Trả lời nhanh
Một mở bài nghị luận xã hội tốt cần làm đủ hai việc: dẫn dắt ngắn gọn và nêu đúng vấn đề cần bàn, thường trong 2–4 câu. Có hai kiểu chính: mở bài trực tiếp (nêu thẳng vấn đề) và mở bài gián tiếp (dẫn từ câu nói, câu chuyện, câu hỏi, hình ảnh rồi mới nêu vấn đề). Bên dưới là 25 mẫu tự biên soạn kèm cách áp dụng.
Mở bài nghị luận xã hội cần có những gì?
Dù viết đoạn văn 200 chữ hay bài văn hoàn chỉnh, phần mở bài luôn có nhiệm vụ giúp người đọc biết em sẽ bàn về vấn đề gì. Một mở bài đạt yêu cầu gồm:
- Câu dẫn dắt: đi từ một ý chung, câu nói, câu chuyện hay hiện tượng gần gũi.
- Câu nêu vấn đề: gọi tên chính xác vấn đề đề bài yêu cầu, nên dùng lại từ khóa của đề.
- (Tùy chọn) Câu định hướng: cho biết thái độ hoặc hướng triển khai của em.
Với đoạn văn nghị luận khoảng 200 chữ, câu mở đoạn chỉ cần 1–2 câu. Với bài văn hoàn chỉnh, mở bài nên dài khoảng 3–5 câu là vừa.
So sánh mở bài trực tiếp và mở bài gián tiếp
| Tiêu chí | Mở bài trực tiếp | Mở bài gián tiếp |
|---|---|---|
| Cách viết | Nêu ngay vấn đề cần bàn | Dẫn dắt từ ý liên quan rồi mới nêu vấn đề |
| Độ dài | 1–3 câu | 3–5 câu |
| Ưu điểm | Nhanh, chắc chắn đúng trọng tâm, tiết kiệm thời gian thi | Hấp dẫn, tạo ấn tượng, thể hiện vốn hiểu biết |
| Rủi ro | Dễ khô khan nếu diễn đạt đơn điệu | Dễ lan man, dẫn dắt quá xa vấn đề |
| Nên dùng khi | Thời gian gấp, đề yêu cầu đoạn văn ngắn | Viết bài văn hoàn chỉnh, có thời gian chuẩn bị |
6 cách mở bài gián tiếp hay, dễ áp dụng
- Dẫn câu nói, danh ngôn: chỉ dùng câu em nhớ chắc chắn nội dung và tác giả; nhớ sai tác giả sẽ bị trừ điểm.
- Dẫn tục ngữ, ca dao: an toàn, gần gũi, phù hợp các đề về đạo lí, truyền thống.
- Kể một câu chuyện ngắn: chỉ 1–2 câu, chọn chuyện đời thường có liên quan trực tiếp đến vấn đề.
- Đặt câu hỏi tu từ: tạo sự tò mò, kéo người đọc vào vấn đề.
- So sánh, đối lập: đặt hai cách sống, hai lựa chọn cạnh nhau để làm nổi bật vấn đề.
- Đi từ hình ảnh, hiện tượng thời sự: phù hợp các đề về môi trường, công nghệ, lối sống.
25 mẫu mở bài nghị luận xã hội theo từng cách
Các mẫu dưới đây được viết ngắn gọn để em dễ học cách triển khai. Khi làm bài, em hãy thay chi tiết bằng trải nghiệm của chính mình để bài viết có dấu ấn riêng.
Mở bài trực tiếp
Mẫu 1 – Lòng biết ơn: Trong những phẩm chất làm nên một con người tử tế, lòng biết ơn luôn có chỗ đứng đặc biệt. Biết ơn không chỉ là lời cảm ơn nói ra, mà là thái độ trân trọng những gì mình đã nhận được từ gia đình, thầy cô và xã hội.
