất vả của người dọn dẹp.
Mẫu 5 – Chủ đề: Tình mẹ (nói quá)
Mẹ em làm công nhân may, sáng nào cũng ra khỏi nhà khi trời còn tối mịt. Cả ngày mẹ tất bật đến mức chân không chạm đất, tối về còn kịp nấu bữa cơm nóng cho cả nhà. Có lần em thấy mẹ ngủ gục bên bàn, bàn tay chai sạn vẫn nắm chặt cây kim. Nhìn mẹ, tim em thắt lại như bị ai bóp nghẹt. Em tự nhủ phải học thật chăm để mẹ bớt nhọc nhằn.
Chú thích: “chân không chạm đất”, “tim thắt lại như bị bóp nghẹt” là nói quá, diễn tả sự tất bật của mẹ và nỗi xót xa của con.
Mẫu 6 – Chủ đề: Trận bóng giao hữu (nói quá)
Chiều thứ Sáu, lớp 7A đấu giao hữu với lớp 7C. Khi Hùng ghi bàn ở phút cuối, tiếng reo hò vang lên làm rung chuyển cả sân trường. Khán giả nhảy cẫng lên, cổ họng ai cũng khản đặc. Tôi đứng trên khán đài mà tưởng như trái tim sắp nhảy ra khỏi lồng ngực. Dù chỉ là một trận đấu nhỏ, nó cho chúng tôi hiểu sức mạnh của tinh thần đồng đội.
Chú thích: “rung chuyển cả sân trường”, “trái tim nhảy ra khỏi lồng ngực” là nói quá, thể hiện không khí cuồng nhiệt.
Mẫu 7 – Chủ đề: Biết ơn các anh hùng (nói giảm nói tránh)
Trong chuyến tham quan nghĩa trang liệt sĩ của huyện, cả lớp em lặng đi trước những hàng bia trắng. Cô giáo kể rằng nhiều anh còn rất trẻ, đã nằm lại nơi chiến trường khi chưa kịp một lần về thăm quê. Em đặt bông hoa nhỏ lên mộ và thấy mắt cay xè. Chính nhờ sự hi sinh của các anh mà hôm nay chúng em được đến lớp trong bình yên. Em tự hứa sẽ học tập thật tốt để xứng đáng với những người đã ngã xuống.
Chú thích: “nằm lại”, “hi sinh”, “ngã xuống” là nói giảm nói tránh, thay cho “chết”, thể hiện sự kính trọng và xót thương.
Mẫu 8 – Chủ đề: Một ngày hè nắng gắt (nói quá)
Buổi trưa tháng Sáu, nắng như đổ lửa xuống con đường làng. Mặt đường nóng đến nỗi tưởng chừng có thể rán chín quả trứng. Lũ chó thè lưỡi nằm dưới gốc cây, còn tôi thì mồ hôi ướt đẫm như vừa tắm xong. Bỗng một cơn gió từ cánh đồng thổi qua, mát rượi cả người. Tôi mới thấm thía: sau cái nóng bức là niềm vui giản dị của một làn gió.
Chú thích: “nắng như đổ lửa”, “rán chín quả trứng” là nói quá, nhấn mạnh cái nóng khắc nghiệt.
Lỗi thường gặp khi viết đoạn văn này
- Nhầm nói quá với nói dối: nói quá phải có mục đích biểu cảm, người đọc nhận ra là phóng đại; không phải bịa chuyện.
- Nhầm nói giảm nói tránh với nói vòng vo: câu vẫn phải rõ ý, chỉ nhẹ nhàng hơn.
- Dùng sai chỗ: không nói giảm nói tránh khi cần nêu sự việc khách quan, rõ ràng; không nói quá khi kể số liệu thực tế.
- Quên chú thích: đề yêu cầu “có sử dụng”, nên cần chỉ ra câu chứa biện pháp tu từ để giáo viên dễ chấm.
- Đoạn lan man: mỗi đoạn chỉ một chủ đề, các câu phải bám sát câu chủ đề.
Bài luyện tập
Bài 1. Xác định biện pháp tu từ trong câu: “Tiếng cười của lũ trẻ làm rung chuyển cả xóm.”
Đáp án: nói quá, vì tiếng cười không thể làm rung chuyển cả xóm; tác giả phóng đại để nhấn mạnh sự náo nhiệt.
Bài 2. Viết lại câu “Bà ấy chết năm ngoái” bằng cách nói giảm nói tránh.
Đáp án gợi ý: “Bà ấy đã qua đời năm ngoái” hoặc “Bà ấy đã đi xa từ năm ngoái”.
Bài 3. Viết đoạn 5–6 câu về chủ đề “Giờ ra chơi” có dùng nói quá và chỉ ra câu đó.
Gợi ý: “Tiếng trống vừa dứt, cả sân trường như vỡ oà. Tiếng cười nói ầm ĩ át cả tiếng ve.” Câu thứ hai dùng nói quá (“át cả tiếng ve”, “vỡ oà”). Em hãy bổ sung 3–4 câu tả trò chơi và cảm xúc của mình.
Tham khảo thêm
- Viết đoạn văn nêu bài học từ truyện, dùng thành ngữ “Ếch ngồi đáy giếng”
- Soạn văn 7 – Cánh diều
- Văn mẫu lớp 7 – Cánh diều
- Đề thi Ngữ văn 7 – Cánh diều
Các đoạn trên chỉ là mẫu tham khảo. Em nên đổi chi tiết theo trải nghiệm riêng của mình để bài viết chân thực và có dấu ấn cá nhân.
Câu hỏi thường gặp
Đoạn văn chủ đề tự chọn nên dài bao nhiêu câu?
Thông thường 6–10 câu là đủ, gồm câu chủ đề, các câu triển khai và câu kết. Quan trọng là đoạn mạch lạc, có biện pháp tu từ và chú thích rõ.
Có thể dùng cả nói quá và nói giảm nói tránh trong một đoạn không?
Được. Đề cho phép dùng một trong hai, nhưng dùng cả hai vẫn hợp lệ nếu tự nhiên, không gượng ép và em chú thích đúng từng câu.
Làm sao phân biệt nói giảm nói tránh với cách nói bình thường?
Thử thay bằng từ thẳng, nặng hơn (chết, kém, béo…). Nếu có thể thay và câu mất đi sự tế nhị thì đó là nói giảm nói tránh.
Nên chọn chủ đề nào để dễ viết nhất?
Nên chọn đề tài em có cảm xúc thật như gia đình, bạn bè, kì thi, thể thao, thiên nhiên. Khi có trải nghiệm riêng, việc chèn nói quá hoặc nói giảm nói tránh sẽ tự nhiên hơn.