Mẫu 2 – Tinh thần tự học: Tự học là chìa khóa giúp mỗi học sinh chủ động trên con đường tri thức. Trong thời đại kiến thức thay đổi từng ngày, người biết tự học mới có thể theo kịp và vươn lên.
Mẫu 3 – Lối sống vô cảm: Vô cảm đang là một căn bệnh âm thầm nhưng nguy hiểm của xã hội hiện đại. Khi con người thờ ơ trước nỗi đau của người khác, sợi dây gắn kết cộng đồng cũng dần trở nên mỏng manh.
Mẫu 4 – Ý chí vượt khó: Cuộc sống không bao giờ là con đường bằng phẳng, và chính ý chí vượt khó giúp con người đi qua những đoạn gập ghềnh ấy. Đó là phẩm chất mà mỗi người trẻ cần rèn luyện từ hôm nay.
Dẫn câu nói, danh ngôn
Mẫu 5 – Kiên trì: Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn thanh niên: “Không có việc gì khó / Chỉ sợ lòng không bền”. Lời dạy giản dị ấy nhắc chúng ta rằng sự kiên trì mới là yếu tố quyết định thành công, chứ không phải độ khó của công việc.
Mẫu 6 – Dám đi con đường mới: Nhà văn Lỗ Tấn viết: “Kì thực trên mặt đất vốn làm gì có đường. Người ta đi mãi thì thành đường thôi”. Câu nói gợi cho em suy nghĩ về lòng dũng cảm dám khai phá, dám bước đi trên những lối chưa ai đi.
Dẫn tục ngữ, ca dao
Mẫu 7 – Uống nước nhớ nguồn: “Uống nước nhớ nguồn” là lời dạy đã theo người Việt qua bao thế hệ. Câu tục ngữ ngắn gọn nhưng chứa đựng cả một truyền thống đạo lí: biết ơn những người đã tạo dựng nên thành quả mà mình đang được hưởng.
Mẫu 8 – Tinh thần đoàn kết: Ông cha ta có câu: “Một cây làm chẳng nên non / Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”. Từ bài học đoàn kết trong ca dao, ta càng thấy rõ sức mạnh tập thể quan trọng đến nhường nào trong học tập và cuộc sống hôm nay.
Mẫu 9 – Học hỏi: “Đi một ngày đàng, học một sàng khôn” – câu tục ngữ khuyên con người mở rộng tầm nhìn, chủ động trải nghiệm để trưởng thành. Vậy người trẻ hôm nay nên “đi” và “học” như thế nào?
Kể câu chuyện ngắn
Mẫu 10 – Sự tử tế: Một buổi chiều mưa, cậu học sinh lặng lẽ dắt chiếc xe đạp đổ của bà cụ bán rau lên vỉa hè rồi đi tiếp, không chờ một lời cảm ơn. Hành động nhỏ ấy khiến em nghĩ nhiều về sự tử tế – thứ không cần ồn ào nhưng làm cuộc sống ấm áp hơn.
Mẫu 11 – Thất bại: Có một cậu bé tập đi xe đạp, ngã hàng chục lần, đầu gối trầy xước nhưng lần nào cũng đứng dậy leo lên xe. Cuối cùng, cậu đạp được một vòng sân. Câu chuyện quen thuộc ấy chứa một chân lí lớn: thất bại chỉ là bước đệm của thành công.
Đặt câu hỏi tu từ
Mẫu 12 – Ước mơ: Nếu không có ước mơ, cuộc sống của chúng ta sẽ ra sao? Có lẽ mỗi ngày trôi qua sẽ chỉ là sự lặp lại nhạt nhòa. Ước mơ chính là ngọn đèn soi đường, cho con người động lực để cố gắng.
Mẫu 13 – Mạng xã hội: Mỗi ngày em dành bao nhiêu thời gian cho mạng xã hội, và bao nhiêu thời gian để trò chuyện với người thân? Câu hỏi tưởng đơn giản ấy lại mở ra một vấn đề đáng suy ngẫm: sử dụng mạng xã hội thế nào cho đúng.
Mẫu 14 – Sống chậm: Giữa nhịp sống hối hả, đã bao lâu rồi em chưa dừng lại để ngắm một buổi hoàng hôn? “Sống chậm” không phải là lười biếng, mà là cách để con người lắng nghe chính mình.
So sánh, đối lập
Mẫu 15 – Trung thực: Có những người chọn gian dối để đạt điểm cao trong chốc lát, cũng có những người chấp nhận điểm thấp để giữ sự trung thực. Lựa chọn khác nhau ấy cho thấy giá trị thật của con người không nằm ở con số, mà ở nhân cách.
Mẫu 16 – Cho và nhận: Nhiều người nghĩ hạnh phúc là được nhận thật nhiều, nhưng những ai từng giúp đỡ người khác lại hiểu: niềm vui của sự cho đi còn lớn lao hơn. Bàn về “cho và nhận” chính là bàn về cách sống đẹp.
Đi từ hình ảnh, hiện tượng
Mẫu 17 – Bảo vệ môi trường: Những dòng sông đổi màu, những bãi biển ngập rác nhựa đang là hình ảnh không còn xa lạ. Đó là lời cảnh báo rằng bảo vệ môi trường không còn là chuyện của riêng ai, mà là trách nhiệm của mỗi người.
Mẫu 18 – Nghiện điện thoại: Trong một bữa cơm gia đình, mỗi người cúi đầu vào một chiếc điện thoại – hình ảnh ấy đang ngày càng phổ biến. Thói quen phụ thuộc vào điện thoại thông minh đang lặng lẽ làm khoảng cách giữa người với người xa hơn.
Mẫu 19 – Bạo lực học đường: Trường học vốn là nơi an toàn để học sinh học tập và vui chơi. Thế nhưng, những mâu thuẫn nhỏ đôi khi lại bị giải quyết bằng hành động thiếu kiềm chế, khiến bạo lực học đường trở thành vấn đề đáng lo ngại.
Liên hệ tác phẩm văn học
Mẫu 20 – Tình cha con: Đọc truyện “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng, ta không khỏi xúc động trước tình cha con thiêng liêng giữa ông Sáu và bé Thu. Từ trang văn ấy, em càng thấm thía giá trị của tình cảm gia đình trong cuộc sống hôm nay.
Mẫu 21 – Lòng yêu nước: Từ “Nam quốc sơn hà” đến “Bình Ngô đại cáo”, lòng yêu nước luôn là mạch nguồn chảy suốt văn học và lịch sử dân tộc. Trong thời bình, tình yêu ấy được thể hiện bằng những hành động thiết thực của thế hệ trẻ.
Mở bài cho đề trình bày ý kiến
Mẫu 22 – Ý kiến về học thêm: Có ý kiến cho rằng học sinh cần đi học thêm thật nhiều mới đạt kết quả cao. Em không hoàn toàn đồng tình với quan điểm này, bởi hiệu quả học tập phụ thuộc vào phương pháp và sự tự giác nhiều hơn là số giờ ngồi trong lớp.
Mẫu 23 – Thần tượng: Hâm mộ thần tượng là điều bình thường ở tuổi học trò. Tuy nhiên, hâm mộ thế nào để thần tượng trở thành động lực chứ không phải nguyên nhân khiến ta sao nhãng việc học lại là câu hỏi mà mỗi bạn trẻ cần trả lời.
Mở bài cho đề giải pháp
Mẫu 24 – Rác thải nhựa: Rác thải nhựa đang hiện diện ở khắp nơi, từ ngõ phố đến đại dương. Để giải quyết vấn đề này, cần có những giải pháp cụ thể, bắt đầu từ thói quen hằng ngày của mỗi học sinh như mang bình nước riêng, hạn chế dùng túi ni lông.
Mẫu 25 – Tai nạn giao thông: Mỗi vụ tai nạn giao thông có thể để lại nỗi đau cho cả một gia đình. Vì vậy, nâng cao ý thức chấp hành luật giao thông, nhất là ở lứa tuổi học sinh, là việc làm cấp thiết.
Phương pháp viết mở bài nghị luận xã hội trong 3 bước
- Gạch chân từ khóa trong đề. Ví dụ đề “Suy nghĩ về lối sống vô cảm của một bộ phận giới trẻ” có từ khóa là “lối sống vô cảm”, “giới trẻ”.
- Chọn cách dẫn dắt phù hợp. Đề về đạo lí nên dẫn tục ngữ, câu nói; đề về hiện tượng nên đi từ hình ảnh thực tế; đề trình bày ý kiến nên nêu ý kiến rồi bày tỏ quan điểm.
- Viết câu nêu vấn đề có chứa từ khóa. Đây là câu quan trọng nhất; giám khảo sẽ tìm câu này để chấm ý “giới thiệu vấn đề”.
Ví dụ vận dụng
Đề: Viết bài văn trình bày suy nghĩ về vai trò của lòng kiên trì.
Bước 1: Từ khóa: “lòng kiên trì”, “vai trò”.
Bước 2: Chọn dẫn tục ngữ “Có công mài sắt, có ngày nên kim”.
Bước 3 – Mở bài hoàn chỉnh: “Có công mài sắt, có ngày nên kim” – câu tục ngữ quen thuộc như một lời nhắn nhủ của ông cha về sức mạnh của sự bền bỉ. Thật vậy, lòng kiên trì có vai trò vô cùng quan trọng, giúp con người vượt qua khó khăn để chạm tới thành công.
Lỗi sai thường gặp khi viết mở bài
- Lan man: dẫn dắt quá dài, đến câu thứ năm vẫn chưa nêu vấn đề.
- Nêu sai hoặc thiếu vấn đề: đề hỏi “lòng biết ơn thầy cô” nhưng mở bài chỉ nói chung chung về “lòng biết ơn”.
- Trích dẫn sai: gán câu nói cho sai người hoặc nhớ sai câu chữ.
- Dùng mẫu học thuộc máy móc: mở bài “đẹp” nhưng không khớp với đề, giám khảo nhận ra ngay.
- Bàn luận ngay ở mở bài: đưa lí lẽ, dẫn chứng vào mở bài khiến bố cục bị rối.
Mẹo nhớ nhanh: công thức “1 dẫn – 1 nêu”
Nếu đang trong phòng thi và bí ý, em chỉ cần nhớ công thức 1 câu dẫn + 1 câu nêu vấn đề. Câu dẫn có thể là một nhận định chung như “Trong cuộc sống, mỗi người đều cần…”, sau đó nêu chính xác vấn đề của đề. Cách này luôn đảm bảo em không mất điểm phần mở bài.
Câu hỏi thường gặp
Mở bài nghị luận xã hội nên dài bao nhiêu câu?
Với bài văn hoàn chỉnh, mở bài khoảng 3–5 câu là hợp lí. Với đoạn văn khoảng 200 chữ, chỉ cần 1–2 câu mở đoạn để nêu vấn đề.
Nên chọn mở bài trực tiếp hay gián tiếp khi đi thi?
Nếu thời gian gấp hoặc đề yêu cầu đoạn văn ngắn, hãy mở bài trực tiếp cho chắc chắn. Nếu viết bài văn hoàn chỉnh và có thời gian, mở bài gián tiếp sẽ tạo ấn tượng tốt hơn, miễn là không lan man.
Có được dùng danh ngôn trong mở bài không?
Được, nhưng chỉ dùng câu em nhớ chính xác nội dung và tác giả. Nếu không chắc, hãy dùng tục ngữ, ca dao hoặc một câu chuyện đời thường để tránh trích dẫn sai.
Có nên học thuộc mở bài mẫu không?
Em nên học cách viết hơn là học thuộc nguyên văn. Hãy nắm công thức dẫn dắt rồi tự điều chỉnh từ khóa, chi tiết cho khớp với đề bài cụ thể.